ମାଂସୈର୍ମୂଲଫଲୈଶ୍ଚୈଵ ଵର୍ତଯନ୍ତଃ ସୁଦୁଃଖିତାଃ
ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ପଡି, ମାଂସ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇ ଜୀବନ ଚାଲାନ୍ତି।
ଏତାଂ କାଷ୍ଠାମନୁପ୍ରାପ୍ତା ଅଲ୍ପଶେଷାଃ ପ୍ରଜାସ୍ତତଃ
ତାପରେ, ଅତି କମ୍ ଲୋକ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହି, ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି।
ଵିଚାରଣା ତୁ ନିର୍ଵେଦାତ୍ସାମ୍ଯାଵସ୍ଥା ଵିଚାରଣାତ୍
ନିରାଶାରୁ ଚିନ୍ତା ଆସେ, ଏବଂ ଚିନ୍ତାରୁ ସମତା ଅବସ୍ଥା ହୁଏ।
ତାସୂପଶମଯୁକ୍ତାସୁ କଲିଶିଷ୍ଟାସୁ ଵୈ ସ୍ଵଯମ୍
କଳିରେ ଯେଉଁମାନେ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ଶାନ୍ତି ଥିବାବେଳେ,
ଚିତ୍ତସଂମୋହନଂ କୃତ୍ଵା ତାସାଂ ଵୈ ସୁପ୍ତମତ୍ତଵତ୍
ସେମାନଙ୍କ ମନକୁ ସେ ଏମିତି ଭ୍ରମିତ କରନ୍ତି, ଯେପରି ସେମାନେ ଘୁମେଇବା କିମ୍ବା ମତାଳ ହୋଇଥିବା ପରି।
ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ତୁ ତତସ୍ତସ୍ମିନ୍ପୂତେ କୃତଯୁଗେ ତୁ ଵୈ
ତାପରେ, ସେ ପବିତ୍ର କୃତଯୁଗ ଆରମ୍ଭ ହେଲେ,
ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଚେହ ଯେ ସିଦ୍ଧା ଅଦୃଷ୍ଟା ଵିଚରନ୍ତି ଚ
ଏଠାରେ ସିଦ୍ଧପୁରୁଷମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବେ ରହନ୍ତି ଓ ଘୁରୁନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମକ୍ଷତ୍ରଵିଶଃ ଶୂଦ୍ରା ବୀଜାର୍ଥଂ ଯେ ସ୍ମୃତା ଇହ
ଏଠି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ ବୀଜ ରଖିବା ପାଇଁ ଅଛନ୍ତି।
ତେଷାଂ ସପ୍ତର୍ଷଯୋ ଧର୍ମଂ କଥଯନ୍ତୀତରେଷୁ ଚ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସପ୍ତ ଋଷି ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଧର୍ମ ଶିଖାନ୍ତି।
ତତସ୍ତେଷୁ କ୍ରିଯାଵତ୍ସୁ ଵର୍ତନ୍ତେ ଵୈ ପ୍ରଜାଃ କୃତେ
ତାପରେ, କୃତଯୁଗରେ ଲୋକେ ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି।
କେଚିଦ୍ଧର୍ମଵ୍ଯଵସ୍ଥାର୍ଥଂ ତିଷ୍ଠନ୍ତୀହାଯୁଗକ୍ଷଯାତ୍
କିଛି ଲୋକ ଯୁଗ ଶେଷ ପରେ ଧର୍ମ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ ଏଠି ରହନ୍ତି।
ଯଥା ଦାଵପ୍ରଦଗ୍ଧେଷୁ ତୃଣେଷ୍ଵିହ ତପେନ ତୁ
ଯେପରି ଏଠି ଅଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ା ଘାସ ଉଷ୍ମାରେ ପୁନି ଚେତନା ପାଏ,
ତଥା କାର୍ତଯୁଗାନାଂ ତୁ କଲିଜଷ୍ଵିହ ସଂଭଵଃ
ସେପରି କୃତଯୁଗର ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କଳିରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବାମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଵର୍ତ୍ତତେ ହ୍ଯଵ୍ଯଵଚ୍ଛେଦାଦ୍ଯାଵନ୍ମନ୍ଵନ୍ତରକ୍ଷଯଃ
ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ମନ୍ବନ୍ତର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅବିରତ ଚାଲିଥାଏ।
