ପୁରାମସଂହିତାଂ ଚକ୍ରେ ପୁରାଣାର୍ଥଵିଶାରଦଃ
ପୁରାତନ କାଳରେ, ପୁରାଣର ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ ଜଣେ ପୁରାଣ ସଂହିତା ରଚନା କରିଥିଲେ।
ଯଜନାତ୍ସ ଯଜୁର୍ଵେଦ ଇତି ଶାସ୍ତ୍ରଵିନିଶ୍ଚଯଃ
ଯଜ୍ଞରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେବାରୁ ଏହାକୁ ଯଜୁର୍ବେଦ ବୋଲି କୁହାଯାଏ—ଏହି ହେଉଛି ଶାସ୍ତ୍ରର ନିଷ୍କର୍ଷ।
ଶତେନୋଦ୍ଧତଵୀର୍ଯସ୍ତୁ ଋତ୍ଵିଗ୍ଭିର୍ଵେଦପାରଗୈଃ
ଶତଗୁଣ ଶକ୍ତି ଥିବା ସେ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ଋତ୍ବିଜମାନେ ସହିତ—
ଋଚୋ ଗୃହୀତ୍ଵା ପୈଲସ୍ତୁ ଵ୍ଯଭଜତ୍ତୁ ଦ୍ଵିଧା ପୁନଃ
ପୈଳ ଋଗ୍ବେଦର ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ପୁନି ଦୁଇ ଭାଗରେ ବାଣ୍ଟିଦେଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରମତ୍ତଯେ ଚୈକାଂ ଦ୍ଵିତୀଯାଂ ବାଷ୍କଲାଯ ଚ
ଏକଟି ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରମତ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଓ ଦ୍ୱିତୀୟଟି ବାଷ୍କଳଙ୍କ ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଥିଲା।
ଶିଷ୍ଯାନଧ୍ଯାପଯା ମାସ ଶୁଶ୍ରୁଷାଭିରତାନ୍ହିତାନ୍
ସେ ଏକ ମାସ ଧରି ନିଜ ଶିଷ୍ୟମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସେବା ଓ ଭଲ କାମରେ ଲାଗିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ପଢ଼ାଇଲେ।
ପାରାଶରୀଂ ତୃତୀଯାଂ ତୁ ଯା୫ଵଲ୍କ୍ଯାମଥାପରାମ୍
ତୃତୀୟଟି ପାରାଶରଙ୍କ ପାଇଁ ଏବଂ ଅନ୍ୟଟି ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଥିଲା।
ଅଧ୍ଯାପଯନ୍ମହାଭାଗଂ ମାଣ୍ଡୂକେଯଂ ଯଶସ୍ଵିନମ୍
ସେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମାଣ୍ଡୂକଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦେଲେ।
ସତ୍ଯସ୍ରଵାଃ ସତ୍ଯହିତଂ ପୁତ୍ରମଧ୍ଯାପଯଦ୍ଵିଭୁଃ
ସେ ଉତ୍ତମ ମନ୍ୟତା ଥିବା, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ନ୍ୟାୟପରାୟଣ ପୁଅ ସତ୍ୟଶ୍ରବାଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦେଲେ।
ସତ୍ଯଶ୍ରିଯଂ ମହାତ୍ମାନଂ ସତ୍ଯ ଧର୍ମପରାଯଣମ୍
ସେ ମହାତ୍ମା, ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ସତ୍ୟଶ୍ରିଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦେଲେ।
ସତ୍ଯଶ୍ରିଯାଶ୍ଚ ଵିଦ୍ଵାଂସଃ ଶାସ୍ତ୍ରଗ୍ରହଣତତ୍ପରାଃ
ସତ୍ୟଶ୍ରିଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନରେ ଲାଗିଥିଲେ।
ବାଷ୍କଲିଶ୍ଚ ଭରଦ୍ଵାଜ ଇତି ଶାଖାପ୍ରଵର୍ତ୍ତକାଃ
ବାଷ୍କଳ ଓ ଭରଦ୍ୱାଜ ଶାଖାର ସ୍ଥାପକ ଥିଲେ।
ଜନକସ୍ଯ ସ ଯଜ୍ଞେ ଵୈ ଵିନାଶାମଗମଦ୍ଦ୍ଵିଜାଃ
ଜନକଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ବହୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ବିପଦ ଆସିଲା।
ଜନକସ୍ଯାଶ୍ଵମେଧେ ତୁ କଥ ଵାଦାଭ୍ଯଜାଯତ
ଜନକଙ୍କ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞରେ ଏକ ତର୍କ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ଯଥା ଵୃତ୍ତମାଚକ୍ଷ୍ତ୍ର ଵିଦିତଂ ତଵ
ଏହି ସବୁ ଯେପରି ଘଟିଥିଲା, ମୁଁ ତୁମକୁ ଜଣେଇଛି, ତୁମେ ଏହା ଜାଣିଛ।
ଋଷୀଣାଂ ହି ସହସ୍ରାଣି ତତ୍ରାଜଗ୍ମୁରନେକଶଃ
ସେଠାକୁ ହଜାର ହଜାର ଋଷି ଦଳେ ଦଳେ ଆସିଥିଲେ।
ଆଗତାନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜିଜ୍ଞାସାସ୍ଯାଭଵତ୍ତତଃ
ଏମିତି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଉଥିବାକୁ ଦେଖି, ଉତ୍ସୁକତା ଜନ୍ମ ନେଲା।
ଇତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ମନସା ବୁଦ୍ଧିଂ ଚକ୍ରେ ଜନାଧିପଃ
ମନରେ ଭାବି, ରାଜା ନିଜ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ।
ଗ୍ରାମାନ୍ରତ୍ନାନି ଦାସୀସ୍ଛ ମୁନୀନ୍ପ୍ରାହ ନରାଧିପଃ
ରାଜା ମୁନିମାନେଠାରେ ଗ୍ରାମ, ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଓ ଦାସୀମାନେ ଦାନ କଲେ।
ଯଦେତଦାହୃତଂ ଵିତ୍ତଂ ଯୋ ଵା ଶ୍ରେଷ୍ଠତମୋ ଭଵେତ୍
ଯେଉଁ ଧନ ଆଣାଯାଇଥିଲା, ତାହା ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେବ—
ଜନକସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଋଷଯସ୍ତେ ଶ୍ରୁତିକ୍ଷମାଃ
ଜନକଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଋଷିମାନେ ଶ୍ରୁତିରେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରିଥିଲେ।
ଆହ୍ଵଯାଞ୍ଚକ୍ରିରେ ଽନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଵେଦଜ୍ଞାନମଦୋଲ୍ବଣାନ୍
ସେମାନେ ଏକାଉଁଠି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରି, ନିଜ ଵେଦଜ୍ଞାନର ପ୍ରଭାବ ଦେଖାଇଲେ।
ମମୈତନ୍ନ ତଵେତ୍ଯନ୍ଯୋ ବ୍ରୂହି ଵା କିଂ ଵିକତ୍ଥସେ
ଏହା ମୋର, ତୁମର ନୁହେଁ; ତେଣୁ ଅନ୍ୟ କିଛି କହ, ଏମିତି ଗର୍ବ କାହିଁକି କରୁଛ?
ଅଥାନ୍ଯସ୍ତତ୍ରଵୈ ଵିଦ୍ଵାନ୍ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତୁ ସୁତଃ କଵିଃ
ତାହାଁଠାରେ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଶିକ୍ଷିତ, କବି ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୁଅ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମଣୋଂଽଶସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରୋଵାଚ ସୁସ୍ଵରମ୍
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ସେ, ମଧୁର ସ୍ୱରରେ କଥା କହିଲେ।
ନଯସ୍ଵ ଚ ଗୃହଂଵତ୍ସ ମମୈତନ୍ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ବାପା, ଏହାକୁ ଘରକୁ ନେଇଯା; ଏହା ମୋର, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଯୋ ଵା ନ ପ୍ରୀଯତେ ଵିଦ୍ଵାନ୍ସମାହ୍ଵଯତୁ ମାଚିରମ୍
ଯଦି କୌଣସି ଶିକ୍ଷିତ ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରସନ୍ନ ନୁହେଁ, ସେ ତୁରନ୍ତ ମୋତେ ଡାକୁ।
ତାନୁଵାଚ ତତଃ ସ୍ଵସ୍ଥୋ ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯୋ ହସନ୍ନିଵ
ତାପରେ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ଶାନ୍ତ ଭାବେ, ହସୁଥିବା ପରି, ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵଦାମହେ ଯଥାଶକ୍ତି ଜିଜ୍ଞାସଂତଃ ପରସ୍ପରମ୍
ଆମେ ଆମର ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ, ପରସ୍ପରକୁ ପଚାରି, କଥା ହେବା।
ସହସ୍ରଧା ଶୁଭୈରର୍ଥୈଃ ସୁକ୍ଷ୍ମଦର୍ଶନସଂଭଵୈଃ
ହଜାର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ, ଶୁଭ ଅର୍ଥ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଉଦ୍ଭବ ଭାବରେ।