ଅତ୍ର ଵୋ ଵର୍ଣଯିଷ୍ଯାମି ଵିଧିଂ ମନ୍ଵନ୍ତରସ୍ଯ ଯଃ
ଏଠି ମୁଁ ତୁମମାନେଙ୍କୁ ମନ୍ବନ୍ତରର ନିୟମ ଓ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବିବରଣା କରିବି।
ପ୍ରତିମନ୍ଵନ୍ତରେ ଚୈଵ ଶ୍ରୁତିରନ୍ଯା ଵିଧୀଯତେ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପରମ୍ପରା ନିର୍ବାଚିତ ହୁଏ।
ଆଭୂତସଂପ୍ଲଵସ୍ଯାପି ଵର୍ଜ୍ଯୈକଂ ଶତରୁଦ୍ରିଯମ୍
ବିଶ୍ୱ ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ କେବଳ ଶତରୁଦ୍ରୀୟ ଅପବାଦ ରହିଥାଏ।
ଦ୍ରଵ୍ଯସ୍ତୋତ୍ରଂ ଗୁଣସ୍ତୋତ୍ରଂ ଫଲସ୍ତୋତ୍ରଂ ତଥୈଵ ଚ
ଦ୍ରବ୍ୟ ପାଇଁ ଷ୍ଟୋତ୍ର, ଗୁଣ ପାଇଁ ଷ୍ଟୋତ୍ର ଏବଂ ଫଳ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଷ୍ଟୋତ୍ର ଅଛି।
ମନ୍ଵନ୍ତରେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଯଥା ଦେଵା ଭଵନ୍ତି ଯେ
ସମସ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଯେଉଁ ଦେବତା ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ସେହିପରି ହୁଅନ୍ତି।
ଏଵଂ ମନ୍ତ୍ରଗଣାନାଂ ତୁ ସମୁତ୍ପତ୍ତିଶ୍ଚତୁର୍ଵିଧା
ଏଭଳି ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ଚାରି ପ୍ରକାରର।
ଋଷୀଣାଂ ତପ୍ଯତାମୁଗ୍ରଂ ତପଃ ପରମଦୁଷ୍କରମ୍
ଋଷିମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ଏବଂ ଉଚ୍ଚତମ ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି।
ଅସଂତୋଷାଦ୍ଭଯା ଦ୍ଦୁଃଖାତ୍ସୁଖାଚ୍ଛୋକାଚ୍ଚ ପଞ୍ଚଧା
ଅସନ୍ତୋଷ, ଭୟ, ଦୁଃଖ, ସୁଖ ଏବଂ ଶୋକ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି କାରଣରୁ।
ଋଷୀଣାଂ ଯଦୃଷିତ୍ଵଂ ହି ତଦ୍ଵକ୍ଷ୍ଯାମୀହ ଲକ୍ଷଣୈଃ
ଏଠି ମୁଁ ଋଷିମାନଙ୍କର ଋଷିତ୍ୱର ଲକ୍ଷଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି।
ଅତସ୍ତ୍ଵୃଷୀଣାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତତ୍ର ହ୍ଯାର୍ଷସମୁଦ୍ଭଵମ୍
ତେଣୁ ଏଠି ମୁଁ ସେଠାରେ ଋଷିମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିବରଣା କରିବି।
ଅଵିଭାଗେ ତୁ ଵେଦାନାମନିର୍ଦେଶ୍ଯେ ତମୋମଯେ
ଯେତେବେଳେ ବେଦମାନେ ଅଖଣ୍ଡ ଓ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥାରେ ଅନ୍ଧକାରରେ ରହନ୍ତି,
ଚେତନାବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵଂ ତୁ ଚେତନେନ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ
ସଚେତନତା ଓ ବୁଦ୍ଧି ପ୍ରଥମେ ଆସେ, ସଚେତନତା ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।
ଚେତନାଧିଷ୍ଠିତଂ ସତ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତି ଗୁଣାତ୍ମକମ୍
ସଚେତନତା ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ସତ୍ତ୍ୱ ନିଜ ଗୁଣ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ।
ଵିଷଯୋ ଵିଷଯିତ୍ଵାଚ୍ଚ ଅର୍ଥେର୍ଽଥତ୍ଵାତ୍ତଥୈଵ ଚ
ବିଷୟ ଓ ବିଷୟୀ, ଅର୍ଥ ଓ ଅର୍ଥତ୍ୱର ସମ୍ପର୍କ ଦ୍ୱାରା,
ସଂସିଧ୍ଯନ୍ତି ତଦା ଵ୍ଯକ୍ତାଃ କ୍ରମେଣ ମହଦାଦଯଃ
ତାପରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ମହତ୍ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରକାଶିତ ତତ୍ତ୍ୱମାନେ ସଫଳ ହୁଅନ୍ତି।
ଭୂତଭେଦାଶ୍ଚ ଭୂତେଭ୍ଯୋ ଜଜ୍ଞିରେ ସ୍ମ ପରସ୍ପରମ୍
ଭୂତମାନଙ୍କ ଭିତରୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭୂତମାନେ ପରସ୍ପର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ଯଥୋଲ୍ମୁକାତ୍ତୁ ତ୍ରୁଟଯଃ ଏକକାଲାଦ୍ଭଵନ୍ତି ହି
