ଆସୁରୀ ସର୍ପଗାନ୍ଧର୍ଵା ପୈଶାଚୀ ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସୀ
ଆସୁରୀ, ସର୍ପ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପିଶାଚୀ, ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସୀ।
ପିଶାଚାସୁରଗନ୍ଧର୍ଵାଂ ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସପନ୍ନଗାଃ
ପିଶାଚ, ଆସୁର, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ଓ ସର୍ପଜନ୍ମ।
ଷଣ୍ଣଵତ୍ଯଙ୍ଗୁଲୋ ତ୍ସେଧୋ ହ୍ଯଷ୍ଟାନାଂ ଦେଵଜନ୍ମନାମ୍
ଏଠାରେ ଆଠିଟି ଦେବଜନ୍ମର ଉଚ୍ଚତା ଛଅନବେଁ ଆଙ୍ଗୁଠିର ଚଉଡ଼ା।
ଏତତ୍ସ୍ଵାଭାଵିକଂ ତେଷାଂ ପ୍ରମାଣମିତି କୁର୍ଵତେ
ଏହି ହେଉଛି ସେମାନଙ୍କର ସ୍ୱାଭାବିକ ମାପ ବୋଲି ମନାଯାଏ।
ଦେଵାସୁରପ୍ରମାଣଂ ତୁ ସପ୍ତସପ୍ତଙ୍ଗୁଲାଦସତ୍
ଦେବ ଓ ଆସୁରମାନଙ୍କର ମାପ ସତ୍ତରିସାତ ଆଙ୍ଗୁଠିର ଚଉଡ଼ା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଦେଵାସୁରପ୍ରମାଣଂ ତୁ ଉଚ୍ଛ୍ରଯାତ୍କଲିଜୈଃ ସ୍ମୃତମ୍
ଦେବ ଓ ଆସୁରମାନଙ୍କର ମାପ କଳିଯୁଗରେ ସେମାନଙ୍କର ଉଚ୍ଚତା ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
ସ୍ଵେନାଙ୍ଗୁଲିପ୍ରମାଣେନ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵମାପାଦମସ୍ତକାତ୍
ନିଜ ଆଂଠିର ମାପରେ, ପାଉଁଠାରୁ ମୁଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ,
ସର୍ଵେଷୁ ଯୁଗକାଲେଷୁ ଅତୀତାନାଗତେଷ୍ଵିହ
ସମସ୍ତ ଯୁଗରେ, ପୂର୍ବ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ସମୟରେ, ଏଠି,
ଆପାଦତଲମସ୍ତିଷ୍କୋ ନଵତାଲୋ ଭଵେତ୍ତୁ ଯଃ
ଯାହାଙ୍କର ଶରୀର ପାଉଁଠାରୁ ମୁଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନବଉ ତାଳା ହୁଏ,
ଗଵାଶ୍ଵହସ୍ତିନାଂ ଚୈଵ ମହିଷ ସ୍ଯାଵରାତ୍ମନାମ୍
ଗାଈ, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମହିଷମାନେ,
ଷଟ୍ସପ୍ତତ୍ଯଙ୍ଗୁଲୋତ୍ସେଧଃ ପଶୂନାଂ କକୁଦସ୍ତୁ ଵୈ
ପଶୁମାନଙ୍କ ଖୁମ୍ପର ଉଚ୍ଚତା ଛଉଠିଏଠାରୁ ସତତି ଆଂଠି ହୁଏ,
ଅଙ୍ଗୁଲାନାଂ ସହସ୍ରଂ ତୁ ଚତ୍ଵାରିଂଶାଙ୍ଗୁଲୈର୍ଵିନା
ହଜାର ଆଂଠି, ଚଳିଶି ଆଂଠି କମ୍ କରି,
ମାନୁଷସ୍ଯ ଶରୀରସ୍ଯ ସନ୍ନିଵେଶସ୍ତୁ ଯାଦୃଶଃ
ମଣିଷର ଶରୀରର ଗଠନ ଏଭଳି,
ବୁଦ୍ଧ୍ଯାତିଶଯଯୁକ୍ତଶ୍ଚ ଦେଵାନାଂ କାଯ ଉଚ୍ଯତେ
ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦେହ ଅସାଧାରଣ ବୁଦ୍ଧିରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ,
ଇତ୍ଯେତେ ଵୈ ପରିକ୍ରାନ୍ତା ଭାଵା ଯେ ଦିଵ୍ଯମାନୁଷାଃ
ଏହିପରି ଦିବ୍ୟ ଓ ମାନବୀୟ ଆକୃତିମାନେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି,
ଗାଵୋ ହ୍ଯଜାଵଯୋ ଽଶ୍ଵାଶ୍ଚ ହସ୍ତିନଃ ପକ୍ଷିଣୋ ନଗାଃ
ଗାଈ, ଛାଗ, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ପକ୍ଷୀ ଓ ଗଛମାନେ,
ଦେଵସ୍ଥାନେଷୁ ଜାଯନ୍ତେ ତଦ୍ରୂପା ଏଵ ତେ ପୁନଃ
ଦେବତାଙ୍କ ନିବାସରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, ସେହି ଆକୃତିରେ ପୁଣି ଦେଖାଯାନ୍ତି,
ତେଷାଂ ରୂପାନୁରୂପୈସ୍ତୁ ପ୍ରମାଣୈଃ ସ୍ଥାଣୁଜଙ୍ଗମୈଃ
ସେମାନଙ୍କ ଆକୃତିକୁ ଅନୁସାରି, ଥିବା ଓ ଚଳିଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ମାପ ମିଳେ,
