ସମାସାତ୍କୀର୍ତିତସ୍ତୁଭ୍ଯମେଷ ସର୍ଗଃ ମନାତନଃ
ଏହି ଶାଶ୍ୱତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ତୁମକୁ କହିଛି।
ନ ଶକ୍ଯଂ ପରିସଂଖ୍ଯାତୁଂ ଶ୍ରଦ୍ଧେଯଂ ଭୂତିମିଚ୍ଛତା
ଏହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଗଣନା କରିହେବ ନାହିଁ; ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକ ଏହାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ମାନିବା ଉଚିତ।
ଵିସ୍ତରେଣାନୁପୂର୍ଵ୍ଯା ଚ ଭୂଯଃ କିଂ ଵର୍ଣଯାମ୍ଯହମ୍
ମୁଁ ଏଠାରେ ଆଉ କଣ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି?
ତେଷାଂ ନିସର୍ଗଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ ଚ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଵିସ୍ତରାତ୍
ମୁଁ ସେମାନେଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।
ତେଷାଂ ଚତୁର୍ଯୁଗଂ ହ୍ଯେତତ୍ତଦ୍ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନିବୋଧତ
ସେମାନେଙ୍କର ଚାରି ଯୁଗ ବିଷୟରେ ମୁଁ କହିବି, ଆଗ୍ରହରେ ଶୁଣ।
ଯୁଗଂ ଚ ଯୁଗଭେଦଶ୍ଚ ଯୁଗଧର୍ମସ୍ତଥୈଵ ଚ
ଯୁଗ, ଯୁଗର ପ୍ରଭେଦ ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗର ଧର୍ମ ବିଷୟରେ।
ଷଟ୍ପ୍ରକାଶଯୁଗାଖ୍ଯୈଷା ତା ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ଏହାକୁ ଛଅ ପ୍ରଭାର ଯୁଗ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହାକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି।
ନିମେଷକାଲ ତୁଲ୍ଯଂ ହି ଵିଦ୍ଯାଲ୍ଲଘ୍ଵକ୍ଷରଂ ଚ ଯତ୍
ଏକ ଆଖି ଝପକିବା ସମୟ ଏକ ଛୋଟ ଅକ୍ଷରର ସମୟ ସମାନ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।
ତ୍ରିଂଶତ୍କଲାଶ୍ଚାପି ଭଵେନ୍ମୁହୂର୍ତ୍ତସ୍ତୈ ସ୍ତ୍ରିଂଶତା ରାତ୍ର୍ଯହନୀ ସମେ ତେ
ତିରିଶଟି ଖଣ୍ଡ ମିଶି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ହୁଏ; ଏମିତି ତିରିଶଟି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମିଶି ଦିନ ଓ ରାତି ହୁଏ।
ଅହୋରାତ୍ରୌ ଵିଭଜତେ ସୂର୍ଯୋ ମାନୁଷଲୌକିକୌ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦିନ ଓ ରାତିକୁ ମାନବ ଓ ସାଧାରଣ ମାପରେ ବିଭାଜନ କରେ।
ପିତ୍ର୍ଯେ ରାତ୍ର୍ଯହନୀ ମାସଃ ପ୍ରଵିଭାଗସ୍ତଯୋଃ ପୁନଃ
ପିତୃଲୋକରେ ଏକ ମାସ ଦିନ ଓ ରାତିରୁ ଗଠିତ; ଏହି ବିଭାଜନ ପୁଣି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଏ।
ତ୍ରିଂଶଦ୍ଯେ ମାନୁଷା ମାସାଃ ପିତ୍ର୍ଯୋ ମାସସ୍ତୁ ସଃ ସ୍ମୃତଃ
ତିରିଶଟି ମାନବ ଦିନ ମିଶି ଏକ ମାସ ହୁଏ; ଏହାକୁ ପିତୃମାସ ବୋଲି ମନାଯାଏ।
ପିତ୍ର୍ଯଃ ସଂଵତ୍ସରୋ ହ୍ଯେଷ ମାନୁଷେଣ ଵିଭାଵ୍ଯତେ
ପିତୃମାନେ ଯେଉଁ ବର୍ଷ ଗଣନା କରନ୍ତି, ସେଠାରେ ମାନବ ମାପ ଦ୍ୱାରା ବୁଝାଯାଏ।
ପିତୄଣାଂ ତ୍ରୀଣି ଵର୍ଷାଣି ସଂଖ୍ଯାତାନୀହ ତାନି ଵୈ
ପିତୃମାନଙ୍କର ତିନିଟି ବର୍ଷ ଏଠାରେ ଗଣାଯାଏ; ସେଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ବର୍ଷ।
ଲୌକିକେନୈଵ ମାନେନ ହୃବ୍ଦୋ ଯୋ ମାନୁଷଃ ସ୍ମୃତଃ
ସାଧାରଣ ମାପ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ବର୍ଷକୁ ମାନବ ବର୍ଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ତାହା ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
ଦିଵ୍ଯେ ରାତ୍ର୍ଯହନୀ ଵର୍ଷ ପ୍ରଵିଭାଗସ୍ତଯୋଃ ପୁନଃ
ଦେବତାଙ୍କ ଲୋକରେ ଏକ ବର୍ଷ ଦିନ ଓ ରାତିରୁ ଗଠିତ; ଏହି ବିଭାଜନ ପୁଣି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଏ।
ଯେ ତେ ରାତ୍ର୍ଯହନୀ ଦିଵ୍ଯେ ପ୍ରସଂଖ୍ଯାନଂ ତଯୋଃ ପୁନଃ
ଦେବତାଙ୍କ ଲୋକରେ ଯେଉଁ ଦିନ ଓ ରାତି ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପୁଣି ଗଣନା କରାଯାଏ।
ଯନ୍ମାନୁଷଂ ଶତଂ ଵିଦ୍ଧି ଦିଵ୍ଯା ମାସାସ୍ତ୍ରଯସ୍ତୁ ତେ
ଶତ ମାନବ ବର୍ଷ ତିନିଟି ଦେବତାଙ୍କ ମାସ ସମାନ ବୋଲି ଜାଣ।
ଦିଵ୍ଯଃ ସଂଵତ୍ସରୋ ହ୍ଯେଷ ମାନୁଷେଣ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତଃ
ଏହି ଦେବତାଙ୍କ ବର୍ଷକୁ ମାନବ ମାପ ଅନୁଯାୟୀ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ।
ତ୍ରିଂଶଦନ୍ଯାନି ଵର୍ଷାଣି ମତଃ ସପ୍ତର୍ଷିଵତ୍ସରଃ
ଅନ୍ୟ ତିରିଶଟି ବର୍ଷ ସପ୍ତରଷିଙ୍କ ବର୍ଷ ବୋଲି ମନାଯାଏ।
ଅନ୍ଯାନି ନଵତିଶ୍ଚୈଵ ଧ୍ରୁଵଃ ସଂଵତ୍ସରଃ ସ୍ମୃତଃ
ଏବଂ ଅନ୍ୟ ନବେଁଟି ବର୍ଷ ଧ୍ରୁବଙ୍କ ବର୍ଷ ବୋଲି ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ।
ଵର୍ଷାଣାଂ ତୁ ଶତଂ ଜ୍ଞେଯଂ ଦିଵ୍ଯୋ ହ୍ଯେଷ ଵିଧିଃ ସ୍ମୃତଃ
ଶତ ବର୍ଷକୁ ଦେବତାଙ୍କ ନିୟମ ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ।
ତ୍ରୀଣ୍ଯେଵ ନିଯୁତାନ୍ଯାହୁର୍ଵର୍ଷାଣାଂ ମାନୁଷାଣି ତୁ
ମାନବ ବର୍ଷର ତିନିଟି ନିୟୁତ ଅଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଦିଵ୍ଯଵର୍ଷସହସ୍ର ତୁ ପ୍ରାହୁଃ ସଂଖ୍ଯାଵିଦୋ ଜନାଃ
ଯେମାନେ ଗଣନାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ହଜାର ବର୍ଷ ବୋଲି କହନ୍ତି।
ଦିଵ୍ଯେନୈଵ ପ୍ରମାଣେନ ଯୁଗସଂଖ୍ଯାପ୍ରକଲ୍ପନମ୍
ଦେବତାଙ୍କ ମାନକୁ ଅନୁସରି ଯୁଗଗୁଡ଼ିକର ଗଣନା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୁଏ।
କୃତଂ ତ୍ରେତା ଦ୍ଵାପରଂ ଚ କଲିଶ୍ଚେତି ଚତୁଷ୍ଟଯମ୍
କୃତ, ତ୍ରେତା, ଦ୍ୱାପର ଓ କଳି—ଏହି ଚାରିଟି ଯୁଗ ଅଛି।
ଦ୍ଵାପରଂ ଚ କଲିଶ୍ଚୈଵ ଯୁଗାନ୍ଯେତାନି କଲ୍ପଯେତ୍
ଦ୍ୱାପର ଓ କଳି ମଧ୍ୟ ଯୁଗ ଭାବେ ଗଣାଯିବେ।
ତସ୍ଯ ତାଵଚ୍ଛତୀ ସଂଧ୍ଯା ସଂଧ୍ଯାଂଶଃ ସଂଧ୍ଯାଯା ସମଃ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗର ସନ୍ଧ୍ୟା, ସନ୍ଧ୍ୟାର ଅଂଶ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା ସମାନ ଅବଧି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।
ଏକନ୍ଯାଯେନ ଵର୍ତନ୍ତେ ସହସ୍ରାଣି ଶତାନି ଚ
ଏହାମାନେ ଏକେ ଭଳି ଧାରାରେ, ହଜାର ଓ ଶତ ଗଣନାରେ ଚାଲିଥାନ୍ତି।
ତ୍ରିଶତୀ ଦ୍ଵିଶତୀ ସଂଧ୍ଯେ ସଂଧ୍ଯାଂଶୌ ଚାପି ତତ୍ସମୌ
ତିନିଶ ଓ ଦୁଇଶ ସନ୍ଧ୍ୟା, ସେମାନଙ୍କର ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି।