ଅନ୍ତର୍ହିତାଯାଂ ସଂଧ୍ଯାଯାଂ ସାର୍ଦ୍ଧଂ କୃତଯୁଗେନ ତୁ
ଯେତେବେଳେ ସଂଧ୍ୟା ସହିତ କୃତଯୁଗ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲା,
ଔଷଧୀଷୁ ଚ ଜାତାସୁ ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ଵୃଷ୍ଟିସର୍ଜନେ
ଔଷଧି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ଏବଂ ବର୍ଷା ପଡିବା ଆରମ୍ଭ ହେଲା,
ଵର୍ଣାଶ୍ରମଵ୍ଯଵସ୍ଥାନଂ କୃତ୍ଵା ମନ୍ତ୍ରାଂସ୍ତୁ ସଂହତାନ୍
ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ବ୍ୟବସ୍ଥା ସ୍ଥାପନ କରି, ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଏକଠା କଲେ,
ତଦା ଵିଶ୍ଵଭୁଗିନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ଯଜ୍ଞଂ ପ୍ରାଵର୍ତ୍ତଯତ୍ପ୍ରଭୁଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଉପଭୋକ୍ତା ଇନ୍ଦ୍ର ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତସ୍ଯାଶ୍ଵମେଧେ ଵିତତେ ସମାଜଗ୍ମୁର୍ମହର୍ଷଯଃ
ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞରେ, ସମସ୍ତ ମହାର୍ଷିମାନେ ଏକଠା ହେଲେ।
କର୍ମଵ୍ଯଗ୍ରେଷୁ ଋତ୍ଵିକ୍ଷୁ ସଂତତେ ଯଜ୍ଞକର୍ମଣି
ଯେତେବେଳେ ଋତ୍ବିଜ୍ମାନେ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ ଏବଂ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟ ଚାଲିଥିଲା,
ପରିକ୍ରାନ୍ତେଷୁ ଲଘୁଷୁ ହ୍ଯଧ୍ଵର୍ଯୁଵୃଷଭେଷୁ ଚ
ଯେତେବେଳେ ସହଜ କାମଗୁଡ଼ିକ ସମାପ୍ତ ହେଲା ଏବଂ ମୁଖ୍ୟ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥିଲେ,
ହଵିଷ୍ଯଗ୍ନୌ ହୂଯମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣୈଶ୍ଚାଗ୍ନିହୋତ୍ରିଭିଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରୀମାନେ ହବି ଅଗ୍ନିକୁ ଦେଉଥିବା ବେଳେ,
ଯ ଇନ୍ଦ୍ରିଯାତ୍ମକା ଦେଵାସ୍ତଦା ତେ ଯଜ୍ଞଭାଗିନଃ
ସେବେ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟସ୍ୱରୂପ ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞର ଉପଭୋକ୍ତା ହେଲେ।
ଅଧ୍ଵର୍ଯଵଃ ପ୍ରୈଷକାଲେ ଵ୍ଯତ୍ଥିତା ଵୈ ମହର୍ଷଯଃ
ପ୍ରେଷଣ ସମୟରେ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ ମହାର୍ଷିମାନେ ଅସ୍ଥିର ହେଇପଡ଼ିଲେ।
ପ୍ରପଚ୍ଛୁରିଦ୍ରଂ ସଂଭୂଯ କୋ ଽଯଂ ଯଜ୍ଞ ଵିଧିସ୍ତଵ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକଠି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ତୁମର ଏହି ଯଜ୍ଞ ପ୍ରଣାଳୀ କଣ?'
ତତଃ ପଶୁଵଧଶ୍ଚୈଷ ତଵ ଯଜ୍ଞେ ସୁରୋତ୍ତମ
ହେ ଦେବମାନ୍ୟ, ତୁମର ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ପଶୁ ବଧ ଦେଖାଯାଉଛି।
ନାଯଂ ଧର୍ମୋ ହ୍ଯଧର୍ମୋ ଽଯଂ ନ ହିଂସା ଧର୍ମ ଉଚ୍ଯତେ
ଏହା ଧର୍ମ ନୁହେଁ; ଏହା ଅଧର୍ମ। ହିଂସା କେବେ ଧର୍ମ କୁହାଯାଏନି।
ଵିଧିଦୃଷ୍ଟେନ ଯଜ୍ଞେନ ଧର୍ମେଣାଵ୍ଯପସେତୁନା
ଯେଉଁ ଯଜ୍ଞ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଏବଂ ଅପରାଧ ଦ୍ୱାରା ଭଙ୍ଗ ହୋଇନଥିବା ଧର୍ମରେ ହୁଏ,
ତ୍ରିଵର୍ଷଂ ପରମଂ କାଲମୁଷିତୈରପ୍ରରୋହିଭିଃ
ସର୍ବାଧିକ ତିନି ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକି ଅଂକୁରିତ ହେଉନାହାନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ରଖାଯାଏ।
ଏଵଂ ଵିଶ୍ଵଭୁଗିନ୍ଦ୍ରସ୍ତୁ ଋଷିଭିସ୍ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶିଭିଃ
ଏଭଳି ଭାବେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାୟକ ଇନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ସତ୍ୟକୁ ଦେଖିପାରୁଥିବା ଋଷିମାନେ—
ଜଙ୍ଗମସ୍ଥାଵରୈଃ କୈର୍ହି ଯଷ୍ଟଵ୍ଯମିତି ଚୋଚ୍ଯତେ
ଚଳନଶୀଳ କିମ୍ବା ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଠି ସେ ବଳି ଦେବା ଉଚିତ?—ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ହେଲା।
ସନ୍ଧାଯ ଵାକ୍ଯମିନ୍ଦ୍ରେଣ ପପ୍ରଚ୍ଛୁଃ ଖେଚରଂ ଵସୁମ୍
ସେମାନେ ନିଜ ମନ୍ତବ୍ୟ ଏକତ୍ର କରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ଆକାଶରେ ଘୁରୁଥିବା ବସୁଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
ଔତ୍ତାନପାଦେ ପ୍ରବ୍ରୂହି ସଂଶଯଂ ନୋ ନୁଦ ପ୍ରଭୋ
"ଉତ୍ତାନପାଦଙ୍କ ବଂଶଜ, ମୋ ଶଙ୍କା ଦୂର କର, ପ୍ରଭୁ, ଆମକୁ ସଠିକ୍ ଉତ୍ତର ଦିଅ।"
ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରମନୁସ୍ମୃତ୍ଯ ଯଜ୍ଞତତ୍ତ୍ଵମୁଵାଚ ହ
ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ମନେ ପକାଇ, ସେ ବଳିର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ବିଷୟରେ କହିଲେ।
ଯଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ପଶୁଭିର୍ମେ ଧ୍ଯୈରଥ ବୀଜୈଃ ଫଲୈରପି
"ବଳି ଦେବାକୁ ପଶୁ, ଧାନ୍ୟ, ଓ ଫଳ ଦ୍ୱାରା କରାଯିବା ଉଚିତ।"
ଯଥେହ ଦେଵତା ମନ୍ତ୍ରା ହିଂସାଲିଙ୍ଗା ମହର୍ଷିଭିଃ
ଏଠାରେ ଯେପରି, ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ମହାଋଷିମାନଙ୍କ ଅନୁସାରେ କେତେକ ହିଂସାର ଅର୍ଥ ରଖେ,
ତତ୍ପ୍ରାମାଣ୍ଯାନ୍ମଯା ଚୋକ୍ତଂ ତସ୍ମାତ୍ସ ପ୍ରାପ୍ତୁମର୍ହଥ
ସେହି ପ୍ରମାଣ ଅନୁଯାୟୀ ମୁଁ କହିଛି; ତେଣୁ ତୁମେ ଏହା ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ତଥା ପ୍ରଵତତାଂ ଯଜ୍ଞୋ ହ୍ଯନ୍ଯଥା ଵୋ ଽନୃତଂ ଵଚଃ
ଏହିପରି ଭାବେ ବଳି ଚାଲିଥାଉ; ନହେଲେ, ତୁମର କଥା ମିଥ୍ୟା ହେବ।
ଅଵଶ୍ଯଭାଵିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତମଥୋ ଵାଗ୍ଯତାଭଵନ୍
ଏହା ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ସେମାନେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଗଲେ।
ଊର୍ଧ୍ଵଚାରୀ ଵସୁର୍ଭୂତ୍ଵା ରସାତଲଚରୋ ଽଭଵତ୍
ଏକ ସମୟରେ ଉପରେ ଘୁରୁଥିବା ବସୁ, ପରେ ତଳ ଲୋକରେ ଚଳନଶୀଳ ହେଲେ।
ଧର୍ମାଣାଂ ସଂଶଯଚ୍ଛେତ୍ତା ରାଜା ଵସୁରଧୋଗତଃ
ଧର୍ମର ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରୁଥିବା ରାଜା ବସୁ, ତଳକୁ ପତିତ ହେଲେ।
ବହୁଦ୍ଵାରସ୍ଯ ଧର୍ମସ୍ଯ ସୂକ୍ଷ୍ମା ଦୂରତରା ଗତିଃ
ଧର୍ମର ପଥ ଅନେକ ଦ୍ୱାର ଥିବା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଥାଏ।
ଦେଵାନୃଷୀନୁପାଦାଯ ସ୍ଵାଯଂଭୁଵମୃତେ ମନୁମ୍
ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁ ବ୍ୟତୀତ, ଦେବତା କିମ୍ବା ଋଷିମାନେ ଏହି ପଥକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଋଷିକୋଟିସହସ୍ରାଣି ସ୍ଵତପୋଭିର୍ଦିଵଂ ଯଯୁଃ
ଲକ୍ଷେ ଲକ୍ଷେ ଋଷିମାନେ ନିଜ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।