କୁହେତି କୋକିଲେନୋକ୍ତୋ ଯଃ ସ କାଲଃ ସମାପ୍ଯତେ
କୋଇଲିଏ ଯାହାକୁ 'କୁହୁ' ବୋଲି କହେ, ସେଇ ସମୟ ଶେଷ ହୁଏ।
ସିନୀଵାଲୀପ୍ରମାଣସ୍ତୁ କ୍ଷୀଣଶେଷୋ ନିଶାକରଃ
ସିନୀବାଳୀର ମାପ ହେଉଛି, ଚନ୍ଦ୍ରମା କ୍ଷୀଣ ହେବା ପରେ ଯେତେକି ଅଂଶ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହେ।
ଅନୁମତ୍ଯାଶ୍ଚରାକାଯାଃ ସିନୀଵାଲ୍ଯାଃ କୁହୂଂଵିନା
ଅନୁମତି, ଚରା, ସିନୀବାଳୀ, କିନ୍ତୁ କୁହୁ ବ୍ୟତୀତ।
ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯଵ୍ଯତୀପାତେ ସଂଗତେ ପୂର୍ଣିମାନ୍ତରେ
ଚନ୍ଦ୍ରମା ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେତେବେଳେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି, ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ମଧ୍ୟରେ।
କାଲଃ କହୂସିନୀଵାଲ୍ଯୋଃ ସାମୁଦ୍ରସ୍ଯ ତୁ ମଧ୍ଯତଃ
କୁହୁ ଓ ସିନୀବାଳୀର ସମୟ ସମୁଦ୍ରର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଅଛି।
ଏଵଂ ସ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ଵୈ ରଜନ୍ଯାଂ ପର୍ଵସଂଧିଷୁ
ଏଭଳି ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ, ରାତିରେ ତିଥିର ସଂଧି ସମୟରେ।
ଯସ୍ମାଦା ଦାପ୍ଯାଯତେ ସୋମଃ ପଞ୍ଚଦଶ୍ଯାଂ ତୁ ପୂର୍ଣିମା
ଯେହেতୁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପନ୍ଦର ତିଥି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ, ସେଇ ହେଉଛି ପୂର୍ଣ୍ଣିମା।
ତସ୍ମାତ୍କଲାଃ ପଞ୍ଚଦଶ ସୋମେନାସ୍ଯ ତୁ ଷୋଡଶୀ
ତେଣୁ ପନ୍ଦରଟି କଳା ଚନ୍ଦ୍ରମାର, ଏବଂ ଛଉଡ଼ଶି ତାଙ୍କର।
ଇତ୍ଯେତେ ପିତରୋ ଦେଵାଃ ସୋମପାଃ ସୋମଵର୍ଦ୍ଧନାଃ
ଏଭଳି, ଏହିମାନେ ହେଲେ ଦେବପିତୃଗଣ, ସୋମପାନ କରୁଥିବା, ସୋମକୁ ବଢ଼ାଇଥିବା।
ଅତଃ ପିତୄନ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମାସଶ୍ରାଦ୍ଧଭୁଜସ୍ତୁ ଯେ
ଏବେ ମୁଁ ସେହି ପିତୃମାନେ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯେମାନେ ମାସିକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଭୋଗ କରନ୍ତି।
ନ ମୃତାନାଂ ଗତିଃ ଶକ୍ଯା ଜ୍ଞାତୁଂ ନ ପୁନରାଗତିଃ
ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଲୋକମାନେ କେଉଁଠି ଯାଆନ୍ତି, ଏହି କଥା ଜଣାଯିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ଏବଂ ସେମାନେ ପୁଣି ଫେରି ଆସନ୍ତି ନାହିଁ।
ଅନୁଦେଵପିତୄନେତେ ପିତରୋ ଲୌକିକାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଯେ ପୂର୍ବଜମାନେ ଦେବତା ନୁହନ୍ତି, ସେମାନେ ସାଧାରଣ ପୂର୍ବଜ ବୋଲି ଗଣାଯାନ୍ତି।
ଦେଵାସ୍ତେ ପିତରଃ ସର୍ଵେ ଦେଵାସ୍ତାନ୍ଵାଦଯନ୍ତ୍ଯୁତ
ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବଜ ଭାବେ ଗଣାଯାନ୍ତି; ସେହି ଦେବତାମାନେ ଅନ୍ୟ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ।
ପିତା ପିତାମହଶ୍ଚାପି ତଥା ଯଃ ପ୍ରପିତାମହଃ
ପିତା, ପିତାମହ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜ, ଅର୍ଥାତ୍ ପ୍ରପିତାମହ—
ଯେ ଯଜ୍ଵାନୋ ହଵିର୍ଯଜ୍ଞେ ତେ ଵୈ ବର୍ହିଷଦଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଯେମାନେ ହବି ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବର୍ହିଷଦ୍ ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ।
