ସଗ୍ରାମ୍ଯାରଣ୍ଯକଂ ତସ୍ମାତ୍ସମନ୍ତ୍ରକରଣଂ ତଥା
ସେଠାରୁ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଓ ଆରଣ୍ୟକ ସହିତ ମନ୍ତ୍ର ତିଆରି ହୁଏ।
ଗ୍ରାମ୍ଯାରଣ୍ଯଂ ସମନ୍ତ୍ରଂ ତଦୃଗ୍ବ୍ରାହ୍ମଣଯଜୁଃ ସ୍ମୃତମ୍
ଗ୍ରାମ୍ୟ ଓ ଆରଣ୍ୟକ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଏହି ରୁ ଋକ୍, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଯଜୁସ୍ ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ।
ତଥୈଵ ତୈତ୍ତିରୀଯାଣାଂ ପରକ୍ଷୁଦ୍ରା ଇତି ସ୍ମୃତମ୍
ଏଭଳି ତୈତ୍ତିରୀୟମାନେ ପରକ୍ଷୁଦ୍ର ଭାବେ ପରିଚିତ।
ଋଗ୍ଗମଃ ପରିସଂଖ୍ଯାତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ତୁ ଚତୁର୍ଗୁଣମ୍
ଋକ୍ ସଂଗ୍ରହ ଗଣନା କରାଯାଇଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାହାର ଚାରିଗୁଣା।
ଏତତ୍ପ୍ରମାଣଂ ଯଜୁଷାମୃଚାଂ ଚ ସଶୁକ୍ରିଯଂ ସଖିଲଂ ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯମ୍
ଏହି ହେଉଛି ଯଜୁସ୍ ଓ ଋକ୍ ଶ୍ଲୋକର ପରିମାଣ, ଶୁକ୍ରିୟ ସହିତ, ସମସ୍ତ ଯାଜ୍ଞବଳ୍କ୍ୟଙ୍କ ଅନୁସାରେ।
ଷଟ୍ସହସ୍ରମୃଚାମୁକ୍ତମୃଚଃ ଷଡ୍ଵିଂଶତିଂ ପୁନଃ
ଅଠ ହଜାର ଋକ୍ ଶ୍ଲୋକ କୁହାଯାଇଛି, ଏବଂ ପୁଣି ଛବିଶିଟି ଅଧିକ।
ଏକାଦଶସହସ୍ରାଣି ଋଚଶ୍ଚାନ୍ଯା ଦଶୋତ୍ତରାଃ
ଏକାଦଶ ହଜାର ଋକ୍ ଶ୍ଲୋକ ଅଛି, ତାପରେ ଦଶଟି ଅଧିକ।
ସହସ୍ରମେକଂ ମନ୍ତ୍ରାଣାମୃଚାମୁକ୍ତଂ ପ୍ରମାଣତଃ
ଏକ ହଜାର ଋକ୍ ମନ୍ତ୍ର ପରିମାଣ ଭାବେ କୁହାଯାଇଛି।
ଋଚାମଥର୍ଵଣାଂ ପଞ୍ଚସହସ୍ରାଣୀତି ନିଶ୍ଚଯଃ
ଅଥର୍ବଣଙ୍କ ଋକ୍ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପାଞ୍ଚ ହଜାର।
ଏତଦଙ୍ଗିରସାଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତେଷାମାରଣ୍ଯକଂ ପୁନଃ
ଏହି ଆଙ୍ଗିରସମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କୁହାଯାଇଛି; ସେମାନଙ୍କ ଆରଣ୍ୟକ ପୁଣି ବର୍ଣ୍ଣିତ।
କର୍ତାରଶଚୈଵ ଶାଖାନାଂ ଭେଦହେତୂଂସ୍ତଥୈଵ ଚ
ଶାଖାମାନଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାମାନେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ବିଭାଜନର କାରଣଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି।
ପ୍ରାଜାପତ୍ଯା ଶ୍ରୁତିର୍ନିତ୍ଯା ତଦ୍ଵିକଲ୍ପାସ୍ତ୍ଵିମେ ସ୍ମୃତାଃ
ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ବେଦ ଚିରନ୍ତନ; ଏହାର ବିକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ମୃତି ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।
ଦ୍ଵାପରେଷୁ ପୁନର୍ଭେଦାଃ ଶ୍ରୁତୀନାଂ ପରିକୀର୍ତ୍ତିତାଃ
ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ବେଦମାନଙ୍କର ଅଧିକ ବିଭାଜନ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ଶିଷ୍ଚେବ୍ଯଶ୍ଚ ପ୍ରଦତ୍ତ୍ଵା ତୁ ତପସ୍ତପ୍ତୁ ଵନ ଗତଃ
ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଏହା ଶିଖାଇଦେଇ, ସେମାନେ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଅଙ୍ଗାନି ଵେଦାଶ୍ଚତ୍ଵାରୋ ମୀମାଂସା ନ୍ଯାଯଵିସ୍ତରଃ
ଚାରିଟି ବେଦ, ସେମାନଙ୍କର ଅଙ୍ଗ, ମୀମାଂସା ଏବଂ ନ୍ୟାୟ ଶାସ୍ତ୍ରର ବିସ୍ତାର।
ଆଯୁର୍ଵେଦୋ ଧନୁର୍ଵେଦୋ ଗାନ୍ଧର୍ଵଶ୍ଚେତି ତେ ତ୍ରଯଃ
ଆୟୁର୍ବେଦ, ଧନୁର୍ବେଦ ଏବଂ ଗାନ୍ଧର୍ବ ଏହି ତିନିଟି ମଧ୍ୟ।
