ସମ୍ଯଗ୍ଵିନୀତା ଋଜଵସ୍ତାନାଚାର୍ଯାନ୍ପ୍ରଜକ୍ଷତେ
ଯେମାନେ ଠିକ୍ଭଳି ଶିକ୍ଷିତ ଏବଂ ସିଧାସଳଖ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ଗଣାଯାନ୍ତି।
ଆଚିନୋତି ଚ ଶାସ୍ତ୍ରାଣି ଆଚାର୍ଯସ୍ତେନ ଚୋଚ୍ଯତେ
ଯିଏ ଶାସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଗ୍ରହ କରେ, ସେଠିପାଇଁ ସେ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଦାରାଗ୍ନିହୋତ୍ରସମ୍ବନ୍ଧାଦ୍ଦ୍ଵିଧା ଶ୍ରୌତସ୍ଯ ଲକ୍ଷଣମ୍
ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ସହ ଯୋଗରେ, ବେଦିକ କାର୍ଯ୍ୟର ଲକ୍ଷଣ ଦୁଇପ୍ରକାର।
ପୂର୍ଵେଭ୍ଯୋ ଵେଦଯିତ୍ଵେହ ଶ୍ରୌତଂ ସପ୍ତର୍ଷ ଯୋ ଽବ୍ରୁଵନ୍
ପୂର୍ବଜମାନେ ଯାହାକୁ ଶିଖାଇଥିଲେ, ସେହିଠାରୁ ସପ୍ତ ଋଷି ଏଠାରେ ବେଦିକ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ।
ମନ୍ଵନ୍ତରସ୍ଯାତୀତସ୍ଯ ସ୍ମୃତ୍ଵାଚାରାନ୍ମନୁର୍ଜଗୌ
ଅତୀତ ମନ୍ବନ୍ତରର ଆଚରଣକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ମନୁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ।
ସ ଏଷ ଵିଵିଧୋ ଧର୍ମଃ ଶିଷ୍ଟାଚାର ଇହୋଚ୍ଯତେ
ଏହିପରି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଧର୍ମକୁ ଏଠାରେ ଶିଷ୍ଟମାନଙ୍କର ଆଚରଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ମନ୍ଵନ୍ତରେଷୁ ଯେ ଶିଷ୍ଟା ଇହ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଧାର୍ମିକାଃ
ମନ୍ବନ୍ତରଗୁଡ଼ିକରେ ଯେଉଁ ଶିଷ୍ଟମାନେ ଏଠାରେ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି—
ଧର୍ମାର୍ଥଂ ଯେ ଚ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ତାଞ୍ଛିଷ୍ଟାନ୍ଵୈ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ
ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମ ପାଇଁ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଶିଷ୍ଟ ବୋଲି ଗଣାଯାନ୍ତି।
ତୈଃ ଶିଷ୍ଟୈଶ୍ଚରିତୋ ଧର୍ମଃ ସମ୍ଯଗେଵ ଯୁଗେ ଯୁଗେ
ଏହି ଶିଷ୍ଟମାନେ ଯେଉଁ ଧର୍ମ ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ସେ ନିତ୍ୟ ଭଳି ଏ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଉଚିତ।
ଶିଷ୍ଟୈରାଚର୍ଯତେ ଯସ୍ମାନ୍ମନୁନା ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଯେହେତୁ ଏହାକୁ ଶିଷ୍ଟମାନେ ଏବଂ ମନୁ ପୁନଃପୁନଃ ଆଚରଣ କରନ୍ତି,
ଦାନଂ ସତ୍ଯଂ ତପୋ ଜ୍ଞାନଂ ଵିଦ୍ଯେଜ୍ଯା ଵ୍ରଜନଂ ଦଯା
ଦାନ, ସତ୍ୟ, ତପ, ଜ୍ଞାନ, ଶିକ୍ଷା, ଯଜ୍ଞ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଓ ଦୟା—
ଶିଷ୍ଟା ଯସ୍ମାଚ୍ଚରନ୍ତ୍ଯେନଂ ମନୁଃ ସପ୍ତର୍ଷଯସ୍ତୁ ଵୈ
ଯେହେତୁ ଶିଷ୍ଟମାନେ, ମନୁ ଓ ସପ୍ତ ଋଷି ଏହାକୁ ଆଚରଣ କରନ୍ତି—
ଵିଜ୍ଞେଯଃ ଶ୍ରଵଣାଚ୍ଛ୍ରୌତଃ ସ୍ମରଣାତ୍ସ୍ମାର୍ତ୍ତ ଉଚ୍ଯତେ
ଶୁଣିବା ଦ୍ୱାରା ଯାହାକୁ ଜଣାଯାଏ, ତାହାକୁ ଶ୍ରୌତ ବୋଲାଯାଏ; ମନେ ପକାଇବା ଦ୍ୱାରା ଯାହାକୁ ଜଣାଯାଏ, ତାହାକୁ ସ୍ମାର୍ତ୍ତ ବୋଲାଯାଏ।
ପ୍ରତ୍ଯଙ୍ଗାନି ଚ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଧର୍ମସ୍ଯେହ ତୁ ଲକ୍ଷଣମ୍
ଏଠାରେ ଧର୍ମର ଉପାଙ୍ଗ ଓ ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି।
ଯଥା ଭୂତପ୍ରଵାଦସ୍ତୁ ଇତ୍ଯେତତ୍ସତ୍ଯଲକ୍ଷଣମ୍
ଯଥା ଯଥା ଯଥାର୍ଥ କଥା କହାଯାଏ, ସେହିଏ ସତ୍ୟର ଲକ୍ଷଣ।
ଇତ୍ଯେତତ୍ତପସୋ ରୂପଂ ସୁଘୋରଂ ସୁଦୁରା ସଦମ୍
