ତତସ୍ତମୃଷଯୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହତଂ ଧର୍ମବଲେନ ତୁ
ତାପରେ ଧର୍ମର ଶକ୍ତିରେ ସେହିଥିରେ ପରାଜୟ ଦେଖି ଋଷିମାନେ—
ଗତେଷୁ ମୁନିସଂଘେଷୁ ଦେଵା ଯଜ୍ଞଂ ସମାପ୍ନୁଵନ୍
ମୁନିମାନଙ୍କ ସଭା ଚାଲିଗଲାପରେ, ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ଯଜ୍ଞୋ ଽଯଂ ଯୁଗୈଃ ସହ ଵିଵର୍ତ୍ତିତଃ
ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଏହି ଯଜ୍ଞ ଯୁଗ ସହିତ ବଦଳି ଚାଲିଛି।
ତତ୍ର ତ୍ରେତାଯୁଗେ କ୍ଷୀଣେ ଦ୍ଵାପରଂ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ
ତ୍ରେତାଯୁଗ ଶେଷ ହେଲେ, ଦ୍ୱାପର ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।
ପରିଵୃତ୍ତେ ଯୁଗେ ତସ୍ମିଂସ୍ତତସ୍ତାଭିଃ ପ୍ରଣଶ୍ଯତି
ସେ ଯୁଗ ସମାପ୍ତ ହେଲେ, ସେହି ଆଚାର ବିଲୁପ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ସଂଭେଦଶ୍ଚୈଵ ଵର୍ଣାନାଂ କାର୍ଯାଣାଂ ଚ ଵିପର୍ଯଯଃ
ବର୍ଣ୍ଣମାନେ ମିଶିଯାନ୍ତି ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅନ୍ୟଥା ହୁଏ।
ଏଷା ରଜସ୍ତମୋଯୁକ୍ତା ପ୍ରଵୃତ୍ତିର୍ଦ୍ଵାପରେ ସ୍ମୃତା
ଏହି ରଜ ଓ ତମ ଦ୍ୱାରା ଯୁକ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଦ୍ୱାପରରେ ଜଣାଯାଏ।
ଦ୍ଵାପରେ ଵ୍ଯାକୁଲୀଭୂତ୍ଵା ପ୍ରଣଶ୍ଯତି କଲୌ ଯୁଗେ
ଦ୍ୱାପରରେ ଏହା ବିକଳ ହୋଇ, କଳିଯୁଗରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ଦ୍ଵୈଵିଧ୍ଯଂ ପ୍ରତିପଦ୍ଯେତେଯୁଗେ ତସ୍ମିଞ୍ଛ୍ରୁତି ସ୍ମୃତୀ
ସେଯୁଗରେ ଶ୍ରୁତି ଓ ସ୍ମୃତି ଦୁଇ ପ୍ରକାର ହୋଇଯାଏ।
ଅନିଶ୍ଚଯାଧିଗମନାଦ୍ଧର୍ମତତ୍ତ୍ଵଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଅନିଶ୍ଚିତ ଉପାୟରୁ ଧର୍ମର ସାର ଜଣାଯାଏ ନାହିଁ।
ପରସ୍ପରଵିଭିନ୍ନୈସ୍ତୈଦୃଷ୍ଟୀନାଂ ଵିଭ୍ରମେଣ ଚ
ମତମତାନ୍ତର ଭିନ୍ନତା ଓ ଏହାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଦ୍ୱାରା,
କାରଣାନାଂ ଚ ଵୈକଲ୍ପ୍ଯାତ୍କାର୍ଯାଣାଂ ଚାପ୍ଯନିଶ୍ଚଯାତ୍
କାରଣର ବିଭିନ୍ନତା ଏବଂ ଫଳର ଅନିଶ୍ଚିତତା ଦ୍ୱାରା,
ତତୋ ଦୃଷ୍ଟିଵିଭନ୍ନୈସ୍ତୁ କୃତଂ ଶାସ୍ତ୍ରାକୁଲଂ ତ୍ଵିଦମ୍
ଏହିପରି ଭିନ୍ନ ମତ ଥିବା ଲୋକମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ର ରଚନା କରିଛନ୍ତି ।
ସଂକ୍ଷଯାଦାଯୁପଶ୍ଚୈଵ ଵ୍ଯସ୍ଯତେ ଦ୍ଵାପରେଷୁ ଚ
ଅୟୁଷ୍ୟ ହ୍ରାସ ଓ ନାଶ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଏହା ଛିଟିଯାଏ ।
ମନ୍ତ୍ରବ୍ରାହ୍ମଣଵିନ୍ଯାସୈଃ ସ୍ଵରଵର୍ଣଵିପର୍ଯଯୈଃ
ମନ୍ତ୍ର ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ର ବିନ୍ୟାସ, ସ୍ୱର ଓ ବର୍ଣ୍ଣ ର ବଦଳ ଦ୍ୱାରା,
ସାମାନ୍ଯା ଵୈକୃତାଶ୍ଚୈଵ ଦୃଷ୍ଟିଭିନ୍ନେ କ୍ଵଚିତ୍କ୍ଵଚିତ୍
କେତେକ ସାଧାରଣ ଅଛି, କେତେକ ଅନ୍ୟରୂପ ହୋଇଯାଏ, ଯେଉଁଠି ମତ ଭିନ୍ନ ଅଛି ।
ଅନ୍ଯେ ଽପି ପ୍ରସ୍ଥିତାସ୍ତାନ୍ଵୈ କେଚିତ୍ତାନ୍ପ୍ରତ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ
ଅନେକେ ନୂତନ ପଥ ଆରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି, କିଛି ତାହାକୁ ବିରୋଧ କରିଛନ୍ତି ।
ଏକମାଧ୍ଵର୍ଯଵଂ ତ୍ଵାସୀତ୍ପୁନର୍ଦ୍ଵୈଧମଜାଯତ
ଏକ ଆଧ୍ୱର୍ୟବ ପରମ୍ପରା ଥିଲା, ପରେ ଏହା ଦୁଇ ଭାଗ ହୋଇଗଲା ।
ଆଧ୍ଵର୍ଯଵସ୍ଯ ପ୍ରସ୍ଥାନୈର୍ବହୁଧା ଵ୍ଯାକୁଲୀକୃତୈଃ
ଆଧ୍ୱର୍ୟବ ର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି ।
ଵ୍ଯାକୁଲେଦ୍ଵାପରେ ନିତ୍ଯଂ କ୍ରିଯତେ ଭିନ୍ନ ଦର୍ଶନୈଃ
ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ, ଭିନ୍ନ ମତ ଥିବା ଲୋକମାନେ ସବୁବେଳେ ଏହାକୁ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ କରନ୍ତି ।
ଦ୍ଵାପରେ ସଂପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ ଵିନଶ୍ଯନ୍ତି ତତଃ କଲୌ
ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଏହା ଚାଲିଥାଏ, କିନ୍ତୁ କଳିଯୁଗରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ ।
ଅଵୃଷ୍ଟିର୍ମରଣଂ ଚୈଵ ତଥୈଵ ଵ୍ଯାଧ୍ଯୁପଦ୍ରଵାଃ
ବର୍ଷା ନ ହେବା, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ରୋଗ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ ଆସେ ।
ନିର୍ଵେଦାଜ୍ଜାଯତେ ତେଷାଂ ଦୁଃଖମୋକ୍ଷଵିଚାରଣା
ନିରାଶା ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କର ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ନେଇ ଚିନ୍ତା ଉପଜେ ।
ଦୋଷଦର୍ଶନତସ୍ଚୈଵ ଦ୍ଵାପରେ ଽଜ୍ଞାନସଂଭଵଃ
ଦୋଷ ଦେଖି, ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଅଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।
ଉତ୍ପଦ୍ଯନ୍ତେ ହି ଶାସ୍ତ୍ରାଣାଂ ଦ୍ଵାପରେ ପରିପନ୍ଥିନଃ
ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଶାସ୍ତ୍ର ଉପରେ ବାଧା ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ ।
ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ରଵିକଲ୍ପାଶ୍ଚ ହେତୁଶାସ୍ତ୍ରଵିକଲ୍ପନମ୍
ଅର୍ଥ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ତର୍କ ଶାସ୍ତ୍ର ଉପରେ ଭିନ୍ନ ମତ ଦେଖାଯାଏ ।
ସ୍ମୃତିଶାସ୍ତ୍ରପ୍ରଭେଦଶ୍ଚ ପ୍ରସ୍ଥାନାନି ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍
ସ୍ମୃତି ଶାସ୍ତ୍ରର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଶାଖା ଓ ଅଲଗା ପରମ୍ପରା ଅଛି ।
ମନସା କର୍ମଣା ଵାଚା କୃଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଵାର୍ତା ପ୍ରସିଦ୍ଧ୍ଯତି
ମନ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଉଚ୍ଚାରଣ ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ବଡ଼ କଷ୍ଟରେ ଜୀବିକା ଚାଲିଥାଏ ।
ଲୋଭୋ ଵୃତ୍ତିର୍ଵଣିକ୍ପୂର୍ଵା ତତ୍ତ୍ଵାନାମଵିନିଶ୍ଚଯଃ
ଲୋଭ ଦିନକୁ ଦିନ ସାଧାରଣ ହେଉଛି, ବ୍ୟବସାୟ ମୁଖ୍ୟ ଜୀବିକା ହେଉଛି, ଏବଂ କୌଣସି କଥାର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ନିଶ୍ଚିତ ହୁଏନାହିଁ।
ଵର୍ଣାଶ୍ରମପରିଧ୍ଵଂସଃ କାମକ୍ରୋଧୌ ତଥୈଵ ଚ
ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ବିନାଶ ହୁଏ, ଏବଂ କାମ ଓ କ୍ରୋଧ ବଢ଼ିଯାଏ।