ଜ୍ଞେଯା ବ୍ରହ୍ମର୍ଷଯଃ ପୂର୍ଵଂ ତେଭ୍ଯୋ ଦେଵର୍ଷଯଃ ପୁନଃ
ପ୍ରଥମେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ଥିଲେ, ସେମାନଠାରୁ ପରେ ଦେବର୍ଷିମାନେ ହେଲେ।
କାଶ୍ଯପେଷୁ ଵସିଷ୍ଠେଷୁ ତଥା ଭୃଗ୍ଵଙ୍ଗିରୋ ଽତ୍ରିଷୁ
କାଶ୍ୟପ, ବସିଷ୍ଠ, ଭୃଗୁ, ଅଙ୍ଗିରା ଏବଂ ଅତ୍ରିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ।
ଯସ୍ମାଦୃଷନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ତତୋ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷଯଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମକୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।
ପ୍ରତ୍ଯୂଷସ୍ଯ ଚ ଦେଵସ୍ଯ କଶ୍ଯପସ୍ଯ ତଥା ପୁନଃ
ପ୍ରତ୍ୟୁଷ ଦେବତାଙ୍କ ଏବଂ ପୁନି କାଶ୍ୟପଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ।
ଦେଵାର୍ଷୀ ଧର୍ମପୁତ୍ରୌ ତୁ ନରନାରାଯଣଵୁଭୌ
ଧର୍ମର ପୁତ୍ର ଦେବର୍ଷିମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ନର ଏବଂ ନାରାୟଣ।
କୁବେରଶ୍ଚୈଵ ପୌଲସ୍ତ୍ଯଃ ପ୍ରତ୍ଯୂଷସ୍ଯ ଦଲଃ ସୁତ
କୁବେର, ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟୁଷଙ୍କ ଶାଖାର ପୁତ୍ର।
ଋଷନ୍ତି ଵେଦାନ୍ଯସ୍ମାତ୍ତେ ତସ୍ମାଦ୍ଦେଵର୍ଷଯଃ ସ୍ମୃତାଃ
ବେଦମାନେ ସେମାନଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ତେଣୁ ସେମାନେ ଦେବର୍ଷି ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।
ଯେ ଚ ଐକ୍ଷ୍ଵାକନାଭାଗା ଜ୍ଞେଯା ରାଜର୍ଷଯସ୍ତୁ ତେ
ଯେଉଁମାନେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର, ସେମାନେ ରାଜର୍ଷି ବୋଲି ଜଣାଯାନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମଲୋକପ୍ରତିଷ୍ଠାସ୍ତୁ ସମୃତା ବ୍ରହ୍ମର୍ଷଯୋ ଽମଲାଃ
ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ବସିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ନିର୍ମଳ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।
ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକପ୍ରତିଷ୍ଠାସ୍ତୁ ସର୍ଵେ ରାଜର୍ଷଯୋ ମତାଃ
ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକରେ ବସିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ରାଜର୍ଷି ବୋଲି ମନାଯାନ୍ତି।
ଯେ ଚ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷଯଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଦିଵ୍ଯା ଦେଵର୍ଷଯଶ୍ଚ ଯେ
ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଦେବର୍ଷିମାନେ।
ଭୂତଂ ଭଵ୍ଯଂ ଭଵଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ସତ୍ଯାଭି ଵ୍ଯାତ୍ଦୃତଂ ତଥା
ଅତୀତ, ଭବିଷ୍ୟତ ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନର ଜ୍ଞାନ, ଯାହା ସତ୍ୟ ଓ ଦୃଢ଼ତାରେ ଅଟୁଟ।
ତପସେହ ପ୍ରସିଦ୍ଧା ଯେ ଗର୍ଭେ ଯୈଶ୍ଚ ପ୍ରଵେଦିତମ୍
ଏଠାରେ ଯେମାନେ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଗର୍ଭରେ ଅନ୍ତର୍ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥିଲେ,
ଏତେ ରାଜର୍ଷଯୋ ଯୁକ୍ତା ଦେଵାଦ୍ଵିଜନୃପାଶ୍ଚ ଯେ
ଏହି ରାଜା ଋଷିମାନେ ନୀତିମାନ୍ୟ ଏବଂ ଦେବତା ଓ ମାନବ ରାଜାମାନେ,