ଅତଃ ଶିଷ୍ଟାନ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସତଃ ସାଧୂଂସ୍ତଥୈଵ ଚ
ଏବେ ମୁଁ ଅବଶିଷ୍ଟ ଓ ସଦ୍ଗୁଣୀ ଲୋକମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିବି,
ସାଜାତ୍ଯାଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତ୍ଵେତେ ତେନ ସନ୍ତଃ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ
ସେମାନେ ଏକେ ପ୍ରକାର ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବାରୁ, ସେମାନେ ସଦ୍ଲୋକ ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ,
ନ କ୍ରୁଧ୍ଯନ୍ତି ନ ତ୍ଦୃଷ୍ଯନ୍ତି ଜିତାତ୍ମାନସ୍ତୁ ତେ ସ୍ମୃତାଃ
ସେମାନେ କେବେ କ୍ରୋଧ କରନ୍ତିନାହିଁ, ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦେଖାଯାନ୍ତିନାହିଁ; ନିଜକୁ ଜିତ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ଏଭଳି ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି,
ବ୍ରହ୍ମକ୍ଷତ୍ରଵିଶୋ ଯସ୍ମାଦ୍ଯୁକ୍ତାସ୍ତସ୍ମା ଦ୍ଦ୍ଵିଜାତଯଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିବାରୁ, ସେମାନେ ଦ୍ୱିଜ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି,
ଶ୍ରୌତସ୍ମାର୍ତସ୍ଯ ଧର୍ମସ୍ଯ ଜ୍ଞାନାଦ୍ଧର୍ମଜ୍ଞ ଉଚ୍ଯତେ
ଯିଏ ବେଦ ଓ ସ୍ମୃତି ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଛି, ସେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ବୋଲି କୁହାଯାଏ,
ଗୃହାଣାଂ ସାଧନାଚ୍ଚୈଵ ଗୃହସ୍ଥଃ ସାଧୁରୁଚ୍ଯତେ
ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନର ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା, ଗୃହସ୍ଥକୁ ସାଧୁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଯତମାନୋ ଯତିଃ ସାଧୁଃ ସ୍ମୃତୋ ଯୋଗସ୍ଯ ସାଧନାତ୍
ଯେଉଁ ଯତି ନିରନ୍ତର ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଯୋଗର ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ସଦ୍ଗୁଣୀ ଭାବେ ଗଣାଯାନ୍ତି।
ଗୃହସ୍ଥୋ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଚ ଵାନପ୍ରସ୍ଥୋ ଯତିସ୍ତଥା
ଗୃହସ୍ଥ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ବନବାସୀ ଏବଂ ଏହିପରି ଯତି—
ଅଯଂ ଧର୍ମୋ ହ୍ଯଯଂ ନେତି ଵିନ୍ଦତେ ଭିନ୍ନଦର୍ଶନାଃ
‘ଏହା ଧର୍ମ, ଏହା ନୁହେଁ’—ଏଭଳି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ମତ ଥିବା ଲୋକେ ବିଚାର କରନ୍ତି।
କୁଶଲାକୁଶଲଂ କର୍ମ ଧର୍ମାଧର୍ମାଵିହ ସ୍ମୃତାମ୍
ଏଠାରେ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଦକ୍ଷ କିମ୍ବା ଅଦକ୍ଷ, ଧର୍ମ କିମ୍ବା ଅଧର୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅଧାରଣାମହତ୍ତ୍ଵେ ଚ ଅଧର୍ମ ଇତି ଚୋଚ୍ଯତେ
ଯେଉଁଠାରେ ଆଧାର କିମ୍ବା ମହତ୍ତ୍ୱ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ତାହାକୁ ଅଧର୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅଧର୍ମଶ୍ଚାନିଷ୍ଟଫଲୋହ୍ଯାଚାର୍ଯୈରୁପଦିଶ୍ଯତେ
ଅଧର୍ମର ଫଳ ଅପ୍ରିୟ ଥିବାରୁ, ଆଚାର୍ଯ୍ୟମାନେ ଏହାକୁ ଶିଖାନ୍ତି।