ଏହିଏ ତପସ୍ୟାର ରୂପ, ଏହା ବହୁତ କଠିନ ଏବଂ ସହିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ।
ଋତ୍ଵିଜାଂ ଦକ୍ଷିଣାନାଂ ଚ ସଂଯୋଗୋ ଯଜ୍ଞ ଉଚ୍ଯତେ
ଋତ୍ବିଜମାନେ ଓ ଦକ୍ଷିଣାର ସଂଯୋଗକୁ ଯଜ୍ଞ ବୋଲାଯାଏ।
ପ୍ରଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ସମା ଦୃଷ୍ଟିଃ କୃତ୍ସ୍ନାପ୍ଯେଷା ଦଯା ସ୍ମୃତା
ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମଭାବରେ ଦେଖିବା, ଏହିଏ ଦୟା ବୋଲି ଗଣାଯାଏ।
ଵାଙ୍ମନଃକର୍ମଭିର୍ଵେତ୍ତି ତିତିକ୍ଷୈଷା କ୍ଷମା ସ୍ମୃତା
ବାକ୍ୟ, ମନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସହିବାକୁ ଯାହାକୁ କ୍ଷମା କୁହାଯାଏ।
ପରସ୍ଵାନାମନାଦାନମଲୋଭ ଇତି କୀର୍ତ୍ଯତେ
ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଧନ ନ ନିଅ, ଏହାକୁ ଅଲୋଭ କୁହାଯାଏ।
ନିଵୃତ୍ତିର୍ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ତଦଚ୍ଛିଦ୍ରଂ ତପ ଉଚ୍ଯତେ
ନିବୃତ୍ତି ଓ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ, ଏହିଏ ତପସ୍ୟା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ମିଥ୍ଯା ନ ସଂପ୍ରଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ଶାମସ୍ଯୈତତ୍ତୁ ଲକ୍ଷମମ୍
ମିଥ୍ୟା କଥା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନାହିଁ, ଏହିଏ ଶାନ୍ତିର ଲକ୍ଷଣ।
ନ କ୍ରୁଦ୍ଧ୍ଯେତ ପ୍ରତିହତଃ ସ ଜିତାତ୍ମା ଵିଭାଵ୍ଯତେ
ଯେଉଁଠି ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧିତ ହୁଅନାହାନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଆତ୍ମନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଥାଏ ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଏ।
ତତ୍ତଦ୍ଗୁଣଵତେ ଦେଯମିତ୍ଯେତଦ୍ଦାନଲକ୍ଷଣମ୍
ଯେଉଁଠି ଯୋଗ୍ୟ ଗୁଣ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ, ଏହିଏ ଦାନର ଲକ୍ଷଣ।
ତତ୍ର ନୈଶ୍ରେଯସଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ କନିଷ୍ଠଂ ସ୍ଵାର୍ଥସିଦ୍ଧଯେ
ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଉଛି ପରମ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ଓ ଅପର ହେଉଛି ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପୂରଣ ପାଇଁ।
ଶ୍ରୁତିସ୍ମୃତିଭ୍ଯାଂ ଵିହିତୋ ଧର୍ମୋ ଵର୍ମାଶ୍ରମାତ୍ମକଃ
ଶ୍ରୁତି ଓ ସ୍ମୃତି ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଧର୍ମ, ଜୀବନର ଚାରି ଆଶ୍ରମ ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନଟ।
ଅପ୍ରଦ୍ଵେଷୋହ୍ଯନି ଷ୍ଟେଷୁ ତଥେଷ୍ଟସ୍ଯାଭିନନ୍ଦନମ୍
ଅପ୍ରିୟଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ କରିବା ନାହିଁ, ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହେବା।
ସଂନ୍ଯାସଃ କର୍ମଣାଂ ନ୍ଯାସଃ କୃତାନାମକୃତୈଃ ସହ
ସମସ୍ତ କର୍ମ ଓ କରାଯାଇନଥିବା କର୍ମକୁ ଛାଡ଼ିବାକୁ ସଂନ୍ୟାସ କୁହାଯାଏ।
ଵ୍ଯକ୍ତା ଯେ ଵିଶେଷାସ୍ତେ ଵିକାରେ ଽସ୍ମିନ୍ନଚେତନେ
ଯେଉଁ ଭିନ୍ନତା ଦେଖାଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକି ଏହି ଜଡ଼ ବସ୍ତୁର ପରିବର୍ତ୍ତନ।
ପ୍ରତ୍ଯଙ୍ଗାନାଂ ତୁ ଧର୍ମସ୍ଯ ତ୍ଵିତ୍ଯେତଲ୍ଲକ୍ଷଣଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଏମାନେ ଧର୍ମର ଉପାଙ୍ଗର ଲକ୍ଷଣ ବୋଲି ମନେ ରଖାଯାଏ।