ଯୁଗେଷ୍ଵେତାନି ହୀଯନ୍ତେ ତ୍ରିତ୍ରିପାଦାଃ କ୍ରମେଣ ଚ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଏହା ତିନି-ଚତୁର୍ଥାଂଶ କ୍ରମେ କମିଯାଏ।
ଇତ୍ଯେଷ ପ୍ରତିସଂଧିର୍ଯଃ କୀର୍ତ୍ତିତସ୍ତୁ ମଯା ଦ୍ଵିଜାଃ
ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନର ଚକ୍ରକୁ ମୁଁ ଏଭଳି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି।
ଏଷା ଚତୁର୍ଯୁଗାଵୃତ୍ତିରାସହସ୍ରଦ୍ଗୁଣୀକୃତା
ଏହି ଚାରି ଯୁଗର ପରିଚ୍ଚଳନା ହଜାର ଗୁଣା ହୋଇ ଏପରି ଅଟୁଟ ରହିଛି।
ଅତ୍ରାର୍ଜଵଂ ଜଡୀଭାଵୋ ଭୂତାନାମାଯୁଗକ୍ଷଯାତ୍
ଏଠି, ଯୁଗ ଶେଷରେ ସତସ୍ଥିତି ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ।
ଏଷା ଚତୁର୍ଯୁଗାନାଂ ଚ ଗୁଣିତା ହ୍ଯେକସପ୍ତତିଃ
ଏହାକୁ ଚାରିଯୁଗ ସହିତ ଗୁଣ କଲେ, ଏହା ସତ୍ତରିଏକ ହୁଏ।
ଚତୁର୍ଯୁଗେ ଯଥୈକସ୍ମିନ୍ଭଵତୀହ ଯଥା ତୁ ଯତ୍
ଏଠାରେ ଯେପରି ଏକ ଚତୁର୍ଯୁଗରେ ଯାହା ଘଟେ, ସେହିପରି ହୁଏ।
ସର୍ଗେ ସର୍ଗେ ତଥା ଭେଦା ଉତ୍ପଦ୍ଯନ୍ତେ ତଥୈଵ ତୁ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ସୃଷ୍ଟିରେ ମଧ୍ୟ, ସେହିପରି ଭିନ୍ନତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ମନ୍ଵନ୍ତରାଣାଂ ସର୍ଵେଷାମେତଦେଵ ତୁ ଲକ୍ଷଣମ୍
ସମସ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତରର ଏହି ହେଉଛି ଲକ୍ଷଣ।
ତଥା ନ ସଂତିଷ୍ଠତି ଜୀଵଲୋକଃ କ୍ଷଯୋଦଯାଭ୍ଯାଂ ପରିଵର୍ତ୍ତମାନଃ
ଏଭଳି, ଜୀବଜଗତ କେବେ ଏକଠି ରହେନାହିଁ, ସେ ସବୁବେଳେ କ୍ଷୟ ଓ ଉଦୟ ଦ୍ୱାରା ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ।
ଇତ୍ଯେତ ଲ୍ଲକ୍ଷଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଯୁଗାନାଂ ଵୈ ସମାସତଃ
ଏହିପରି ଯୁଗମାନଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ ସଂକ୍ଷେପରେ କୁହାଯାଇଛି।
ମନ୍ଵନ୍ତରେଣ ଚୈକେନ ସର୍ଵାଣ୍ଯେଵାନ୍ତରାଣି ଵୈ
ଏକ ମନ୍ବନ୍ତର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଅନ୍ତରାଳ ଆବୃତ ହୁଏ।
ଅନାଗତେଷୁ ତଦ୍ଵଚ୍ଚ ତର୍କଃ କାର୍ଯୋ ଵିଜାନତା
ଯେଉଁମାନେ ଆସିନଥିବା, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ଜଣାଶୁଣା ଲୋକେ ଏଭଳି ତର୍କ କରିବା ଉଚିତ।
ତୁଲ୍ଯାଭିମାନିନଃ ସର୍ଵେ ନାମରୂପୈର୍ଭଵନ୍ତ୍ଯୁତ
ସମାନ ମାନ୍ୟତା ଥିବା ସମସ୍ତେ ନାମ ଓ ରୂପ ସହିତ ଅଛନ୍ତି।
ଋଷଯୋ ମନଵଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵେ ତୁଲ୍ଯାଃ ପ୍ରଯୋଜନୈଃ
ଋଷି ଓ ମନୁମାନେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସମାନ।
ଯୁଗସ୍ଵଭାଵାଂଶ୍ଚ ତଥା ଵିଧତ୍ତେ ଵୈ ସଦା ପ୍ରଭୁଃ
ପ୍ରଭୁ ସଦା ଯୁଗମାନଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ଏଭଳି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରନ୍ତି।
ଵିସ୍ତରେଣାନୁପୂର୍ଵ୍ଯା ଚ ସ୍ଥିତିଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଯୁଗେଷ୍ଵିହ
ମୁଁ ଏଠାରେ ଯୁଗମାନଙ୍କର ଅବସ୍ଥାକୁ ବିସ୍ତୃତ ଓ କ୍ରମିକ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।