ପ୍ରସ୍ଯନ୍ଦମାନାତ୍ସୋମାତ୍ତୁ ପିତ୍ରର୍ଥଂ ତୁ ପରିଶ୍ରଵାନ୍
ଯେ ସୋମ ଝରିବାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ସେଠାରୁ ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କ ପାଇଁ ଉପହାର ଦିଅ।
ଉପାସ୍ତେ ପିତୃମନ୍ତଂ ତଂ ସୋମଂ ଦିଵି ସମାସ୍ଥିତଃ
ସେ ସୋମକୁ, ଯାହା ପିତୃପୁରୁଷମୟ ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବିରାଜିତ, ପୂଜା କରେ।
ସିନୀଵାଲୀପ୍ରମାଣେଭ୍ଯଃ ସିନୀଵାଲୀମୁପାସ୍ଯ ସଃ
ସିନୀବାଳୀର ମାପରୁ, ସେ ସିନୀବାଳୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ।
ସ ତଦା ତାମୁପାସୀନଃ କାଲାପେକ୍ଷଃ ପ୍ରପଶ୍ଯତି
ସେଠାରେ ବସି, ସମୟ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖେ।
ଦଶଭିଃ ପଞ୍ଚଭିଶ୍ଚୈଵ ସୁଧାମୃତପରିସ୍ରଵୈଃ
ଦଶଟି ଓ ପାଞ୍ଚଟି ମିଶି, ମଧୁ ଓ ଅମୃତର ଧାରାରେ,
ସଦ୍ଯଃ ପ୍ରକ୍ଷରତା ତେନ ସୌମ୍ଯେନ ମଧୁନା ତୁ ସଃ
ସେ, ସେଇ ମୃଦୁ ମଧୁ ଯାହା ସହଜରେ ବହିଯାଏ, ଦେଇଥାଏ।
ସୁଧାମୃତେନ ରାଜୈନ୍ଦ୍ରସ୍ତର୍ପ ଯାମାସ ଵୈ ପିତୄନ୍
ଇନ୍ଦ୍ର ରାଜା ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନୋଁକୁ ଅମୃତ ଓ ସୁଧା ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଥିଲେ।
ଋତମଗ୍ନିସ୍ତୁ ଯଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ସ ତୁ ସଂଵତ୍ସରୋ ମତଃ
ଯେଉଁଥିରେ ଋତ କୁ ଅଗ୍ନି ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେହିଅଟି ବର୍ଷ ବୋଲି ମନାଯାଏ।
ଆର୍ତଵା ହ୍ଯର୍ଦ୍ଧମାସାଖ୍ଯାଃ ପିତରୋ ହ୍ଯୃତୁସୂନଵଃ
ଋତୁମାନେ ଅର୍ଧମାସ ଭାବେ ଜଣାଯାନ୍ତି, ଏବଂ ପିତୃମାନେ ଋତୁଙ୍କର ପୁଅ।
ପ୍ରପିତାମହାସ୍ତୁ ଵୈ ଦେଵାଃ ପଞ୍ଚାବ୍ଦା ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୁତାଃ
ପ୍ରପିତାମହମାନେ ଦେବତା, ପାଞ୍ଚବର୍ଷ ହେଉଛନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୁଅ।
ଉପହୂତାଃ ସ୍ମୃତା ଦେଵାଃ ସୋମଜାଃ ସୋମପାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଯେଉଁ ଦେବମାନେ ଆହ୍ୱାନିତ, ସେମାନେ ସୋମର ସନ୍ତାନ ବୋଲି ଜଣାଯାନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ସୋମ ପାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହିପରି ମନ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି।
କାଵ୍ଯା ବର୍ହିଷଦ ଶ୍ଚୈଵ ଅଗ୍ନିଷ୍ଵାତ୍ତାଶ୍ଚ ତାସ୍ତ୍ରିଧା
କାବ୍ୟ, ବର୍ହିଷଦ୍ ଓ ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ—ଏହିମାନେ ତିନି ପ୍ରକାରର ଦଳ।
ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ଚାପ୍ଯଯଜ୍ଵାନ ଅଗ୍ନିଷ୍ଵାତ୍ତାସ୍ତଥାର୍ତ୍ତଵାଃ
ଘରେ ରହୁଥିବା ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନେ ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ ବୋଲି ଡାକାଯାନ୍ତି, ଆର୍ତ୍ତବମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ନାମରେ ଜଣାଯାନ୍ତି।
ତେଷାଂ ସଂଵତ୍ସରୋ ହ୍ଯଗ୍ନିଃ ସୂଯସ୍ତୁ ପରିଵତ୍ସରଃ
ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଗ୍ନି ବର୍ଷ, ସୂୟ ହେଉଛି ପରିବତ୍ସର।
ରୁଦ୍ରସ୍ତୁ ଵତ୍ସରସ୍ତେଷାଂ ପଞ୍ଚାବ୍ଦାସ୍ତେ ଯୁଗାତ୍ମକାଃ
ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ରୁଦ୍ର ବତ୍ସର, ପାଞ୍ଚବର୍ଷ ହେଉଛି ଯୁଗ ସ୍ୱରୂପ।
ଯେ ତେ ପିବନ୍ତ୍ଯମାଵସ୍ଯାଂ ମାସିମାସି ସୁଧାଂ ଦିଵି
ଯେଉଁମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ପ୍ରତି ଅମାବାସ୍ୟାରେ ସୁଧା ପାନ କରନ୍ତି—
ଯସ୍ମାତ୍ପ୍ରସ୍ରଵତେ ସୋମାନ୍ମାସି ମାସି ଧିନୋତି ଚ
ଯେହେତୁ ସୋମ ପ୍ରତିମାସ ଝରି ତାଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରେ—
ଏଵଂ ତଦମୃତଂ ସୌମ୍ଯଂ ସୁଧା ଚ ମଦୁ ଚୈଵ ହ
ଏଭଳି ଅମୃତ, ମୃଦୁ ସୁଧା, ମଧ ଓ ମଦୁ ତାଙ୍କୁ ମିଳେ।
ପିବନ୍ତ୍ଯଂବୁମଯଂ ଦେଵାସ୍ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ତୁ ଛନ୍ଦନାଃ
ତେତିଶି ଶୁଭାସ୍ପଦ ଦେବତାମାନେ ସେହି ଜଳମୟ ରସ ପାନ କରନ୍ତି।
ଇତ୍ଯେଵଂ ପୀଯମାନୈସ୍ତୁ ଦେଵୈଃ ସର୍ଵୈର୍ନିଶାକରଃ
ଏଭଳି ସମସ୍ତ ଦେବତା ପାନ କରିବା ସମୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା କ୍ଷୟ ପାଉଛନ୍ତି।
ସୁଷୁମ୍ଣାପ୍ଯାଯିତଂ ଚୈଵ ହ୍ଯମାଵସ୍ଯାଂ ଯଥା କ୍ରମମ୍
ଏବଂ ଅମାବାସ୍ୟାରେ ସୁଷୁମ୍ନା ନାଡୀ ନିୟମିତ ଭାବେ ପୁନଃ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।
ପୀତକ୍ଷଯଂ ତତଃ ସୋମଂ ସୂର୍ଯୋ ଽସାଵେକରଶ୍ମିନା
ସୋମ ପିଇ ଶେଷ ହେଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକ ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ଶୁଷ୍କ କରିଦିଅନ୍ତି।
ନିଃ ଶେଷାଯାଂ କଲାଯାଂ ତୁ ସୋମମାପ୍ଯାଯଯତ୍ପୁନଃ
ଏବେ ଏକ ମାତ୍ର କଳା ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଲେ, ସୋମ ପୁନି ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।
କଲାଃ କ୍ଷୀଯନ୍ତି ତାଃ କୃଷ୍ଣାଃ ଶୁକ୍ଲା ଚାପ୍ଯାଯଯନ୍ତି ତମ୍
କୃଷ୍ଣ କଳାମାନେ କ୍ଷୟ ପାଉଛନ୍ତି, ଶୁକ୍ଳ କଳାମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ପୁନି ପୂର୍ଣ୍ଣ କରନ୍ତି।
ଦୃଶ୍ଯତେ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାଂ ଵୈ ଶୁକ୍ଲଃ ସଂପୂର୍ଣମଣ୍ଡଲଃ
ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ରାତିରେ ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଦେଖାଯାଏ।
ଇତ୍ଯେଵଂ ପିତୃମାନ୍ସୋମଃ ସ୍ମୃତ ଇଡ୍ଵତ୍ସରାତ୍ମକଃ
ଏଭଳି, ପୂର୍ବଜମାନ୍ୟ ସହିତ ସୋମକୁ ବର୍ଷର ଆତ୍ମା ଭାବେ ମନେ କରାଯାଏ, ଇଡ଼ଙ୍କ ପରି।
ଅତଃ ପର୍ଵାଣି ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵର୍ଵଣାଂ ସଂଧଯଶ୍ଚ ଯେ
ଏବେ ମୁଁ ପବିତ୍ର ଦିନଗୁଡ଼ିକ ଓ ପକ୍ଷର ସଂଧିସମୟ ବିଷୟରେ କହିବି।
ତଥାର୍ଦ୍ଧମାସି ପର୍ଵାଣି ଶୁକ୍ଲକୃଷ୍ଣାନି ଚୈଵ ହି
ଏଭଳି, ଅର୍ଧମାସର ପବିତ୍ର ଦିନଗୁଡ଼ିକ ଶୁକ୍ଳ ଓ କୃଷ୍ଣ, ଦୁଇ ପକ୍ଷରେ ଅଛି।
ଅର୍ଦ୍ଧମାସଂ ତୁ ପର୍ଵାଣି ଦ୍ଵିତୀଯାପ୍ରଭୃତୀନି ତୁ
ଅର୍ଧମାସର ପବିତ୍ର ଦିନଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱିତୀୟ ତିଥିଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।
ତସ୍ମାତ୍ତୁ ପର୍ଵଣାମାଦୌ ପ୍ରତିପତ୍ସର୍ଵସଂଧିଷୁ
ସେହିପାଇଁ, ପବିତ୍ର ଦିନର ଆରମ୍ଭରେ, ପ୍ରତିଥି ପ୍ରଥମ ଦିନରୁ ସମସ୍ତ ସଂଧିସମୟରେ—