ଐଶ୍ଵର୍ଯଂ ପରମଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସର୍ଵେ ପ୍ରଥିତତେଜସଃ
ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶାସନ ଶକ୍ତି ପାଇ, ସମସ୍ତେ ଏବେ ତୁମ ତେଜରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଇଛ।
ପରିଭଵମିଦମୁତ୍ତମଂ ଵିଦିତ୍ଵା ପଶୁପତିଦଯିତମିଦଂ ଵ୍ରତଂ ଚରଧ୍ଵମ୍
ଏହି ଉତ୍ତମ ସମ୍ମାନ ଓ ପଶୁପତିଙ୍କ ପ୍ରିୟ ବ୍ରତ ବୁଝି, ଏହି ବ୍ରତ ପାଳନ କର।
ସର୍ଵପାପଵିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ରୁଦ୍ରଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି
ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ଆତ୍ମା ପବିତ୍ର ହୁଏ, ସେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ଐଲଃ ପୁରୂରଵାଃ ସୂତ କଥଂ ଵାତର୍ପଯତ୍ପିତୄନ୍
ହେ ସୂତ, ଏଇଳ ପୁରୁରବା କିପରି ତାଙ୍କ ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ?
ଐଲସ୍ଯାଦିତ୍ଯସଂଯୋଗଂ ସୋମସ୍ଯ ଚ ମହାତ୍ମନଃ
ଏଇଳଙ୍କ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହ ଯୋଗ ଓ ମହାତ୍ମା ସୋମଙ୍କ ବିଷୟରେ କୁହ।
ହ୍ରାସଵୃଦ୍ଧୀ ପିଦୃମତଃ ପିତ୍ର୍ଯସ୍ଯ ଚ ଵିନିର୍ଣଯମ୍
ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହ୍ରାସ ବୃଦ୍ଧି ଓ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟର ନିଷ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ କୁହ।
କାଵ୍ଯାଗ୍ନିଷ୍ଵାତ୍ତମୌମ୍ଯାନାଂ ପିତୄଣାଞ୍ଚୈଵ ଦର୍ଶନମ୍
କାବ୍ୟ, ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ, ସୌମ୍ୟ ନାମକ ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କ ଦର୍ଶନ ବିଷୟରେ କୁହ।
ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପର୍ଵାଣି ଚ ଯଥାକ୍ରମମ୍
ଏସବୁ କଥା ଏବଂ ପର୍ବଗୁଡ଼ିକୁ ଯଥାକ୍ରମରେ ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି।
ଅମାଵସ୍ଯାଂ ନିଵସତ ଏକରାତ୍ରୈକମଣ୍ଡଲୌ
ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନରେ, ଗୋଟିଏ ରାତି ପାଇଁ ଏକା ମଣ୍ଡପରେ ବସିବା ଉଚିତ।
ଅମାଵସ୍ଯାମମାଵାସ୍ଯାଂ ମାତାମହପିତାମହୌ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅମାବାସ୍ୟାରେ, ମାମାଓ ଦାଦା ମିଳନ୍ତି।
ପ୍ରସ୍ଯନ୍ଦମାନାତ୍ସୋମାତ୍ତୁ ପିତ୍ରର୍ଥଂ ତୁ ପରିଶ୍ରଵାନ୍
ଯେ ସୋମ ଝରିବାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ସେଠାରୁ ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କ ପାଇଁ ଉପହାର ଦିଅ।
ଉପାସ୍ତେ ପିତୃମନ୍ତଂ ତଂ ସୋମଂ ଦିଵି ସମାସ୍ଥିତଃ
ସେ ସୋମକୁ, ଯାହା ପିତୃପୁରୁଷମୟ ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବିରାଜିତ, ପୂଜା କରେ।
ସିନୀଵାଲୀପ୍ରମାଣେଭ୍ଯଃ ସିନୀଵାଲୀମୁପାସ୍ଯ ସଃ
ସିନୀବାଳୀର ମାପରୁ, ସେ ସିନୀବାଳୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ।
ସ ତଦା ତାମୁପାସୀନଃ କାଲାପେକ୍ଷଃ ପ୍ରପଶ୍ଯତି
ସେଠାରେ ବସି, ସମୟ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖେ।
ଦଶଭିଃ ପଞ୍ଚଭିଶ୍ଚୈଵ ସୁଧାମୃତପରିସ୍ରଵୈଃ
ଦଶଟି ଓ ପାଞ୍ଚଟି ମିଶି, ମଧୁ ଓ ଅମୃତର ଧାରାରେ,
ସଦ୍ଯଃ ପ୍ରକ୍ଷରତା ତେନ ସୌମ୍ଯେନ ମଧୁନା ତୁ ସଃ
