ହେତୁର୍ହନ୍ତେଃ ସ୍ମୃତୋ ଧାତୋର୍ଯନ୍ନିହନ୍ତ୍ଯୁଦିତଂ ପରୈଃ
‘ହନ୍’ ଧାତୁରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଅନ୍ୟମାନେ ଯାହାକୁ ବିରୋଧ କରି କହନ୍ତି, ତାହାକୁ କାରଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ତଥା ନିର୍ଵଚନଂ ବ୍ରୂଯାଦ୍ଵାକ୍ଯାର୍ଥସ୍ଯାଵଧାରଣମ୍
ଏଭଳି ନିର୍ବଚନ ହେଉଛି ବାକ୍ୟର ଅର୍ଥକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରି କହିବା।
ପ୍ରପୂର୍ଵାଚ୍ଛଂସତେର୍ଧାତୋଃ ପ୍ରଶଂସାଗୁଣଵତ୍ତଯା
‘ପ୍ର’ ପ୍ରତୟ ଯୋଗୁ ଶଂସ୍ ଧାତୁରୁ, ଗୁଣର ବର୍ଣ୍ଣନାକୁ ପ୍ରଶଂସା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଇଦମେଵଂ ଵିଧାତଵ୍ଯମିତ୍ଯଯଂ ଵିଧିରୁଚ୍ଯତେ
ଏହିପରି ଭାବେ କରିବା ଉଚିତ—ଏହାକୁ ନିୟମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଯୋ ହ୍ଯତ୍ଯନ୍ତପରୋକ୍ଷାର୍ଥଃ ସ ପୁରାକଲ୍ପ ଉଚ୍ଯତେ
ଯାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୂରସ୍ଥ ଅର୍ଥ, ତାହାକୁ ପୁରାତନ ନିୟମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ମନ୍ତ୍ରବ୍ରାହ୍ମଣକଲ୍ପୈଶ୍ଚ ନିଗମୈଃ ଶୁଦ୍ଧଵିସ୍ତରୈଃ
ମନ୍ତ୍ର, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କଳ୍ପ ଏବଂ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଓ ବିସ୍ତୃତ ନିଗମ ଦ୍ୱାରା—
ଯଥା ହୀଦଂ ତଥା ତଦ୍ଵୈ ଇଦଂ ଚୈଵ ତଥୈଵ ତତ୍
ଯେପରି ଏହା, ସେପରି ସେଠାରେ; ଏବଂ ଯେପରି ସେଠାରେ, ସେପରି ଏଠାରେ।
ଇତ୍ଯେତଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ଯାଦୌ ଵିହିତଂ ରକ୍ଷଣଂ ବୁଧୈଃ
ଏହିପରି ଭାବେ, ଆରମ୍ଭରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରିଥିଲେ।
ମନ୍ତ୍ରାଣାଂ କଲ୍ପନା ଚୈଵ ଵିଧିଦୃଷ୍ଟିଷୁ କର୍ମସୁ
ନିୟମ ଦୃଷ୍ଟିରେ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକରେ ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କର ବ୍ୟବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ ହୁଏ।
ଅସ୍ତୋଭମନଵଦ୍ଯଂ ଚ ସୂତ୍ରଂ ସୂତ୍ରଵିଦୋ ଵିଦୁଃ
ଯେ ସୂତ୍ର ଅନାବଶ୍ୟକ ଓ ଦୋଷରହିତ, ସୂତ୍ର ଜଣା ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ତାହାକୁ ସୂତ୍ର ବୋଲି ଚିହ୍ନିଥାନ୍ତି।
କଥଂ ଵେଦାଃ ପୁନର୍ଵ୍ଯସ୍ତାସ୍ତନ୍ନୋ ବ୍ରୂହି ମହାମତେ
ବେଦଗୁଡ଼ିକିଏଉଁଥିରେ ପୁଣି କେମିତି ବିଭକ୍ତ ହେଲେ? ଏହା ଆମକୁ କୁହ, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ।
ବ୍ରହ୍ମା ମନୁମୁଵାଚେଦଂ ରକ୍ଷଵେଦଂ ମହାମତେ
ବ୍ରହ୍ମା ମନୁଙ୍କୁ କହିଲେ: ‘ବେଦକୁ ରକ୍ଷା କର, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ।’
ସଂଵୃତା ଯୁଗଦୋଷେଣ ସର୍ଵେ ଚୈଵ ଯଥାକ୍ରମମ୍
ଯୁଗର ଦୋଷରେ ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ କ୍ରମରେ ଲୁଚିଯାଇଥିଲେ।
ଦଶସାହସ୍ରଭାଗେନ ହ୍ଯଵଶିଷ୍ଟଂ କୃତୋଦିତମ୍
କୃତଯୁଗରେ ଯେପରି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି, ତାହାର କେବଳ ଦଶହଜାରମାନ୍ୟ ଅଂଶ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଗଲା।
ଵେଦକ୍ରିଯା ହି କାର୍ଯାଃ ସ୍ଯୁର୍ମାଭୂଦ୍ଵେଦଵିନାଶନମ୍
ବେଦ ନଷ୍ଟ ହେବା ନ ଦିଅ, ବେଦ ଅନୁଷ୍ଠାନ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କରିବା ଉଚିତ।
ଯଜ୍ଞେ ନଷ୍ଟେ ଵେଦନାଶସ୍ତତଃ ସର୍ଵଂ ପ୍ରଣଶ୍ଯତି
ଯଜ୍ଞ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ବେଦ ନଷ୍ଟ ହୁଏ; ତାପରେ ସମସ୍ତ କିଛି ଶେଷ ହୋଇଯାଏ।
ପୁନର୍ଦଶଗୁଣଃ କୃଷ୍ଣୋ ଯଜ୍ଞୋ ଵୈ ସର୍ଵକାମଧୁକ୍
ପୁନି କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଯଜ୍ଞ ଦଶଗୁଣା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ।
ଵେଦମେକଂ ଚତୁଷ୍ପାଦଂ ଚତୁର୍ଦ୍ଧା ଵ୍ଯଭଜତ୍ପ୍ରଭୁଃ
ପ୍ରଭୁ ଏକ ଚାରିପାଏଁ ବେଦକୁ ଚାରି ଭାଗରେ ବାଣ୍ଟିଦେଲେ।
ତଦହଂ ଵର୍ତ୍ତମାନେନ ଯୁଷ୍ମାକଂ ଵେଦକଲ୍ପନମ୍
ଏହିପରି, ଏହି ଯୁଗରେ ମୁଁ ତୁମମାନେ ପାଇଁ ବେଦର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଛି।
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷେଣ ଵରୋକ୍ଷଂଵୈ ତନ୍ନିବୋଧତ ସତ୍ତମାଃ
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ମୁଁ କହୁଥିବା ଏହି କଥାକୁ ସିଧାସଳଖ ଓ ଅପରୋକ୍ଷ ଭାବରେ ବୁଝ।
ଦ୍ଵୈପାଯନ ଇତି ଖ୍ଯାତୋ ଵିଷ୍ଣୋରଂଶଃ ସନାତନଃ
ଦ୍ୱୈପାୟନ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ୟାସ ହେଉଛନ୍ତି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଚିରନ୍ତନ ଅଂଶ।
ଅଥ ଶିଷ୍ଯାନ୍ସଜଗ୍ରାହ ଚତୁରୋ ଵେଦକାରଣାତ୍
ତାପରେ ବେଦ ପାଇଁ ସେ ଚାରି ଜଣ ଶିଷ୍ୟ ନେଇଥିଲେ।
ଚତୁର୍ଥଂ ପୈଲମେତେଷାଂ ପଞ୍ଚମଂ ଲୋମହର୍ଷଣମ୍
ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୈଳ ଚଉଥଥିଲେ, ଲୋମହର୍ଷଣ ପଞ୍ଚମ।
ଯଜୁର୍ଵେଦପ୍ରଵକ୍ତାରଂ ଵୈଶଂପାଯନମେଵ ଚ
ଯଜୁର୍ବେଦ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବାକୁ ସେ ବୈଶମ୍ପାୟନଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।
ତଥୈଵାଥର୍ ଵଵେଦସ୍ଯ ସୁମନ୍ତୁମୃଷିସତ୍ତମମ୍
ଏଭଳି ଅଥର୍ବବେଦ ପାଇଁ ସେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଋଷି ସୁମନ୍ତୁଙ୍କୁ ଚୟନ କଲେ।
ମାଂ ଚୈଵ ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ଭଗଵାନୀଶ୍ଵରଃ ପ୍ରଭୁଃ
ଏବଂ ଭଗବାନ୍ ଇଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।
ଚାତୁର୍ହେତ୍ରମଭୂତ୍ତସ୍ମିଂସ୍ତେନ ଯଜ୍ଞମକଲ୍ପଯତ୍
ଏଭଳି ଚାରି ପ୍ରକାର ପୁରୋହିତ ହେଲେ ଏବଂ ସେ ତାହା ଅନୁଯାୟୀ ଯଜ୍ଞ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ।
ଔଦ୍ଗାତ୍ରଂ ସାମଭିଶ୍ଚକ୍ରେ ବ୍ରହ୍ମତ୍ଵଂ ଚାପ୍ଯଥର୍ଵଭିଃ
ସେ ସାମଗାନ ସହିତ ଉଦ୍ଗାତା ଓ ଅଥର୍ବବେଦ ସହିତ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଭୂମିକା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ।
ହୋତୃକଂ କଲ୍ପଯତ୍ତେନ ଯଜୁର୍ଵେଦଂ ଜଗତ୍ପତିଃ
ଜଗତ୍ପତି ଯଜୁର୍ବେଦ ସହିତ ହୋତାଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।
ରା୫ସ୍ତ୍ଵଥର୍ଵଵେଦେନ ସର୍ଵକର୍ମାଣ୍ଯକାରଯତ୍
ଏବଂ ଅଥର୍ବବେଦ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଇଲେ।