ମନ୍ଵନ୍ତରେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଅତୀତାନାଗତେଷ୍ଵିହ
ସମସ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ଯେଉଁଠି ପୂର୍ବ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ଦୁହିଁ ଅଛି, ଏଠି ଏହି ଲୋକରେ,
ତ୍ରେତାଯୁଗେ ଚ ତାନ୍ଯତ୍ର ଜାଯନ୍ତେ ଚକ୍ରଵର୍ତ୍ତିନଃ
ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ସେହି ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।
ଅତ୍ଯଦ୍ଭୁତାନି ଚତ୍ଵାରି ବଲଂ ଧର୍ମଃ ସୁଖଂ ଧନମ୍
ଚାରିଟି ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଜିନିଷ: ଶକ୍ତି, ଧର୍ମ, ସୁଖ ଓ ଧନ।
ଅର୍ଥୋ ଧର୍ମଶ୍ଚ କାମଶ୍ଚ ଯଶୋ ଵିଜଯ ଏଵ ଚ
ଧନ, ଧର୍ମ, କାମ, ଯଶ ଓ ବିଜୟ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଶ୍ରୁତେନ ତପସା ଚୈଵ ମୁନୀନଭିଭଵନ୍ତି ଵୈ
ଶିକ୍ଷା ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି।
ଲକ୍ଷଣୈଶ୍ଚୈଵ ଜାଯନ୍ତେ ଶରୀରସ୍ଥୈରମାନୁଷୈଃ
ସେମାନେ ଦେହର ମାନବୀୟ ଚିହ୍ନ ସହିତ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।
ତାମ୍ରପ୍ରଭୋଷ୍ଟନେତ୍ରାଶ୍ଚ ଶ୍ରୀଵତ୍ସାଶ୍ଚୈଦ୍ଧ୍ଵରୋମଶାଃ
ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଠୋଠ ଓ ଚକ୍ଷୁ, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ କେଶ।
ନ୍ଯଗ୍ରୋଧପରିଣାହାଶ୍ଚ ସିଂହସ୍କନ୍ଧାସ୍ତୁ ମେହନାଃ
ବଟବୃକ୍ଷ ସମାନ ଦେହ, ସିଂହ ଭଳି କନ୍ଧ ଓ ପ୍ରମୁଖ ଲିଙ୍ଗ।
ପାଦଯୋଶ୍ଚକ୍ରମତ୍ସ୍ଯୋନ୍ତୁ ଶଙ୍ଖପଦ୍ମୌ ତୁହସ୍ତଯୋଃ
ପାୟଁ ଚକ୍ର ଓ ମାଛର ଚିହ୍ନ, ହାତରେ ଶଂଖ ଓ ପଦ୍ମ ଚିହ୍ନ ଥାଏ।
ଅସଂଗଗତଯସ୍ତେଷାଂ ଚତସ୍ରଶ୍ଚକ୍ରଵର୍ତ୍ତିନାମ୍
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଚାରି ଜଣ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ଅଲଗା ଗୁଣ ଧାରଣ କରନ୍ତି।
ଇଜ୍ଯା ଦାନଂ ତପଃ ସତ୍ଯଂ ତ୍ରେତାଯାଂ ଧର୍ମ ଉଚ୍ଯତେ
ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ତପସ୍ୟା ଓ ସତ୍ୟକୁ ଧର୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ମର୍ଯାଦାସ୍ଥାପନାର୍ଥଂ ଚ ଦଣ୍ଡନୀତିଃ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ
ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ପାଇଁ ଦଣ୍ଡନୀତି ଚାଲିଥାଏ।
ଏକୋ ଵେଦଶ୍ଚତୁଷ୍ପାଦସ୍ତ୍ରେତାଯୁଗଵିଧୌସ୍ମୃତଃ
ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ଏକ ବେଦ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ଅଛି।
ପୁତ୍ରପୌତ୍ରସମାକୀର୍ଣା ମ୍ରିଯନ୍ତେ ଚ କ୍ରମେଣ ତୁ
ପୁଅ ଓ ନାତିମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିଲେ ଏହି କ୍ରମରେ ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି।
ସଂଧ୍ଯାପାଦଃ ସ୍ଵଭାଵସ୍ତୁ ସୋଂଽଶପଦେନ ତିଷ୍ଠତି
ସଂଧ୍ୟାକାଳ ତାହାର ନିଜ ଗୁଣ, ସେ 'ସଂ' ନାମରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ପୂର୍ଵଂ ସ୍ଵାଯଂଭୁଵେ ସର୍ଗେ ଯଥାଵତ୍ତଚ୍ଚ ବ୍ରୂହି ମେ
ପୂର୍ବରୁ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ଶୃଷ୍ଟି କେମିତି ହେଇଥିଲା, ମୋତେ ସେଥିରେ କହ।
କାଲାଖ୍ଯାଯାଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତାଯାଂ ପ୍ରାପ୍ତେ ତ୍ରେତାଯୁଗେ ତଦା
କାଳୀ ନାମକ ସମୟ ଶେଷ ହେବା ପରେ ଯେତେବେଳେ ତ୍ରେତାଯୁଗ ଆସିଲା,
ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଯାଂ ଵାର୍ତ୍ତାଯାଂ ଗୃହାଶ୍ରମପରେ ପୁନଃ
ସାଧାରଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପୁନଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲାପରେ, ଗୃହସ୍ଥ ଆଶ୍ରମକୁ ନିଷ୍ଠା ଦେଇଥିବା ଲୋକମାନେ ପୁନି,
ସଂଭାରାଂସ୍ତାଂସ୍ତୁ ମଂଭୃତ୍ଯ କଥଂ ଯଜ୍ଞଃ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତିତଃ
ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ସାମଗ୍ରୀ ଏକଠା କରାଗଲା, ସେତେବେଳେ କିପରି ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେଲା?
ଯଥା ତ୍ରେତାଯୁଗମୁଖେ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ସ୍ଯାତ୍ପ୍ରଵର୍ତନମ୍
ତ୍ରେତାଯୁଗ ଆରମ୍ଭରେ କିପରି ଯଜ୍ଞ ପାଳନ ହେବାକୁ ଆରମ୍ଭ ହେଲା?
ଅନ୍ତର୍ହିତାଯାଂ ସଂଧ୍ଯାଯାଂ ସାର୍ଦ୍ଧଂ କୃତଯୁଗେନ ତୁ
ଯେତେବେଳେ ସଂଧ୍ୟା ସହିତ କୃତଯୁଗ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲା,
ଔଷଧୀଷୁ ଚ ଜାତାସୁ ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ଵୃଷ୍ଟିସର୍ଜନେ
ଔଷଧି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ଏବଂ ବର୍ଷା ପଡିବା ଆରମ୍ଭ ହେଲା,
ଵର୍ଣାଶ୍ରମଵ୍ଯଵସ୍ଥାନଂ କୃତ୍ଵା ମନ୍ତ୍ରାଂସ୍ତୁ ସଂହତାନ୍
ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ବ୍ୟବସ୍ଥା ସ୍ଥାପନ କରି, ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଏକଠା କଲେ,
ତଦା ଵିଶ୍ଵଭୁଗିନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ଯଜ୍ଞଂ ପ୍ରାଵର୍ତ୍ତଯତ୍ପ୍ରଭୁଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଉପଭୋକ୍ତା ଇନ୍ଦ୍ର ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତସ୍ଯାଶ୍ଵମେଧେ ଵିତତେ ସମାଜଗ୍ମୁର୍ମହର୍ଷଯଃ
ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞରେ, ସମସ୍ତ ମହାର୍ଷିମାନେ ଏକଠା ହେଲେ।
କର୍ମଵ୍ଯଗ୍ରେଷୁ ଋତ୍ଵିକ୍ଷୁ ସଂତତେ ଯଜ୍ଞକର୍ମଣି
ଯେତେବେଳେ ଋତ୍ବିଜ୍ମାନେ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ ଏବଂ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟ ଚାଲିଥିଲା,
ପରିକ୍ରାନ୍ତେଷୁ ଲଘୁଷୁ ହ୍ଯଧ୍ଵର୍ଯୁଵୃଷଭେଷୁ ଚ
ଯେତେବେଳେ ସହଜ କାମଗୁଡ଼ିକ ସମାପ୍ତ ହେଲା ଏବଂ ମୁଖ୍ୟ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥିଲେ,
ହଵିଷ୍ଯଗ୍ନୌ ହୂଯମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣୈଶ୍ଚାଗ୍ନିହୋତ୍ରିଭିଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରୀମାନେ ହବି ଅଗ୍ନିକୁ ଦେଉଥିବା ବେଳେ,
ଯ ଇନ୍ଦ୍ରିଯାତ୍ମକା ଦେଵାସ୍ତଦା ତେ ଯଜ୍ଞଭାଗିନଃ
ସେବେ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟସ୍ୱରୂପ ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞର ଉପଭୋକ୍ତା ହେଲେ।
ଅଧ୍ଵର୍ଯଵଃ ପ୍ରୈଷକାଲେ ଵ୍ଯତ୍ଥିତା ଵୈ ମହର୍ଷଯଃ
ପ୍ରେଷଣ ସମୟରେ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ ମହାର୍ଷିମାନେ ଅସ୍ଥିର ହେଇପଡ଼ିଲେ।