ଯେପରି ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡରୁ ତୁରୁଣିଆ ଆଗ ଏକାସାଥିରେ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ,
ଯଥାନ୍ଧକାରେ ଖଦ୍ଯୋତଃ ସହସା ସଂପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ
ଯେପରି ଅନ୍ଧକାରରେ ଅଚାନକ ଜୁଗନ୍ତି ଦେଖାଯାଏ।
ସ ମାହନ୍ସଶରୀରସ୍ତୁ ଯତ୍ରୈଵାଯମଵର୍ତ୍ତତ
ସେଇ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା, ନିଜ ଦେହରେ, ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ମହାଂସ୍ତୁ ତମସଃ ପାରେ ଵୈଲକ୍ଷଣ୍ଯାଦ୍ଵିଭାଵ୍ଯତେ
ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଅନ୍ଧକାରର ପାରେ, ତାହାର ବିଶେଷ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନଟ ହୁଏ।
ବୁଦ୍ଧିର୍ଵିଵର୍ତ୍ତମାନସ୍ଯ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତା ଚତୁର୍ଵିଧା
ବିକାଶଶୀଳ ପ୍ରାଣୀର ବୁଦ୍ଧି ଚାରି ପ୍ରକାରରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା।
ସାଂସିଦ୍ଧିକାନ୍ଯଥୈତାନି ଵିଜ୍ଞେଯାନି ନରସ୍ଯ ଵୈ
ମଣିଷରେ ଏହିଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ୱାଭାବିକ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟଭାବରେ ବୁଝିବା ଉଚିତ।
ଅନୁଶେତେ ଯତଃ ସର୍ଵାନ୍କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞାନମଥାପି ଵା
ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରର ଜ୍ଞାନ ଯାହା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, କିମ୍ବା ଯାହାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଯସ୍ମାଦ୍ଵୁଦ୍ଧ୍ଯାନୁଶେତେ ଚ ତସ୍ମାଦ୍ଵୋଧାତ୍ମକଃ ସ ଵୈ
ବୁଦ୍ଧି ଯାହା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ତେଣୁ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଜ୍ଞାନର ସ୍ୱରୂପ।
ଏଵଂ ଵିଵୃତ୍ତଃ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଃ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞାନାଭିସଂହିତଃ
ଏଭଳି ଭାବେ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ, କ୍ଷେତ୍ରର ଜ୍ଞାନ ସହିତ, ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
ପରଂ ହ୍ଯର୍ଷଯତେ ଯସ୍ମାତ୍ପରମର୍ଷିତ୍ଵମସ୍ଯ ତତ୍
ଏହା ସର୍ବୋଚ୍ଚକୁ ଦେଖିପାରେ, ତେଣୁ ଏହାର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦୃଷ୍ଟି ସ୍ଥାପିତ।
ଯସ୍ମାଦେଵ ସ୍ଵଯଂ ଭୂତସ୍ତସ୍ମାଚ୍ଚାପ୍ଯୃଷିତା ସ୍ମୃତା
ଏହା ନିଜେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖିଥିବାରୁ, ଏହାକୁ 'ଦର୍ଶାକ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଯସ୍ମାଦୁତ୍ପଦ୍ଯମାନୈସ୍ତୈର୍ମହାନ୍ପରିଗତଃ ପରଃ
ଯେଉଁମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଘେରାଯାଇଥିବାରୁ, ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।
ତସ୍ମାନ୍ମହର୍ଷଯଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ବୁଦ୍ଧେଃ ପରମ ଦର୍ଶିନା
ସେହିପାଇଁ, ବୁଦ୍ଧିର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସତ୍ୟକୁ ଦେଖିପାରୁଥିବାମାନେ 'ମହାର୍ଷି' ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି।
ଅହଙ୍କାରଂ ତପଶ୍ଚୈଵ ଋଷନ୍ତି ଋଷିତାଂ ଗତାଃ
ସେମାନେ ଦର୍ଶାକ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ଅହଂକାର ଓ ତପସ୍ୟାକୁ ଅଧିନ କରିଛନ୍ତି।