ସାଧର୍ମ୍ଯେଣାଵତିଷ୍ଠେତେ ପ୍ରଧାନପୁରୁଷୌ ତଦା
ସେତେବେଳେ ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷ ସମାନ ଧର୍ମରେ ଏକାଠି ରହନ୍ତି।
ଅନୁଦ୍ରିକ୍ତାଵନୁଚରୌ ତେନ ପ୍ରୋକ୍ତୌ ପରସ୍ପରମ୍
ସେମାନେ ପରସ୍ପର ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, କେହି ଆଗେ କିମ୍ବା ପଛେ ନୁହଁନ୍ତି।
ସତ୍ତ୍ଵଵୃଦ୍ଧୌ ସ୍ଥିତିରଭୂଦ୍ ଧ୍ରୁଵଂ ପଦ୍ମ ଶିଖାସ୍ଥିତମ୍
ସତ୍ତ୍ୱ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ ସ୍ଥିରତା ଆସେ, ଯେପରି ଗୋଲାପ ଫୁଲର ଶିଖା ଭଳି ଅଟୁଟ ରହେ।
ରଜଃ ପ୍ରଵର୍ତକଂ ତଚ୍ଚ ବୀଜେଷ୍ଵିଵ ଯଥା ଜଲମ୍
ରଜଃ କ୍ରିୟାଶୀଳତାର କାରଣ, ଯେପରି ବୀଜ ପାଇଁ ପାଣି ଦରକାର।
ଗୁଣେଭ୍ଯଃ କ୍ଷୋଭ୍ଯମାଣେଭ୍ଯସ୍ତ୍ରଯୋ ଜ୍ଞେଯା ହି ସାଦରେ
ଗୁଣମାନେ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲେ, ତିନୋଟି ଗୁଣକୁ ଆଦର ସହିତ ବୁଝିବା ଉଚିତ।
ସତ୍ତ୍ଵଂ ଵିଷ୍ଣୂ ରଜୋ ବ୍ରହ୍ମା ତମୋ ରୁଦ୍ରଃ ପ୍ରଜାପତିଃ
ସତ୍ତ୍ୱ ହେଉଛନ୍ତି ବିଷ୍ଣୁ, ରଜଃ ହେଉଛନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମା, ତମଃ ହେଉଛନ୍ତି ରୁଦ୍ର, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଠାକୁର।
ଜାଯତେ ଚ ଯତଶ୍ଚତ୍ରା ଲୋକସୃଷ୍ଟିର୍ମହୋଜସଃ
ଏହିମାନଙ୍କୁ ଠାରୁ ବିଶ୍ୱସୃଷ୍ଟି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ମହାଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ସତ୍ତ୍ଵପ୍ରକାଶକୋ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସ୍ଥିତିତ୍ଵେନ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
ସତ୍ତ୍ୱର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁ ସ୍ଥିତିର ନିୟମକ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ।
ଏତ ଏଵ ତ୍ରଯୋ ଵେଦା ଏତ ଏଵ ତ୍ରଜୋ ଽଗ୍ନଯଃ
ଏହି ତିନୋଟି ହେଉଛି ବେଦ ଓ ଏହି ତିନୋଟି ହେଉଛି ଅଗ୍ନି।
ପରସ୍ପରେଣ ଵର୍ତନ୍ତେ ପ୍ରେରଯନ୍ତି ପରସ୍ପରମ୍
ସେମାନେ ପରସ୍ପର ସହିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଏକାଏକିକୁ ପ୍ରେରିତ କରନ୍ତି।
କ୍ଷଣଂ ଵିଯୋଗୋ ନ ହ୍ଯେଷାଂ ନ ତ୍ଯଜନ୍ତି ପରସ୍ପରମ୍
ସେମାନେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଅଲଗା ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ କେବେ ଛାଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ।
ଅଦୃଷ୍ଟାଧିଷ୍ଠିତାତ୍ପୂର୍ଵେ ତସ୍ମାତ୍ସଦସଦାତ୍ମକାତ୍
ଅଦୃଶ୍ୟ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ଏବଂ ଯାହାର ସ୍ୱଭାବ ଅସତ୍ ଓ ସତ୍ ଦୁହିଁ ଅଛି—
ତସ୍ମାତ୍ତମୋଵ୍ଯକ୍ତମଯଂ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞୋ ବ୍ରହ୍ମସଂଜ୍ଞକଃ
ସେଠାରୁ ଅନ୍ଧକାର ଓ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ, କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ, ଯାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମ କୁହାଯାଏ, ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ତେଜସାପ୍ରତିମୋ ଧୀମାନଵ୍ଯକ୍ତଃ ସଂପ୍ରକାଶକଃ
ଅପୂର୍ବ ତେଜସ୍ବୀ, ଗଭୀର ଜ୍ଞାନୀ, ଅବ୍ୟକ୍ତ ଓ ଆଲୋକମୟ—
ଜ୍ଞାନେନାପ୍ରତିମେନେହ ଵୈରାଗ୍ଯେଣ ଚ ସପ୍ତତିଃ
ଏଠାରେ ଜ୍ଞାନ ଅପୂର୍ବ, ବିରକ୍ତି ମଧ୍ୟ ସେହିପରି, ସେହିଠିରେ ସପ୍ତତି ଅଛି।
ଵଶୀକୃତତ୍ଵାତ୍ତ୍ରୈଗୁଣ୍ଯାତ୍ସାପେକ୍ଷତ୍ଵାଚ୍ଚ ଭାଵତଃ
ତିନି ପ୍ରକୃତି ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ତାହାର ମୂଳ ନିର୍ଭରତା ଦ୍ୱାରା—
ସହସ୍ରମୂର୍ଧା ପୁରୁଷସ୍ତିସ୍ରୋ ଽଵସ୍ଥାଃସ୍ଵଯଂଭୁଵଃ
ସହସ୍ରମୁଣ୍ଡି ପୁରୁଷ, ସ୍ୱୟଂଭୂ, ତିନିଟି ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି।
ସାତ୍ତ୍ଵିକଃ ପୁରୁଷତ୍ଵେ ଚ ଗୁଣଵୃତଂ ସ୍ଵଯଂଭୁଵଃ
ପୁରୁଷ ଅବସ୍ଥାରେ, ସ୍ୱୟଂଭୂ ଗୁଣମୟ ଓ ସାତ୍ତ୍ୱିକ।
ପୁରୁଷତ୍ଵେ ଉଦାସୀନସ୍ତିସ୍ରୋ ଽଵସ୍ଥାଃ ସ୍ଵଯଂଭୁଵଃ
ପୁରୁଷ ଅବସ୍ଥାରେ ସେ ଉଦାସୀନ, ସ୍ୱୟଂଭୂ ତିନିଟି ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି।
ପୁରୁଷଃ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷୋ ରୂପେଣ ପରମାତ୍ମନଃ
ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ ପୁରୁଷ, ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ରୂପ।
ଯୋଗୀଶ୍ଵରଃ ଶରୀରାଣି କରୋତି ଵିକରୋତିଚ
ଯୋଗୀମାନଙ୍କର ନାଥ ଶରୀର ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତି।
ତ୍ରିଧା ଯଦ୍ଵର୍ତତେ ଲୋକେ ତସ୍ମାତ୍ର୍ରିଗୁଣ ଉଚ୍ଯତେ
ତିନି ପ୍ରକାର ଭାବେ ଜଗତରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବାରୁ, ଏହାକୁ ତ୍ରିଗୁଣୀ କୁହାଯାଏ।
ଯଦା ଶେତେ ତଦାର୍ଧାତେ ଯଦ୍ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଵିଷଯାନ୍ପ୍ରଭୁଃ
ସେ ଶୁଏ ଯେତେବେଳେ, ଅର୍ଧ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି; ଯେତେବେଳେ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ସେ ପ୍ରଭୁ—
ଋଷିଃ ସର୍ଵଗତଶ୍ଚାତ୍ର ଶରୀରେ ସୋ ଽଭ୍ଯଯାତ୍ପ୍ରଭୁଃ
ଏଠାରେ ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଋଷି, ପ୍ରଭୁ ଶରୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ।
ଭଗଵାନଗ୍ରସଦ୍ଭାଵାନ୍ନାଗୋ ନାଗସ୍ଵସଂଶ୍ରଯାତ୍
ଭଗବାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ନାଗ କୁହାଯାଏ, ଓ ନାଗ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବାରୁ।
ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ସର୍ଵଵିଜ୍ଞାନାତ୍ସର୍ଵଃସର୍ଵଂଯତସ୍ତତଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ସବୁକିଛି ଜାଣନ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜଣେ, ସମସ୍ତ କିଛି ତାଙ୍କୁ ଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ତ୍ରିଧା ଵିଭଜ୍ଯ ଚାତ୍ମାନଂ ସକଲଃ ସଂପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ
ସେ ନିଜକୁ ତିନି ଭାଗରେ ବିଭାଜିତ କରି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରବୃତ୍ତି ହୁଅନ୍ତି।
ସୋ ଽଗ୍ରେ ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭଃ ସନ୍ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତଃ ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରଭୁଃ
ଆରମ୍ଭରେ ସେ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ଭାବେ, ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରଭୁ ରୂପେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ।
ତସ୍ମାଦ୍ଧିରଣ୍ଯଗର୍ଭଶ୍ଚ ପୁରାଣେଷୁ ନିରୁଚ୍ଯତେ
ସେହିପରି, ପୁରାଣଗୁଡ଼ିକରେ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭଙ୍କୁ ଏଭଳି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ନ ଶକ୍ଯଃ ପରିସଂଖ୍ଯାତୁଂ ମନୁଵର୍ଷଶତୈରପି
ମନୁଙ୍କର ଶତଶତ ବର୍ଷ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କୁ ମାପିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।