ପରସ୍ପର ନିମିତ୍ତେନ କୋପେନାକସ୍ମିକେନ ତୁ
ପରସ୍ପର କାରଣରେ ଏବଂ ଅଚାନକ କ୍ରୋଧରେ ଏହା ଘଟିଥିଲା।
ଗଙ୍ଗାଯମୁନଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ନିଷ୍ଠାଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସହାନୁଗଃ
ଗଙ୍ଗା ଏବଂ ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ ସେ ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେ ସହିତ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ଲାଭ କରିଥିଲେ।
ଉତ୍ସାଦ୍ଯ ପାର୍ଥିଵାନ୍ସର୍ଵାନ୍ମଲେଚ୍ଛାଂଶ୍ଚୈଵ ସହସ୍ରଶଃ
ସମସ୍ତ ରାଜା ଏବଂ ହଜାର ହଜାର ମ୍ଲେଚ୍ଛମାନେ ନଷ୍ଟ କରିଦେଇ,
ସ୍ଥିତାସ୍ଵଲ୍ପାଵଶିଷ୍ଟାସୁ ପ୍ରଜାସ୍ଵିହ କ୍ଵଚିତ୍କ୍ଵଚିତ୍
କେବଳ କିଛି ଲୋକ ଏଠି ସେଠି ଜନପଦରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଗଲେ।
ଉପହିସଂତି ଚାନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ପୋଥଯନ୍ତଃ ପରସ୍ପରମ୍
ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଅପମାନ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଏକାଅପରକୁ ମାଡ଼ି ଦେଉଥିଲେ।
ପ୍ରଜାସ୍ତା ଵୈ ତତଃ ସର୍ଵାଃ ପରସ୍ପରଭଯାର୍ଦ୍ଦିତାଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ପରସ୍ପର ଭୟରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ସ୍ଵାନ୍ପ୍ରଣାନନପେକ୍ଷନ୍ତୋ ନିଷ୍କାରଣସୁଦୁଃଖିତାଃ
ସେମାନେ ନିଜ ପ୍ରାଣକୁ ଗଣ୍ୟ କରିନଥିଲେ, ନିର୍ଅର୍ଥ ଦୁଃଖରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ନିର୍ମର୍ଯାଦା ନିରାକ୍ରନ୍ଦା ନିଃସ୍ନେହା ନିରପତ୍ରପାଃ
ସେମାନେ ନିୟମ ନଥିଲେ, କାନ୍ଦିବା ନଥିଲେ, ସ୍ନେହ ନଥିଲେ ଏବଂ ଲଜ୍ଜା ମଧ୍ୟ ନଥିଲେ।
ହିତ୍ଵା ପୁତ୍ରାଂଶ୍ଚ ଦାରାଂଶ୍ଚ ଵିଷାଦଵ୍ଯାକୁଲେଦ୍ରିଯାଃ
ପୁଅ ଏବଂ ଜଣେ ଛାଡ଼ି, ଶୋକରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ପ୍ରତ୍ଯନ୍ତାଂସ୍ତା ନିଷେଵନ୍ତେ ହିତ୍ଵା ଜନପଦାନ୍ସ୍ଵକାନ୍
ସେମାନେ ନିଜ ଦେଶ ଛାଡ଼ି, ସୀମାନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଚାଲିଯାଉଥିଲେ।
ମାଂସୈର୍ମୂଲଫଲୈଶ୍ଚୈଵ ଵର୍ତଯନ୍ତଃ ସୁଦୁଃଖିତାଃ
ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ପଡି, ମାଂସ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇ ଜୀବନ ଚାଲାନ୍ତି।
ଏତାଂ କାଷ୍ଠାମନୁପ୍ରାପ୍ତା ଅଲ୍ପଶେଷାଃ ପ୍ରଜାସ୍ତତଃ
ତାପରେ, ଅତି କମ୍ ଲୋକ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହି, ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି।
ଵିଚାରଣା ତୁ ନିର୍ଵେଦାତ୍ସାମ୍ଯାଵସ୍ଥା ଵିଚାରଣାତ୍
ନିରାଶାରୁ ଚିନ୍ତା ଆସେ, ଏବଂ ଚିନ୍ତାରୁ ସମତା ଅବସ୍ଥା ହୁଏ।
ତାସୂପଶମଯୁକ୍ତାସୁ କଲିଶିଷ୍ଟାସୁ ଵୈ ସ୍ଵଯମ୍
କଳିରେ ଯେଉଁମାନେ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ଶାନ୍ତି ଥିବାବେଳେ,
ଚିତ୍ତସଂମୋହନଂ କୃତ୍ଵା ତାସାଂ ଵୈ ସୁପ୍ତମତ୍ତଵତ୍