ତେଷାଂ ତୁ ଧର୍ମସାଧର୍ମ୍ଯାତ୍ସ୍ମୃତାଃ ସାଯୁଜ୍ଯଗା ଦ୍ଵିଜୈଃ
ଧର୍ମରେ ସମାନତା ଥିବା ଦ୍ୱାରା, ସେମାନେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସାୟୁଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅନ୍ତେ ତୁ ନାଵସୀଦନ୍ତି ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତାସ୍ତୁ କର୍ମସୁ
ଯେମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ କର୍ମରେ ଲଗ୍ନ, ସେମାନେ ଶେଷରେ କେବେ ଅବନତି ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
ଶ୍ରାଦ୍ଧେନ ଵିଦ୍ଯଯା ଚୈଵ ପ୍ରଦାନେନ ଚ ସପ୍ତଧା
ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ସାତ ପ୍ରକାର ଦାନ ଦ୍ୱାରା—
ଦୈଵୈସ୍ତୈଃ ପିତୃଭିଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ସୂକ୍ଷ୍ମଜୈଃ ସୋମଯାଜନୈଃ
ସେହି ଦେବତା ପୂର୍ବଜମାନେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ସୋମ ଯଜ୍ଞ ସହିତ ଏକାଠି ଅନୁଷ୍ଠିତ।
ତେଷାଂ ନିଵାପେ ଦତ୍ତେ ତୁ ତତ୍କୁଲୀନୈଶ୍ଚ ବନ୍ଧୁଭିଃ
ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତାଙ୍କର କୁଳର ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଯେତେବେଳେ ନିବାପ ଦେଇଥାନ୍ତି—
ଏତେ ମନୁଷ୍ଯପିତରୋ ମାସଶ୍ରାଦ୍ଧଭୁଜସ୍ତୁ ଯେ
ଏହିମାନେ ସେମାନେ, ଯେମାନେ ପ୍ରତିମାସ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଭୋଗ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ମାନବ ପୂର୍ବଜ।
ଭ୍ରଷ୍ଟାଶ୍ଚାଶ୍ରମଧର୍ମେଭ୍ଯଃ ସ୍ଵଧାସ୍ଵାହାଵିଵର୍ଜିତାଃ
ଯେମାନେ ଆଶ୍ରମ ଧର୍ମରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହୋଇଛନ୍ତି, ସ୍ୱଧା ଓ ସ୍ୱାହାରୁ ବଞ୍ଚିତ—
ସ୍ଵକର୍ମାଣ୍ଯ ନୁଶୋଚନ୍ତୋ ଯାତନାସ୍ଥାନମାଗତାଃ
ସେମାନେ ନିଜ କର୍ମକୁ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଯନ୍ତ୍ରଣାର ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି।
କ୍ଷୁତ୍ପିପାସାପରୀତାଶ୍ଚ ଵିଦ୍ରଵନ୍ତସ୍ତତସ୍ତତଃ
ଭୋକ ଓ ତ୍ରୁଷ୍ଣାରେ ପୀଡିତ, ସେମାନେ ଏଠୁ ସେଠି ଭାଗିଯାନ୍ତି।
ପରାନ୍ନାନି ଚ ଲିପ୍ସଂତଃ କାଲ୍ଯମାନାସ୍ତତସ୍ତତଃ
ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ ଆଶା କରି, ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ପାଆନ୍ତି।
ଶାଲ୍ମଲେ ଵୈତରଣ୍ଯାଂ ଚ କୁଂଭୀପାକେ ତଥୈଵ ଚ
ଶାଲ୍ମଳୀ ଗଛରେ, ବୈତରଣୀ ନଦୀରେ ଏବଂ କୁମ୍ଭୀପାକ ନରକରେ—
ଶିଲା ସଂପେଷଣେ ଚୈଵ ପାତ୍ଯମାନାଃ ସ୍ଵକର୍ମଭିଃ
ପାଥର ଚକିରେ ଚୁଣାଯିବାରେ, ସେମାନେ ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ନିକ୍ଷିପ୍ତ।
ତେଷାଂ ଲୋକାନ୍ତରସ୍ଥାନାଂ ବାନ୍ଧଵୈର୍ନାମ ଗୋତ୍ରତଃ
ଅନ୍ୟ ଲୋକରେ ବସୁଥିବା ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ତାଙ୍କର ଗୋତ୍ର ଓ ନାମ ଅନୁଯାୟୀ ଆତ୍ମୀୟମାନେ—
ଯାନ୍ତି ତାସ୍ତର୍ପଯନ୍ତେ ଚ ପ୍ରେତସ୍ଥାନେଷ୍ଵଧିଷ୍ଠିତାନ୍
ସେମାନେ ଯାଇ, ପିତୃଲୋକରେ ବସୁଥିବା ପୂର୍ବଜମାନେଙ୍କୁ ଉତ୍ତରାଦି ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରନ୍ତି।
ପଶ୍ଚାଦ୍ଯେ ସ୍ଥାଵରାନ୍ତେ ଵୈ ଜାତା ନୀଚୈଃ ସ୍ଵକର୍ମଭିଃ
ପରେ, ଯେଉଁମାନେ ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ନିମ୍ନ ଜନ୍ମ ହୋଇ ଜଡପଦାର୍ଥର ଶେଷରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି,