ସତ୍ଯଶ୍ରିଯାଶ୍ଚ ଵିଦ୍ଵାଂସଃ ଶାସ୍ତ୍ରଗ୍ରହଣତତ୍ପରାଃ
ସତ୍ୟଶ୍ରିଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନରେ ଲାଗିଥିଲେ।
ବାଷ୍କଲିଶ୍ଚ ଭରଦ୍ଵାଜ ଇତି ଶାଖାପ୍ରଵର୍ତ୍ତକାଃ
ବାଷ୍କଳ ଓ ଭରଦ୍ୱାଜ ଶାଖାର ସ୍ଥାପକ ଥିଲେ।
ଜନକସ୍ଯ ସ ଯଜ୍ଞେ ଵୈ ଵିନାଶାମଗମଦ୍ଦ୍ଵିଜାଃ
ଜନକଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ବହୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ବିପଦ ଆସିଲା।
ଜନକସ୍ଯାଶ୍ଵମେଧେ ତୁ କଥ ଵାଦାଭ୍ଯଜାଯତ
ଜନକଙ୍କ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞରେ ଏକ ତର୍କ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ଯଥା ଵୃତ୍ତମାଚକ୍ଷ୍ତ୍ର ଵିଦିତଂ ତଵ
ଏହି ସବୁ ଯେପରି ଘଟିଥିଲା, ମୁଁ ତୁମକୁ ଜଣେଇଛି, ତୁମେ ଏହା ଜାଣିଛ।
ଋଷୀଣାଂ ହି ସହସ୍ରାଣି ତତ୍ରାଜଗ୍ମୁରନେକଶଃ
ସେଠାକୁ ହଜାର ହଜାର ଋଷି ଦଳେ ଦଳେ ଆସିଥିଲେ।
ଆଗତାନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜିଜ୍ଞାସାସ୍ଯାଭଵତ୍ତତଃ
ଏମିତି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଉଥିବାକୁ ଦେଖି, ଉତ୍ସୁକତା ଜନ୍ମ ନେଲା।
ଇତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ମନସା ବୁଦ୍ଧିଂ ଚକ୍ରେ ଜନାଧିପଃ
ମନରେ ଭାବି, ରାଜା ନିଜ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ।
ଗ୍ରାମାନ୍ରତ୍ନାନି ଦାସୀସ୍ଛ ମୁନୀନ୍ପ୍ରାହ ନରାଧିପଃ
ରାଜା ମୁନିମାନେଠାରେ ଗ୍ରାମ, ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଓ ଦାସୀମାନେ ଦାନ କଲେ।
ଯଦେତଦାହୃତଂ ଵିତ୍ତଂ ଯୋ ଵା ଶ୍ରେଷ୍ଠତମୋ ଭଵେତ୍
ଯେଉଁ ଧନ ଆଣାଯାଇଥିଲା, ତାହା ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେବ—
ଜନକସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଋଷଯସ୍ତେ ଶ୍ରୁତିକ୍ଷମାଃ
ଜନକଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଋଷିମାନେ ଶ୍ରୁତିରେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରିଥିଲେ।
ଆହ୍ଵଯାଞ୍ଚକ୍ରିରେ ଽନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଵେଦଜ୍ଞାନମଦୋଲ୍ବଣାନ୍
ସେମାନେ ଏକାଉଁଠି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରି, ନିଜ ଵେଦଜ୍ଞାନର ପ୍ରଭାବ ଦେଖାଇଲେ।
ମମୈତନ୍ନ ତଵେତ୍ଯନ୍ଯୋ ବ୍ରୂହି ଵା କିଂ ଵିକତ୍ଥସେ
ଏହା ମୋର, ତୁମର ନୁହେଁ; ତେଣୁ ଅନ୍ୟ କିଛି କହ, ଏମିତି ଗର୍ବ କାହିଁକି କରୁଛ?
