ନିରୁକ୍ତଂ ଚ ପୁନଶ୍ଚକ୍ରେ ଚତୁର୍ଥଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ
ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ ଚତୁର୍ଥ ଭାବରେ ନିରୁକ୍ତ ରଚନା କଲେ।
ଧୀମାଞ୍ଛ ତବଲାକଶ୍ଚ ଗଜଶ୍ଚୈଵ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ଧୀମାନ, ତବଲାକ ଏବଂ ଗଜ—ଏମାନେ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ।
ତ୍ରଯସ୍ତସ୍ଯାଭଵଞ୍ଚ୍ଛିଷ୍ଯା ମହାତ୍ମାନୋ ଗୁଣାନ୍ଵିତାଃ
ତାଙ୍କର ତିନିଜଣ ଶିଷ୍ୟ ମହାତ୍ମା ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲେ।
ତୃତୀଯଶ୍ଚାର୍ଜଵସ୍ତେ ଚ ତପସା ଶଂସିତଵ୍ରତାଃ
ତୃତୀୟ ଥିଲେ ଆର୍ଜବ; ସେମାନେ ତପସ୍ୟାରେ ଦୃଢ଼ ଏବଂ ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ।
ଇତ୍ଯେତେ ବହୂଵୃଚାଃ ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ସଂହିତା ଯୈଃ ପ୍ରଵର୍ତିତାଃ
ଏହିପରି ଏହି ବହୁ ମନ୍ତ୍ର ଥିବା ସଂହିତାମାନେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଚାରିତ ହୋଇଥିଲା।
ଷଡଶୀତିସ୍ତୁ ତେନୋକ୍ତାଃ ସଂହିତା ଯଜୁଷାଂ ଶୁଭାଃ
ସେ ଛଅଅଶୀଟି ଶୁଭ ଯଜୁର୍ବେଦ ସଂହିତା ପ୍ରକାଶ କଲେ।
ଏକସ୍ତତ୍ର ପରିତ୍ଯକ୍ତୋ ଯା୫ଵଲ୍କ୍ଯୋ ମହାତପାଃ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏକୁ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିଲା—ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ, ମହାତପସ୍ବୀ।
ସର୍ଵେଷାମେଵ ତେଷାଂ ଵୈ ତ୍ରିଧା ଭେଦାଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତାଃ
ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତିନିପ୍ରକାର ଭେଦ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।
ଉଦୀଚ୍ଯା ମଧ୍ଯଦେଶ୍ଯାଶ୍ଚ ପ୍ରାଚ୍ଯଶ୍ଚୈଵ ପୃଥଗ୍ଵିଧାଃ
ଉତ୍ତର, ମଧ୍ୟ ଏବଂ ପୂର୍ବ ଦିଗର ଲୋକମାନେ ପୃଥକ୍ ପ୍ରକାରର ଅଟନ୍ତି।
ମଧ୍ଯଦେଶପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଚାସୁରିଃ ପ୍ରଥମଃ ସ୍ମୃତଃ
ମଧ୍ୟଦେଶର ପ୍ରଥମ ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଭାବେ ଆସୁରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
ଇତ୍ଯେତେ ଚରକାଃ ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ସଂହିତା ଵାଦିନୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
ଏହିପରି ଚରକମାନେ ସଂହିତାର ବ୍ୟାଖ୍ୟାକାର ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ।
କିଂ ଚୀର୍ଣଂ କସ୍ଯ ଵା ହେତୋଶ୍ଚରକତ୍ଵଂ ହି ଭେଜିରେ
କିଏ କ’ଣ କାରଣରେ ଚରକ ହେବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ, କ’ଣ କାମ କରିଥିଲେ?
ମେରୁପୃଷ୍ଠଂ ସମାସାଦ୍ଯ ତୈସ୍ତଦା ତ୍ଵିତି ମନ୍ତ୍ରିତମ୍
ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖରକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେମାନେ ସେଥିରେ ଏଭଳି ଚିନ୍ତା-ବିମର୍ଶ କଲେ।
ସ କୁର୍ଯାଦ୍ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଂ ଵୈ ସମଯୋ ନଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ
ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କରିବ, ଏହି ଅନୁବନ୍ଧ ଆମେ ଘୋଷଣା କରିଛୁ।
ପ୍ରଯଯୁଃ ସପ୍ତରାତ୍ରେଣ ଯତ୍ର ସଂଧିଃ କୃତୋ ଽଭଵତ୍
ସାତ ରାତି ମଧ୍ୟରେ ସେମାନେ ସେଠାକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନୁବନ୍ଧ ହୋଇଥିଲା।
ଶିଷ୍ଯାନଥ ସମାନୀଯ ସ ଵୈଶଂପାଯନୋ ଽବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ ବୈଶମ୍ପାୟନ ନିଜ ଶିଷ୍ୟମାନେକୁ ଡାକି କହିଲେ।
ସର୍ଵେ ଯୂଯଂ ସମାଗମ୍ଯ ବ୍ରୂତ କାମଂ ହିତଂ ଵଚଃ
ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଏକଠା ହେଇ, ଯାହା ଉପକାରୀ ଲାଗିବ, ଇଚ୍ଛାମତ କହ।
ବଲେନୋତ୍ଥାପଯିଷ୍ଯାମି ତପସା ସ୍ଵେନ ଭାଵିତଃ
ମୋ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ବଳପୂର୍ବକ ଉଠାଇଦେବି।
ଉଵାଚ ଯତ୍ତ୍ଵଯାଧୀତଂ ସର୍ଵଂ ପ୍ରତ୍ଯର୍ପଯସ୍ଵ ମେ
ସେ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଯେଉଁ ସବୁ ଶିଖିଛ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସମସ୍ତ ମୋତେ ଫେରାଇଦିଅ।'
ରୁଧିରେଣ ତଥାକ୍ତାନି ଚ୍ଛର୍ଦିତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ତମାଃ
ଏଭଳି ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗିଥିବା ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବାନ୍ତିଦେଇଲେ, ହେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞମାନେ।
ସୂର୍ଯେ ବ୍ରହ୍ମ ଯଦୁତ୍ପନ୍ନଂ ତଂ ଗତ୍ଵା ପ୍ରତିତିଷ୍ଠତି
ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଯେଉଁ ବ୍ରହ୍ମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା, ସେଠାକୁ ଯାଇ ସେଥିରେ ବସିଗଲା।
ତାନି ତସ୍ମୈ ଦଦୌ ତୁଷ୍ଟଃ ସୂର୍ଯୋ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମରାତଯେ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ରହ୍ମରାତକୁ ଦେଇଦେଲେ।
ଯଜୂଂଷ୍ଯଧୀଯତେ ତାନି ବ୍ରାହ୍ମଣା ଯେନ କେନଚିତ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସେ ଯଜୁର୍ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜ ନିଜ ପଦ୍ଧତିରେ ପାଠ କରନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯା ତୁ ଯୈଶ୍ଚୀର୍ଣା ଚରଣାଚ୍ଚରକାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା ଚରକ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।
ଇତ୍ଯେତେ ଚରକାଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଵାଜିନସ୍ତୁ ନିବୋଧତ
ଏହିପରି ଚରକମାନେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲେ; ବର୍ତ୍ତମାନ ବାଜିନ୍ମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।
ମଧ୍ଯନ୍ଦିନସ୍ତୁ ସାପତ୍ଯୋ ଵୈଧେଯଶ୍ଚାଦ୍ଧବୌଦ୍ଧକୌ
ମଧ୍ୟାନ୍ଦିନ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁତ୍ର, ଏବଂ ବୈଧ୍ୟ ଓ ଅଧବୌଦ୍ଧକ।
ଆଵଟୀ ଚ ତଥା ପୁଣ୍ଡ୍ରୋ ଵୈଣୋଯଃ ସପରାଶରଃ
ଆବଟୀ, ପୁଣ୍ଡ୍ର, ବୈଣୋୟ ଓ ସପରାଶର ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ଶତମେକାଧିକଂ ଜ୍ଞେଯଂ ଯଜୁଷାଂ ଯେ ଵିକଲ୍ପକାଃ
ଯେମାନେ ଯଜୁର୍ବେଦର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର କରିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଏକଶଏକ।
ସୁମନ୍ତୁଶ୍ଚାପି ସୁତ୍ଵାନଂ ପୁତ୍ରମଧ୍ଯାପଯତ୍ପୁନଃ
ସୁମନ୍ତୁ ନିଜ ପୁଅକୁ ପୁନିଥରେ ପଢ଼ାଇଲେ।
ସ ସହସ୍ରମଧୀତ୍ଯାଶୁ ସୁକର୍ମାପ୍ଯଥ ସଂହିତାଃ
ସେ ତୁରନ୍ତ ହଜାରଟି ସଂହିତା ଶିଖିଲେ ଏବଂ ଭଲ କାମରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେଲେ।