ଯଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ପଶୁଭିର୍ମେ ଧ୍ଯୈରଥ ବୀଜୈଃ ଫଲୈରପି
"ବଳି ଦେବାକୁ ପଶୁ, ଧାନ୍ୟ, ଓ ଫଳ ଦ୍ୱାରା କରାଯିବା ଉଚିତ।"
ଯଥେହ ଦେଵତା ମନ୍ତ୍ରା ହିଂସାଲିଙ୍ଗା ମହର୍ଷିଭିଃ
ଏଠାରେ ଯେପରି, ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ମହାଋଷିମାନଙ୍କ ଅନୁସାରେ କେତେକ ହିଂସାର ଅର୍ଥ ରଖେ,
ତତ୍ପ୍ରାମାଣ୍ଯାନ୍ମଯା ଚୋକ୍ତଂ ତସ୍ମାତ୍ସ ପ୍ରାପ୍ତୁମର୍ହଥ
ସେହି ପ୍ରମାଣ ଅନୁଯାୟୀ ମୁଁ କହିଛି; ତେଣୁ ତୁମେ ଏହା ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ତଥା ପ୍ରଵତତାଂ ଯଜ୍ଞୋ ହ୍ଯନ୍ଯଥା ଵୋ ଽନୃତଂ ଵଚଃ
ଏହିପରି ଭାବେ ବଳି ଚାଲିଥାଉ; ନହେଲେ, ତୁମର କଥା ମିଥ୍ୟା ହେବ।
ଅଵଶ୍ଯଭାଵିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତମଥୋ ଵାଗ୍ଯତାଭଵନ୍
ଏହା ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ସେମାନେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଗଲେ।
ଊର୍ଧ୍ଵଚାରୀ ଵସୁର୍ଭୂତ୍ଵା ରସାତଲଚରୋ ଽଭଵତ୍
ଏକ ସମୟରେ ଉପରେ ଘୁରୁଥିବା ବସୁ, ପରେ ତଳ ଲୋକରେ ଚଳନଶୀଳ ହେଲେ।
ଧର୍ମାଣାଂ ସଂଶଯଚ୍ଛେତ୍ତା ରାଜା ଵସୁରଧୋଗତଃ
ଧର୍ମର ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରୁଥିବା ରାଜା ବସୁ, ତଳକୁ ପତିତ ହେଲେ।
ବହୁଦ୍ଵାରସ୍ଯ ଧର୍ମସ୍ଯ ସୂକ୍ଷ୍ମା ଦୂରତରା ଗତିଃ
ଧର୍ମର ପଥ ଅନେକ ଦ୍ୱାର ଥିବା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଥାଏ।
ଦେଵାନୃଷୀନୁପାଦାଯ ସ୍ଵାଯଂଭୁଵମୃତେ ମନୁମ୍
ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁ ବ୍ୟତୀତ, ଦେବତା କିମ୍ବା ଋଷିମାନେ ଏହି ପଥକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଋଷିକୋଟିସହସ୍ରାଣି ସ୍ଵତପୋଭିର୍ଦିଵଂ ଯଯୁଃ
ଲକ୍ଷେ ଲକ୍ଷେ ଋଷିମାନେ ନିଜ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଉଞ୍ଛମୂଲଫଲଂ ଶାକମୁଦପାତ୍ରଂ ତପୋଧନାଃ
ଉଞ୍ଚ ଧାନ୍ୟ, ମୂଳ, ଫଳ, ଶାକ ଓ ପାଣିକୁ ଜୀବିକା କରିଥିବା ତପସ୍ୱୀମାନେ—
ଅଦ୍ରୋହଶ୍ଚାପ୍ଯ ଲୋଭଶ୍ଚ ତପୋ ଭୁତଦଯା ଦମଃ
ଅହିଂସା, ଲୋଭ ନଥିବା, ତପସ୍ୟା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ଦୟା ଓ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା—
ସନାତନସ୍ଯ ଧର୍ମସ୍ଯ ମୂଲମେତଦ୍ଦୁରାସଦମ୍
ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ଯାହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା ଦୁର୍ଲଭ, ସେହି ହେଉଛି ସନାତନ ଧର୍ମର ମୂଳ।
ପ୍ରିଯଵ୍ରତୋତ୍ତାନପାଦୌ ଧ୍ରୁଵୋ ମେଧାତିଥିର୍ଵସୁଃ
ପ୍ରିୟବ୍ରତ, ଉତ୍ତାନପାଦ, ଧ୍ରୁବ, ମେଧାତିଥି ଏବଂ ବସୁ—
ପ୍ରାଜୀନବର୍ହିଃ ପର୍ଜନ୍ଯୋ ହଵିର୍ଧାନାଦଯୋ ନୃପଃ
ପ୍ରାଜୀନବର୍ହି, ପର୍ଜନ୍ୟ, ହବିର୍ଧାନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ରାଜା—
ରାଜର୍ଷଯୋ ମହାସତ୍ତ୍ଵା ଯେଷାଂ କୀର୍ତ୍ତିଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା
ଏହି ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଋଷିମାନେ, ଯାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ସ୍ଥିର ହୋଇଛି—
ବ୍ରହ୍ମଣା ତପସା ସୃଷ୍ଟଂ ଜଗଦ୍ଵିଶ୍ଵମିଦଂ ପୁରା
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା।
ଦ୍ରଵ୍ଯମନ୍ତ୍ରାତ୍ମକୋ ଯଜ୍ଞସ୍ତପସ୍ତ୍ଵନଶନାତ୍ମକମ୍
ଯଜ୍ଞ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହୁଏ; ତପସ୍ୟା ହେଉଛି ଉପବାସ ଦ୍ୱାରା।
ବ୍ରାହ୍ମଂ ତୁ କର୍ମ ସଂନ୍ଯାସାଦ୍ଵୈରାଗ୍ଯାତ୍ପ୍ରକୃତେର୍ଜଯମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ସନ୍ନ୍ୟାସ ଓ ବିରାଗ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକୃତିକୁ ଜୟ କରିବା।
ଏଵଂ ଵିଵାଦଃ ସୁମହାନ୍ଯ ଜ୍ଞସ୍ଯାସୀତ୍ପ୍ରଵର୍ତ୍ତନେ
ଏଭଳି ଜ୍ଞାନ ଆରମ୍ଭ ନେଇ ବଡ଼ ବିବାଦ ହେଇଥିଲା।
ତତସ୍ତମୃଷଯୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହତଂ ଧର୍ମବଲେନ ତୁ
ତାପରେ ଧର୍ମର ଶକ୍ତିରେ ସେହିଥିରେ ପରାଜୟ ଦେଖି ଋଷିମାନେ—
ଗତେଷୁ ମୁନିସଂଘେଷୁ ଦେଵା ଯଜ୍ଞଂ ସମାପ୍ନୁଵନ୍
ମୁନିମାନଙ୍କ ସଭା ଚାଲିଗଲାପରେ, ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ଯଜ୍ଞୋ ଽଯଂ ଯୁଗୈଃ ସହ ଵିଵର୍ତ୍ତିତଃ
ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଏହି ଯଜ୍ଞ ଯୁଗ ସହିତ ବଦଳି ଚାଲିଛି।
ତତ୍ର ତ୍ରେତାଯୁଗେ କ୍ଷୀଣେ ଦ୍ଵାପରଂ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ
ତ୍ରେତାଯୁଗ ଶେଷ ହେଲେ, ଦ୍ୱାପର ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।
ପରିଵୃତ୍ତେ ଯୁଗେ ତସ୍ମିଂସ୍ତତସ୍ତାଭିଃ ପ୍ରଣଶ୍ଯତି
ସେ ଯୁଗ ସମାପ୍ତ ହେଲେ, ସେହି ଆଚାର ବିଲୁପ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ସଂଭେଦଶ୍ଚୈଵ ଵର୍ଣାନାଂ କାର୍ଯାଣାଂ ଚ ଵିପର୍ଯଯଃ
ବର୍ଣ୍ଣମାନେ ମିଶିଯାନ୍ତି ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅନ୍ୟଥା ହୁଏ।
ଏଷା ରଜସ୍ତମୋଯୁକ୍ତା ପ୍ରଵୃତ୍ତିର୍ଦ୍ଵାପରେ ସ୍ମୃତା
ଏହି ରଜ ଓ ତମ ଦ୍ୱାରା ଯୁକ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଦ୍ୱାପରରେ ଜଣାଯାଏ।
ଦ୍ଵାପରେ ଵ୍ଯାକୁଲୀଭୂତ୍ଵା ପ୍ରଣଶ୍ଯତି କଲୌ ଯୁଗେ
ଦ୍ୱାପରରେ ଏହା ବିକଳ ହୋଇ, କଳିଯୁଗରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ଦ୍ଵୈଵିଧ୍ଯଂ ପ୍ରତିପଦ୍ଯେତେଯୁଗେ ତସ୍ମିଞ୍ଛ୍ରୁତି ସ୍ମୃତୀ
ସେଯୁଗରେ ଶ୍ରୁତି ଓ ସ୍ମୃତି ଦୁଇ ପ୍ରକାର ହୋଇଯାଏ।
ଅନିଶ୍ଚଯାଧିଗମନାଦ୍ଧର୍ମତତ୍ତ୍ଵଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଅନିଶ୍ଚିତ ଉପାୟରୁ ଧର୍ମର ସାର ଜଣାଯାଏ ନାହିଁ।