ଲୋପାମୁଦ୍ରା ଚ ଧର୍ମଜ୍ଞା ଯା ଚ କୋଶୀତିକା ସ୍ମୃତା
ଧର୍ମଜ୍ଞା ଲୋପାମୁଦ୍ରା ଏବଂ ସ୍ମୃତ କୋଶୀତିକା ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି।
ଇତ୍ଯେତା ମୁଖ୍ଯଶଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ମଯା ଚ ଋଷିପୁତ୍ରକାଃ
ଏହିପରି, ପ୍ରଧାନ ଋଷିପୁତ୍ରମାନେ ମୋ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଛନ୍ତି।
ଈଶ୍ଵରା ମନ୍ତ୍ରଵକ୍ତାର ଋଷଯୋ ହ୍ଯୃଷିକାସ୍ତଥା
ଈଶ୍ୱରମାନେ, ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିବାମାନେ, ଋଷିମାନେ ଏବଂ ଋଷିକାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି।
ଈଶ୍ଵରାଣାମୃଷୀଣାଂ ଚ ଋଷିକାଣାଂ ସହାତ୍ମଜୈଃ
ଈଶ୍ୱର, ଋଷି ଏବଂ ଋଷିକାମାନେ, ସେମାନଙ୍କର ସନ୍ତାନ ସହିତ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି।
ତତ୍ରାଜ୍ଞାଯୁକ୍ତମଦ୍ଵୈତଂ ଦୀପ୍ତଂ ଗଂଭୀରଶବ୍ଦଵତ୍
ସେଠାରେ ଆଦେଶ ସହିତ ଏକତ୍ୱ ଉପଦେଶ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ଗଭୀର ଶବ୍ଦ ସହିତ ରହିଛି।
ସର୍ଵଭୂତାନ୍ଯଭୂତଂ ଚ ପରିଦାନଂ ଚ ଯଦ୍ଭଵେତ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନଥିବା ଯେଉଁ ଦାନ ଅଛି, ଯାହା ଦିଆଯାଏ, ସେସବୁ ଏଠାରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।
ଯତ୍କିଞ୍ଚିନ୍ମନ୍ତ୍ରସଂଯୁକ୍ତଂ ତତ୍ର ନାମଵିଭକ୍ତିଭିଃ
ଯେଉଁଠାରେ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଯୋଗ ହୋଇଥାଏ, ନାମର ଭିନ୍ନତା ସହିତ ତାହା ରହିଛି।
ନୈଗମୈର୍ଵିଵିଧୈଃ ଶବ୍ଦୈର୍ନିପାତୈର୍ବହୁଲଂ ଚ ଯତ୍
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଶବ୍ଦ, ଉପଯୋଗ ଏବଂ ବହୁତ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତି ଯେଉଁଠାରେ ବେଶି ରହିଛି।
ଅଵିସ୍ପଷ୍ଟପଦଂ ଯଚ୍ଚ ଯଚ୍ଚ ସ୍ଯାଦ୍ବହୁସଂଶଯମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଶବ୍ଦ ସ୍ପଷ୍ଟ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ବହୁତ ସନ୍ଦେହ ରହିଛି।
ହେତୁଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ବହୁଲଂ ଚିତ୍ରଶବ୍ଦମପାର୍ଥକମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ହେତୁ ଓ ଉଦାହରଣ ବେଶି, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଶବ୍ଦ ଏବଂ ଅର୍ଥହୀନ ଥାଏ।
ମିଶ୍ରା ଇତି ସମାଖ୍ଯାତାଃ ପ୍ରଭାଵାଦୃଷିତାଂ ଗାତାଃ
ଏହାକୁ ‘ମିଶ୍ରା’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, କାରଣ ଏହିମାନେ ଋଷିମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ରଚିତ।
ଭୂତଭଵ୍ଯଭଵଜ୍ଜ୍ଞାନ ଜନ୍ମଦୁଃଖଚିକିତ୍ସନମ୍
ପୂର୍ବ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତର ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଜନ୍ମର ଦୁଃଖର ଉପଚାର।
ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରପ୍ରଣେତାରୋ ମହିମ୍ନା ସର୍ଵଗାଶ୍ଚ ଵୈ
ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରର ରଚନାକାରମାନେ, ତାଙ୍କର ମହିମା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ।
ବୃହସ୍ପତିଶ୍ଚ ଶୁକ୍ରଶ୍ଚ ଵ୍ଯାସଃ ସାରସ୍ଵତସ୍ତଥା
ବୃହସ୍ପତି, ଶୁକ୍ର, ବ୍ୟାସ ଏବଂ ସାରସ୍ୱତ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି।
ଯସ୍ମାଦଵାରଜାଃ ସଂତଃ ପୂର୍ଵେଭ୍ଯୋ ମେଧଯାଧିକାଃ
ଯେଉଁଥିରେ ପରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବାମାନେ, ଅଧିକ ବୁଦ୍ଧି ଥିବାରୁ ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି।
ଯସ୍ମିନ୍କାଲୋ ନ ଚଂ ଵଯଃ ପ୍ରମାଣମୃଷିଭାଵନେ
ଏହି ସମୟରେ ବୟସ ଦ୍ୱାରା ଋଷି ଭାବିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଯସ୍ମାଦ୍ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଚ ଵର୍ଷୀଯାନ୍ବଲୋ ଽପି ଶ୍ରୁତଵାନୃଷିଃ
ଯେଉଁଥିରେ ବୟସରେ କମ୍ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଶ୍ରବଣଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଋଷି ଚିହ୍ନଟ ହୁଅନ୍ତି।
ଵିନିଯୁକ୍ତାଵସାନାଂ ତୁ ତାମୃଚଂ ପରିଚକ୍ଷତେ
ଯାହାର ନିଶ୍ଚିତ ଶେଷ ରହିଛି, ତାହାକୁ ପଣ୍ଡିତମାନେ ‘ଋଚ୍’ ବୋଲି କୁହନ୍ତି।
ଅତିଯୁକ୍ତାଵସାନଂ ଚ ତଦ୍ଯଜୁର୍ଵୈ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ
ଯାହାର ଅତିରିକ୍ତ ଶେଷ ଅଛି, ତାହାକୁ ‘ଯଜୁସ୍’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ପଞ୍ଚମଃ ପ୍ରତିହୋତ୍ରଶ୍ଚ ଷଷ୍ଠମାହୁରୁପଦ୍ରଵମ୍
ପଞ୍ଚମଟିକୁ ‘ପ୍ରତିହୋତ୍ର’ ବୋଲି କୁହନ୍ତି, ଛଅଟିକୁ ‘ଉପଦ୍ରବ’ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।
ପଞ୍ଚଵିନ୍ଧ୍ଯ ଇତି ପ୍ରୋକ୍ତଂ ହ୍ରୀଙ୍କାରଃ ପ୍ରଣଵାଦୃତେ
‘ପଞ୍ଚବିନ୍ଧ୍ୟ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ‘ହ୍ରୀଂ’ ଶବ୍ଦ, କିନ୍ତୁ ‘ପ୍ରଣବ’ ଛାଡ଼ି।
ଆଶାସ୍ତିସ୍ତୁ ପ୍ରସଂଖ୍ଯାତା ଵିଲାପଃ ପରିଦେଵନା
ଆଶା, ବିଲାପ ଓ ଶୋକ ଗଣନା କରାଯାଇଛି।
ଏତତ୍ତୁ ସର୍ଵଵିଦ୍ଯାନାଂ ଵିହିତଂ ମନ୍ତ୍ରଲକ୍ଷଣମ୍
ଏହା ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାର ମନ୍ତ୍ରର ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଲକ୍ଷଣ।
ମୂର୍ତିର୍ନିନ୍ଦା ପ୍ରଶଂସା ଚାକ୍ରୋଶସ୍ତୋଷସ୍ତଥୈଵ ଚ
ମୂର୍ତ୍ତି, ନିନ୍ଦା, ପ୍ରଶଂସା, ଗାଳି ଓ ସନ୍ତୋଷ ମଧ୍ୟ।
ମନ୍ତ୍ରଭେଦାଂଶ୍ଚ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଚତୁର୍ଵିଶତିଲକ୍ଷଣାନ୍
ମୁଁ ଏବେ ଚବିଶଟି ମନ୍ତ୍ରର ଲକ୍ଷଣ ବିଭାଗ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।
ଅଭିଶାପୋ ଵିଶାପଶ୍ଚ ପ୍ରଶ୍ନଃ ପ୍ରତିଵଚସ୍ତଥା
ଶାପ, ପ୍ରତିଶାପ, ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଉତ୍ତର ମଧ୍ୟ।
ଵିଯୋଗା ହ୍ଯଭିଯୋଗାଶ୍ଚ କଥା ସଂସ୍ଥା ଵରଶ୍ଚ ଵୈ
ବିୟୋଗ, ଅଭିଯୋଗ, କଥା, ଶେଷ ଓ ବର ମଧ୍ୟ।
ଵିଲାପଶ୍ଚେତି ମନ୍ତ୍ରାଣାଂ ଚତୁର୍ଵିଂଶତିରୁଦ୍ଧୃତାଃ
ବିଲାପ ଓ ଏଭଳି ଚବିଶଟି ପ୍ରକାରର ମନ୍ତ୍ର ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
ହେତୁ ର୍ନିର୍ଵଚନଂ ନିନ୍ଦା ପ୍ରଶସ୍ତିଃ ସଂଶଯୋ ନିଧିଃ
କାରଣ, ନିର୍ବଚନ, ନିନ୍ଦା, ପ୍ରଶଂସା, ସନ୍ଦେହ ଏବଂ ଧନସଂଗ୍ରହ—
ଉପମା ଚ ଦଶୈତେ ଵୈ ଵିଧଯୋ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ତୁ
ଏବଂ ଉପମା—ଏହି ଦଶଟି ଉପାୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।