ସଂତ୍ଯୁତ୍ତମଗୁଣୈର୍ଯୁକ୍ତା ନୃପସ୍ଯାପି ପରୀକ୍ଷକାଃ
ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଯେଉଁମାନେ ଯୁକ୍ତ, ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କର ମଧ୍ୟ ପରୀକ୍ଷକ ଅଟନ୍ତି।
ଋଷଯସ୍ତ୍ଵେକତଃ ସର୍ଵେ ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯସ୍ତଥୈକତଃ
ସମସ୍ତ ଋଷି ଗୋଟିଏ ପକ୍ଷରେ ଥିଲେ, ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷରେ ଥିଲେ।
ଏକୈକଶସ୍ତତଃ ପୃଷ୍ଟା ନୈଵୋତ୍ତରମଥାବ୍ରୁଵନ୍
ତାପରେ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ଅଲଗା ଅଲଗା ପଚାରାଗଲା, କିନ୍ତୁ କେହି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ।
ଶାକଲ୍ଯମିତି ହୋଵାଚ ଵାଦକର୍ତ୍ତାରମଞ୍ଜସା
ସେ ସିଧାସଳଖ ଭାବେ ବିବାଦକୁ କହିଲେ, 'ଶାକଳ୍ୟ'।
ପଣସ୍ତୁ ଯଜମାନେନ ବଦ୍ଧୋ ନୀତୋ ଯଥା ଧୃତଃ
ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଶର୍ତ୍ତ ବାନ୍ଧାଯାଇ, ଯଥା ଠିକ୍ ହୋଇଥିଲା ସେହିପରି ନେଇଯାଗଲା।
ପ୍ରୋଵାଚ ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯଂ ସପୁରୁଷଂ ମୁନିସନ୍ନିଧୌ
ମୁନିମାନଙ୍କର ସମ୍ମୁଖରେ, ନିଜ ସହଯୋଗୀମାନଙ୍କ ସହିତ, ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ କହିଲେ।
ଵିଦ୍ଯାଧନଂ ମହାସାରଂ ସ୍ଵଯଙ୍ଗ୍ରାହଂ ଜିଘୃକ୍ଷସି
ତୁମେ ନିଜ ପାଇଁ ବିଦ୍ୟାର ମହାଧନ ଦଳିବାକୁ ଚାହୁଁଛ।
ବ୍ରହ୍ମିଷ୍ଠାନାଂ ବଲଂ ଵିଦ୍ଧି ଵିଦ୍ଯାତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥଦର୍ଶନମ୍
ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠମାନେ ଯାହାର ଶକ୍ତି, ସେହି ହେଉଛି ବିଦ୍ୟାର ତତ୍ତ୍ୱ ଦୃଷ୍ଟି।
କାମପ୍ରର୍ଶ୍ନଧନା ଵିପ୍ରାଃ କାମପ୍ରଶ୍ନଂ ଵଦାମହେ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଶ୍ନକୁ ଧନ ଭାବେ ଧରନ୍ତି, ଆମେ ଏହି କାମପ୍ରଶ୍ନ କଥା କହିବା।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚସ୍ତସ୍ଯ ଶାକଲ୍ଯଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶାକଳ୍ୟ ରେଷରେ ମୁର୍ଛିତ ହେଲେ।
ବ୍ରୂହୀଦାନୀଂ ମଯୋଦ୍ଦିଷ୍ଟାନ୍କାମପ୍ରଶ୍ନାନ୍ଯଥାର୍ଥତଃ
ଏବେ ତୁମେ ମୋର କହିଥିବା ଇଚ୍ଛା ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ଯେପରି ଅଛି ସେପରି କହ।
ସାଗ୍ରଂ ପ୍ରଶ୍ନସହସ୍ରଂ ତୁ ଶାକଲ୍ଯଃ ସୋ ଽକରୋତ୍ତଦା
ତାହାପରେ ଶାକଲ୍ୟ ଏକ ହଜାର ପ୍ରଶ୍ନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ପଚାରିଲେ।
ଶାକଲ୍ଯସ୍ତ୍ଵାସ ନିର୍ଵାଦୋ ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯସ୍ତମବ୍ରଵୀତ୍
ଶାକଲ୍ୟଙ୍କ ପକ୍ଷରେ କୌଣସି ବିରୋଧ ଥିଲା ନାହିଁ, ଏବଂ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପଣପ୍ରାପ୍ଯସ୍ଯ ଵାଦସ୍ଯ ବ୍ରୁଵତୋର୍ମୃତ୍ଯୁରତ୍ର ଵୈ
ଯେଉଁ ଦୁଇଜଣ ବାଦବିବାଦ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ହାରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ଏଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ।
ଅଧ୍ଯାତ୍ମସ୍ଯ ଗତିଂ ମୁଖ୍ଯାଂ ଧ୍ଯାନମାର୍ଗମଥାପି ଵା
ଅଧ୍ୟାତ୍ମର ପ୍ରଧାନ ପଥ ହେଉ କିମ୍ବା ଧ୍ୟାନର ମାର୍ଗ ହେଉ—
ଶାକଲ୍ଯସ୍ତମଵିଜ୍ଞାଯ ତଥା ମୃତ୍ଯୁମଵାପ୍ତଵାନ୍
ଶାକଲ୍ୟ ଏହା ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଏହିପରି ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା।
ଏଵଂ ଵିଵାଦଃ ସୁମହାନାସୀତ୍ତେଷାଂ ଧନାର୍ଥିନାମ୍
ଏହିପରି ଧନ ଚାହିଁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ବିବାଦ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଜଗାମ ଵୈ ଗୃହଂ ସ୍ଵଚ୍ଛଂ ଶିଷ୍ଯୈଃ ପରିଵୃତୋ ଵଶୀ
ସଂଯମୀ ଜଣେ ନିଜ ଶୁଭ୍ର ଘରକୁ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଘେରି ନେଇ ଚାଲିଗଲେ।
ଚକାର ସଂହିତାଃ ପଞ୍ଚ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ଵେଦଵିତ୍ତମଃ
ବେଦ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ପାଞ୍ଚଟି ସଂହିତା ରଚନା କଲେ।
ଖଲୀଯାନ୍ସୁତପା ଵତ୍ସଃ ଶୈଶିରେଯଶ୍ଚ ପଞ୍ଚମଃ
ଖଳୀୟ, ସୁତପା, ବତ୍ସ ଏବଂ ଶୈଶିରେୟ—ଏମାନେ ପଞ୍ଚମ ଥିଲେ।
ନିରୁକ୍ତଂ ଚ ପୁନଶ୍ଚକ୍ରେ ଚତୁର୍ଥଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ
ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ ଚତୁର୍ଥ ଭାବରେ ନିରୁକ୍ତ ରଚନା କଲେ।
ଧୀମାଞ୍ଛ ତବଲାକଶ୍ଚ ଗଜଶ୍ଚୈଵ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ଧୀମାନ, ତବଲାକ ଏବଂ ଗଜ—ଏମାନେ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ।
ତ୍ରଯସ୍ତସ୍ଯାଭଵଞ୍ଚ୍ଛିଷ୍ଯା ମହାତ୍ମାନୋ ଗୁଣାନ୍ଵିତାଃ
ତାଙ୍କର ତିନିଜଣ ଶିଷ୍ୟ ମହାତ୍ମା ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲେ।
ତୃତୀଯଶ୍ଚାର୍ଜଵସ୍ତେ ଚ ତପସା ଶଂସିତଵ୍ରତାଃ
ତୃତୀୟ ଥିଲେ ଆର୍ଜବ; ସେମାନେ ତପସ୍ୟାରେ ଦୃଢ଼ ଏବଂ ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ।
ଇତ୍ଯେତେ ବହୂଵୃଚାଃ ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ସଂହିତା ଯୈଃ ପ୍ରଵର୍ତିତାଃ
ଏହିପରି ଏହି ବହୁ ମନ୍ତ୍ର ଥିବା ସଂହିତାମାନେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଚାରିତ ହୋଇଥିଲା।
ଷଡଶୀତିସ୍ତୁ ତେନୋକ୍ତାଃ ସଂହିତା ଯଜୁଷାଂ ଶୁଭାଃ
ସେ ଛଅଅଶୀଟି ଶୁଭ ଯଜୁର୍ବେଦ ସଂହିତା ପ୍ରକାଶ କଲେ।
ଏକସ୍ତତ୍ର ପରିତ୍ଯକ୍ତୋ ଯା୫ଵଲ୍କ୍ଯୋ ମହାତପାଃ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏକୁ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିଲା—ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ, ମହାତପସ୍ବୀ।
ସର୍ଵେଷାମେଵ ତେଷାଂ ଵୈ ତ୍ରିଧା ଭେଦାଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତାଃ
ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତିନିପ୍ରକାର ଭେଦ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।
ଉଦୀଚ୍ଯା ମଧ୍ଯଦେଶ୍ଯାଶ୍ଚ ପ୍ରାଚ୍ଯଶ୍ଚୈଵ ପୃଥଗ୍ଵିଧାଃ
ଉତ୍ତର, ମଧ୍ୟ ଏବଂ ପୂର୍ବ ଦିଗର ଲୋକମାନେ ପୃଥକ୍ ପ୍ରକାରର ଅଟନ୍ତି।
ମଧ୍ଯଦେଶପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଚାସୁରିଃ ପ୍ରଥମଃ ସ୍ମୃତଃ
ମଧ୍ୟଦେଶର ପ୍ରଥମ ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଭାବେ ଆସୁରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।