ସେମାନଙ୍କ ମନକୁ ସେ ଏମିତି ଭ୍ରମିତ କରନ୍ତି, ଯେପରି ସେମାନେ ଘୁମେଇବା କିମ୍ବା ମତାଳ ହୋଇଥିବା ପରି।
ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ତୁ ତତସ୍ତସ୍ମିନ୍ପୂତେ କୃତଯୁଗେ ତୁ ଵୈ
ତାପରେ, ସେ ପବିତ୍ର କୃତଯୁଗ ଆରମ୍ଭ ହେଲେ,
ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଚେହ ଯେ ସିଦ୍ଧା ଅଦୃଷ୍ଟା ଵିଚରନ୍ତି ଚ
ଏଠାରେ ସିଦ୍ଧପୁରୁଷମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବେ ରହନ୍ତି ଓ ଘୁରୁନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମକ୍ଷତ୍ରଵିଶଃ ଶୂଦ୍ରା ବୀଜାର୍ଥଂ ଯେ ସ୍ମୃତା ଇହ
ଏଠି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ ବୀଜ ରଖିବା ପାଇଁ ଅଛନ୍ତି।
ତେଷାଂ ସପ୍ତର୍ଷଯୋ ଧର୍ମଂ କଥଯନ୍ତୀତରେଷୁ ଚ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସପ୍ତ ଋଷି ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଧର୍ମ ଶିଖାନ୍ତି।
ତତସ୍ତେଷୁ କ୍ରିଯାଵତ୍ସୁ ଵର୍ତନ୍ତେ ଵୈ ପ୍ରଜାଃ କୃତେ
ତାପରେ, କୃତଯୁଗରେ ଲୋକେ ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି।
କେଚିଦ୍ଧର୍ମଵ୍ଯଵସ୍ଥାର୍ଥଂ ତିଷ୍ଠନ୍ତୀହାଯୁଗକ୍ଷଯାତ୍
କିଛି ଲୋକ ଯୁଗ ଶେଷ ପରେ ଧର୍ମ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ ଏଠି ରହନ୍ତି।
ଯଥା ଦାଵପ୍ରଦଗ୍ଧେଷୁ ତୃଣେଷ୍ଵିହ ତପେନ ତୁ
ଯେପରି ଏଠି ଅଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ା ଘାସ ଉଷ୍ମାରେ ପୁନି ଚେତନା ପାଏ,
ତଥା କାର୍ତଯୁଗାନାଂ ତୁ କଲିଜଷ୍ଵିହ ସଂଭଵଃ
ସେପରି କୃତଯୁଗର ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କଳିରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବାମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଵର୍ତ୍ତତେ ହ୍ଯଵ୍ଯଵଚ୍ଛେଦାଦ୍ଯାଵନ୍ମନ୍ଵନ୍ତରକ୍ଷଯଃ
ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ମନ୍ବନ୍ତର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅବିରତ ଚାଲିଥାଏ।
ଯୁଗେଷ୍ଵେତାନି ହୀଯନ୍ତେ ତ୍ରିତ୍ରିପାଦାଃ କ୍ରମେଣ ଚ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଏହା ତିନି-ଚତୁର୍ଥାଂଶ କ୍ରମେ କମିଯାଏ।
ଇତ୍ଯେଷ ପ୍ରତିସଂଧିର୍ଯଃ କୀର୍ତ୍ତିତସ୍ତୁ ମଯା ଦ୍ଵିଜାଃ
ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନର ଚକ୍ରକୁ ମୁଁ ଏଭଳି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି।
ଏଷା ଚତୁର୍ଯୁଗାଵୃତ୍ତିରାସହସ୍ରଦ୍ଗୁଣୀକୃତା
ଏହି ଚାରି ଯୁଗର ପରିଚ୍ଚଳନା ହଜାର ଗୁଣା ହୋଇ ଏପରି ଅଟୁଟ ରହିଛି।
ଅତ୍ରାର୍ଜଵଂ ଜଡୀଭାଵୋ ଭୂତାନାମାଯୁଗକ୍ଷଯାତ୍
ଏଠି, ଯୁଗ ଶେଷରେ ସତସ୍ଥିତି ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ।
ଏଷା ଚତୁର୍ଯୁଗାନାଂ ଚ ଗୁଣିତା ହ୍ଯେକସପ୍ତତିଃ
ଏହାକୁ ଚାରିଯୁଗ ସହିତ ଗୁଣ କଲେ, ଏହା ସତ୍ତରିଏକ ହୁଏ।
ଚତୁର୍ଯୁଗେ ଯଥୈକସ୍ମିନ୍ଭଵତୀହ ଯଥା ତୁ ଯତ୍
ଏଠାରେ ଯେପରି ଏକ ଚତୁର୍ଯୁଗରେ ଯାହା ଘଟେ, ସେହିପରି ହୁଏ।