ସେ, ସେଇ ମୃଦୁ ମଧୁ ଯାହା ସହଜରେ ବହିଯାଏ, ଦେଇଥାଏ।
ସୁଧାମୃତେନ ରାଜୈନ୍ଦ୍ରସ୍ତର୍ପ ଯାମାସ ଵୈ ପିତୄନ୍
ଇନ୍ଦ୍ର ରାଜା ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନୋଁକୁ ଅମୃତ ଓ ସୁଧା ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଥିଲେ।
ଋତମଗ୍ନିସ୍ତୁ ଯଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ସ ତୁ ସଂଵତ୍ସରୋ ମତଃ
ଯେଉଁଥିରେ ଋତ କୁ ଅଗ୍ନି ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେହିଅଟି ବର୍ଷ ବୋଲି ମନାଯାଏ।
ଆର୍ତଵା ହ୍ଯର୍ଦ୍ଧମାସାଖ୍ଯାଃ ପିତରୋ ହ୍ଯୃତୁସୂନଵଃ
ଋତୁମାନେ ଅର୍ଧମାସ ଭାବେ ଜଣାଯାନ୍ତି, ଏବଂ ପିତୃମାନେ ଋତୁଙ୍କର ପୁଅ।
ପ୍ରପିତାମହାସ୍ତୁ ଵୈ ଦେଵାଃ ପଞ୍ଚାବ୍ଦା ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୁତାଃ
ପ୍ରପିତାମହମାନେ ଦେବତା, ପାଞ୍ଚବର୍ଷ ହେଉଛନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୁଅ।
ଉପହୂତାଃ ସ୍ମୃତା ଦେଵାଃ ସୋମଜାଃ ସୋମପାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଯେଉଁ ଦେବମାନେ ଆହ୍ୱାନିତ, ସେମାନେ ସୋମର ସନ୍ତାନ ବୋଲି ଜଣାଯାନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ସୋମ ପାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହିପରି ମନ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି।
କାଵ୍ଯା ବର୍ହିଷଦ ଶ୍ଚୈଵ ଅଗ୍ନିଷ୍ଵାତ୍ତାଶ୍ଚ ତାସ୍ତ୍ରିଧା
କାବ୍ୟ, ବର୍ହିଷଦ୍ ଓ ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ—ଏହିମାନେ ତିନି ପ୍ରକାରର ଦଳ।
ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ଚାପ୍ଯଯଜ୍ଵାନ ଅଗ୍ନିଷ୍ଵାତ୍ତାସ୍ତଥାର୍ତ୍ତଵାଃ
ଘରେ ରହୁଥିବା ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନେ ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ ବୋଲି ଡାକାଯାନ୍ତି, ଆର୍ତ୍ତବମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ନାମରେ ଜଣାଯାନ୍ତି।
ତେଷାଂ ସଂଵତ୍ସରୋ ହ୍ଯଗ୍ନିଃ ସୂଯସ୍ତୁ ପରିଵତ୍ସରଃ
ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଗ୍ନି ବର୍ଷ, ସୂୟ ହେଉଛି ପରିବତ୍ସର।
ରୁଦ୍ରସ୍ତୁ ଵତ୍ସରସ୍ତେଷାଂ ପଞ୍ଚାବ୍ଦାସ୍ତେ ଯୁଗାତ୍ମକାଃ
ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ରୁଦ୍ର ବତ୍ସର, ପାଞ୍ଚବର୍ଷ ହେଉଛି ଯୁଗ ସ୍ୱରୂପ।
ଯେ ତେ ପିବନ୍ତ୍ଯମାଵସ୍ଯାଂ ମାସିମାସି ସୁଧାଂ ଦିଵି
ଯେଉଁମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ପ୍ରତି ଅମାବାସ୍ୟାରେ ସୁଧା ପାନ କରନ୍ତି—
ଯସ୍ମାତ୍ପ୍ରସ୍ରଵତେ ସୋମାନ୍ମାସି ମାସି ଧିନୋତି ଚ
ଯେହେତୁ ସୋମ ପ୍ରତିମାସ ଝରି ତାଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରେ—
ଏଵଂ ତଦମୃତଂ ସୌମ୍ଯଂ ସୁଧା ଚ ମଦୁ ଚୈଵ ହ
ଏଭଳି ଅମୃତ, ମୃଦୁ ସୁଧା, ମଧ ଓ ମଦୁ ତାଙ୍କୁ ମିଳେ।
ପିବନ୍ତ୍ଯଂବୁମଯଂ ଦେଵାସ୍ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ତୁ ଛନ୍ଦନାଃ
ତେତିଶି ଶୁଭାସ୍ପଦ ଦେବତାମାନେ ସେହି ଜଳମୟ ରସ ପାନ କରନ୍ତି।
ଇତ୍ଯେଵଂ ପୀଯମାନୈସ୍ତୁ ଦେଵୈଃ ସର୍ଵୈର୍ନିଶାକରଃ
ଏଭଳି ସମସ୍ତ ଦେବତା ପାନ କରିବା ସମୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା କ୍ଷୟ ପାଉଛନ୍ତି।