ପ୍ରପଚ୍ଛୁରିଦ୍ରଂ ସଂଭୂଯ କୋ ଽଯଂ ଯଜ୍ଞ ଵିଧିସ୍ତଵ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକଠି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ତୁମର ଏହି ଯଜ୍ଞ ପ୍ରଣାଳୀ କଣ?'
ତତଃ ପଶୁଵଧଶ୍ଚୈଷ ତଵ ଯଜ୍ଞେ ସୁରୋତ୍ତମ
ହେ ଦେବମାନ୍ୟ, ତୁମର ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ପଶୁ ବଧ ଦେଖାଯାଉଛି।
ନାଯଂ ଧର୍ମୋ ହ୍ଯଧର୍ମୋ ଽଯଂ ନ ହିଂସା ଧର୍ମ ଉଚ୍ଯତେ
ଏହା ଧର୍ମ ନୁହେଁ; ଏହା ଅଧର୍ମ। ହିଂସା କେବେ ଧର୍ମ କୁହାଯାଏନି।
ଵିଧିଦୃଷ୍ଟେନ ଯଜ୍ଞେନ ଧର୍ମେଣାଵ୍ଯପସେତୁନା
ଯେଉଁ ଯଜ୍ଞ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଏବଂ ଅପରାଧ ଦ୍ୱାରା ଭଙ୍ଗ ହୋଇନଥିବା ଧର୍ମରେ ହୁଏ,
ତ୍ରିଵର୍ଷଂ ପରମଂ କାଲମୁଷିତୈରପ୍ରରୋହିଭିଃ
ସର୍ବାଧିକ ତିନି ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକି ଅଂକୁରିତ ହେଉନାହାନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ରଖାଯାଏ।
ଏଵଂ ଵିଶ୍ଵଭୁଗିନ୍ଦ୍ରସ୍ତୁ ଋଷିଭିସ୍ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶିଭିଃ
ଏଭଳି ଭାବେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାୟକ ଇନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ସତ୍ୟକୁ ଦେଖିପାରୁଥିବା ଋଷିମାନେ—
ଜଙ୍ଗମସ୍ଥାଵରୈଃ କୈର୍ହି ଯଷ୍ଟଵ୍ଯମିତି ଚୋଚ୍ଯତେ
ଚଳନଶୀଳ କିମ୍ବା ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଠି ସେ ବଳି ଦେବା ଉଚିତ?—ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ହେଲା।
ସନ୍ଧାଯ ଵାକ୍ଯମିନ୍ଦ୍ରେଣ ପପ୍ରଚ୍ଛୁଃ ଖେଚରଂ ଵସୁମ୍
ସେମାନେ ନିଜ ମନ୍ତବ୍ୟ ଏକତ୍ର କରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ଆକାଶରେ ଘୁରୁଥିବା ବସୁଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
ଔତ୍ତାନପାଦେ ପ୍ରବ୍ରୂହି ସଂଶଯଂ ନୋ ନୁଦ ପ୍ରଭୋ
"ଉତ୍ତାନପାଦଙ୍କ ବଂଶଜ, ମୋ ଶଙ୍କା ଦୂର କର, ପ୍ରଭୁ, ଆମକୁ ସଠିକ୍ ଉତ୍ତର ଦିଅ।"
ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରମନୁସ୍ମୃତ୍ଯ ଯଜ୍ଞତତ୍ତ୍ଵମୁଵାଚ ହ
ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ମନେ ପକାଇ, ସେ ବଳିର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ବିଷୟରେ କହିଲେ।
ଯଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ପଶୁଭିର୍ମେ ଧ୍ଯୈରଥ ବୀଜୈଃ ଫଲୈରପି
"ବଳି ଦେବାକୁ ପଶୁ, ଧାନ୍ୟ, ଓ ଫଳ ଦ୍ୱାରା କରାଯିବା ଉଚିତ।"
ଯଥେହ ଦେଵତା ମନ୍ତ୍ରା ହିଂସାଲିଙ୍ଗା ମହର୍ଷିଭିଃ
ଏଠାରେ ଯେପରି, ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ମହାଋଷିମାନଙ୍କ ଅନୁସାରେ କେତେକ ହିଂସାର ଅର୍ଥ ରଖେ,
ତତ୍ପ୍ରାମାଣ୍ଯାନ୍ମଯା ଚୋକ୍ତଂ ତସ୍ମାତ୍ସ ପ୍ରାପ୍ତୁମର୍ହଥ
ସେହି ପ୍ରମାଣ ଅନୁଯାୟୀ ମୁଁ କହିଛି; ତେଣୁ ତୁମେ ଏହା ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ତଥା ପ୍ରଵତତାଂ ଯଜ୍ଞୋ ହ୍ଯନ୍ଯଥା ଵୋ ଽନୃତଂ ଵଚଃ
ଏହିପରି ଭାବେ ବଳି ଚାଲିଥାଉ; ନହେଲେ, ତୁମର କଥା ମିଥ୍ୟା ହେବ।
ଅଵଶ୍ଯଭାଵିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତମଥୋ ଵାଗ୍ଯତାଭଵନ୍
ଏହା ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ସେମାନେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଗଲେ।
ଊର୍ଧ୍ଵଚାରୀ ଵସୁର୍ଭୂତ୍ଵା ରସାତଲଚରୋ ଽଭଵତ୍
ଏକ ସମୟରେ ଉପରେ ଘୁରୁଥିବା ବସୁ, ପରେ ତଳ ଲୋକରେ ଚଳନଶୀଳ ହେଲେ।
ଧର୍ମାଣାଂ ସଂଶଯଚ୍ଛେତ୍ତା ରାଜା ଵସୁରଧୋଗତଃ
ଧର୍ମର ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରୁଥିବା ରାଜା ବସୁ, ତଳକୁ ପତିତ ହେଲେ।
ବହୁଦ୍ଵାରସ୍ଯ ଧର୍ମସ୍ଯ ସୂକ୍ଷ୍ମା ଦୂରତରା ଗତିଃ
ଧର୍ମର ପଥ ଅନେକ ଦ୍ୱାର ଥିବା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଥାଏ।
ଦେଵାନୃଷୀନୁପାଦାଯ ସ୍ଵାଯଂଭୁଵମୃତେ ମନୁମ୍
ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁ ବ୍ୟତୀତ, ଦେବତା କିମ୍ବା ଋଷିମାନେ ଏହି ପଥକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଋଷିକୋଟିସହସ୍ରାଣି ସ୍ଵତପୋଭିର୍ଦିଵଂ ଯଯୁଃ
ଲକ୍ଷେ ଲକ୍ଷେ ଋଷିମାନେ ନିଜ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଉଞ୍ଛମୂଲଫଲଂ ଶାକମୁଦପାତ୍ରଂ ତପୋଧନାଃ
ଉଞ୍ଚ ଧାନ୍ୟ, ମୂଳ, ଫଳ, ଶାକ ଓ ପାଣିକୁ ଜୀବିକା କରିଥିବା ତପସ୍ୱୀମାନେ—
ଅଦ୍ରୋହଶ୍ଚାପ୍ଯ ଲୋଭଶ୍ଚ ତପୋ ଭୁତଦଯା ଦମଃ
ଅହିଂସା, ଲୋଭ ନଥିବା, ତପସ୍ୟା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ଦୟା ଓ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା—
ସନାତନସ୍ଯ ଧର୍ମସ୍ଯ ମୂଲମେତଦ୍ଦୁରାସଦମ୍
ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ଯାହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା ଦୁର୍ଲଭ, ସେହି ହେଉଛି ସନାତନ ଧର୍ମର ମୂଳ।
ପ୍ରିଯଵ୍ରତୋତ୍ତାନପାଦୌ ଧ୍ରୁଵୋ ମେଧାତିଥିର୍ଵସୁଃ
ପ୍ରିୟବ୍ରତ, ଉତ୍ତାନପାଦ, ଧ୍ରୁବ, ମେଧାତିଥି ଏବଂ ବସୁ—
ପ୍ରାଜୀନବର୍ହିଃ ପର୍ଜନ୍ଯୋ ହଵିର୍ଧାନାଦଯୋ ନୃପଃ
ପ୍ରାଜୀନବର୍ହି, ପର୍ଜନ୍ୟ, ହବିର୍ଧାନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ରାଜା—
ରାଜର୍ଷଯୋ ମହାସତ୍ତ୍ଵା ଯେଷାଂ କୀର୍ତ୍ତିଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା
ଏହି ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଋଷିମାନେ, ଯାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ସ୍ଥିର ହୋଇଛି—
ବ୍ରହ୍ମଣା ତପସା ସୃଷ୍ଟଂ ଜଗଦ୍ଵିଶ୍ଵମିଦଂ ପୁରା
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା।
ଦ୍ରଵ୍ଯମନ୍ତ୍ରାତ୍ମକୋ ଯଜ୍ଞସ୍ତପସ୍ତ୍ଵନଶନାତ୍ମକମ୍
ଯଜ୍ଞ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହୁଏ; ତପସ୍ୟା ହେଉଛି ଉପବାସ ଦ୍ୱାରା।
ବ୍ରାହ୍ମଂ ତୁ କର୍ମ ସଂନ୍ଯାସାଦ୍ଵୈରାଗ୍ଯାତ୍ପ୍ରକୃତେର୍ଜଯମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ସନ୍ନ୍ୟାସ ଓ ବିରାଗ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକୃତିକୁ ଜୟ କରିବା।
ଏଵଂ ଵିଵାଦଃ ସୁମହାନ୍ଯ ଜ୍ଞସ୍ଯାସୀତ୍ପ୍ରଵର୍ତ୍ତନେ
ଏଭଳି ଜ୍ଞାନ ଆରମ୍ଭ ନେଇ ବଡ଼ ବିବାଦ ହେଇଥିଲା।