ଅଥାନ୍ଯସ୍ତତ୍ରଵୈ ଵିଦ୍ଵାନ୍ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତୁ ସୁତଃ କଵିଃ
ତାହାଁଠାରେ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଶିକ୍ଷିତ, କବି ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୁଅ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମଣୋଂଽଶସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରୋଵାଚ ସୁସ୍ଵରମ୍
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ସେ, ମଧୁର ସ୍ୱରରେ କଥା କହିଲେ।
ନଯସ୍ଵ ଚ ଗୃହଂଵତ୍ସ ମମୈତନ୍ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ବାପା, ଏହାକୁ ଘରକୁ ନେଇଯା; ଏହା ମୋର, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଯୋ ଵା ନ ପ୍ରୀଯତେ ଵିଦ୍ଵାନ୍ସମାହ୍ଵଯତୁ ମାଚିରମ୍
ଯଦି କୌଣସି ଶିକ୍ଷିତ ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରସନ୍ନ ନୁହେଁ, ସେ ତୁରନ୍ତ ମୋତେ ଡାକୁ।
ତାନୁଵାଚ ତତଃ ସ୍ଵସ୍ଥୋ ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯୋ ହସନ୍ନିଵ
ତାପରେ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ଶାନ୍ତ ଭାବେ, ହସୁଥିବା ପରି, ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵଦାମହେ ଯଥାଶକ୍ତି ଜିଜ୍ଞାସଂତଃ ପରସ୍ପରମ୍
ଆମେ ଆମର ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ, ପରସ୍ପରକୁ ପଚାରି, କଥା ହେବା।
ସହସ୍ରଧା ଶୁଭୈରର୍ଥୈଃ ସୁକ୍ଷ୍ମଦର୍ଶନସଂଭଵୈଃ
ହଜାର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ, ଶୁଭ ଅର୍ଥ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଉଦ୍ଭବ ଭାବରେ।
ସଂତ୍ଯୁତ୍ତମଗୁଣୈର୍ଯୁକ୍ତା ନୃପସ୍ଯାପି ପରୀକ୍ଷକାଃ
ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଯେଉଁମାନେ ଯୁକ୍ତ, ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କର ମଧ୍ୟ ପରୀକ୍ଷକ ଅଟନ୍ତି।
ଋଷଯସ୍ତ୍ଵେକତଃ ସର୍ଵେ ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯସ୍ତଥୈକତଃ
ସମସ୍ତ ଋଷି ଗୋଟିଏ ପକ୍ଷରେ ଥିଲେ, ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷରେ ଥିଲେ।
ଏକୈକଶସ୍ତତଃ ପୃଷ୍ଟା ନୈଵୋତ୍ତରମଥାବ୍ରୁଵନ୍
ତାପରେ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ଅଲଗା ଅଲଗା ପଚାରାଗଲା, କିନ୍ତୁ କେହି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ।
ଶାକଲ୍ଯମିତି ହୋଵାଚ ଵାଦକର୍ତ୍ତାରମଞ୍ଜସା
ସେ ସିଧାସଳଖ ଭାବେ ବିବାଦକୁ କହିଲେ, 'ଶାକଳ୍ୟ'।
ପଣସ୍ତୁ ଯଜମାନେନ ବଦ୍ଧୋ ନୀତୋ ଯଥା ଧୃତଃ
ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଶର୍ତ୍ତ ବାନ୍ଧାଯାଇ, ଯଥା ଠିକ୍ ହୋଇଥିଲା ସେହିପରି ନେଇଯାଗଲା।
ପ୍ରୋଵାଚ ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯଂ ସପୁରୁଷଂ ମୁନିସନ୍ନିଧୌ
ମୁନିମାନଙ୍କର ସମ୍ମୁଖରେ, ନିଜ ସହଯୋଗୀମାନଙ୍କ ସହିତ, ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ କହିଲେ।
ଵିଦ୍ଯାଧନଂ ମହାସାରଂ ସ୍ଵଯଙ୍ଗ୍ରାହଂ ଜିଘୃକ୍ଷସି
ତୁମେ ନିଜ ପାଇଁ ବିଦ୍ୟାର ମହାଧନ ଦଳିବାକୁ ଚାହୁଁଛ।
ବ୍ରହ୍ମିଷ୍ଠାନାଂ ବଲଂ ଵିଦ୍ଧି ଵିଦ୍ଯାତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥଦର୍ଶନମ୍
ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠମାନେ ଯାହାର ଶକ୍ତି, ସେହି ହେଉଛି ବିଦ୍ୟାର ତତ୍ତ୍ୱ ଦୃଷ୍ଟି।
କାମପ୍ରର୍ଶ୍ନଧନା ଵିପ୍ରାଃ କାମପ୍ରଶ୍ନଂ ଵଦାମହେ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଶ୍ନକୁ ଧନ ଭାବେ ଧରନ୍ତି, ଆମେ ଏହି କାମପ୍ରଶ୍ନ କଥା କହିବା।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚସ୍ତସ୍ଯ ଶାକଲ୍ଯଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶାକଳ୍ୟ ରେଷରେ ମୁର୍ଛିତ ହେଲେ।