ରୁଦ୍ରୋପେନ୍ଦ୍ରେନ୍ଦ୍ରଚନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରାସ୍ତ୍ରିଦିଵୌକସାମ୍
ରୁଦ୍ର, ଉପେନ୍ଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ସ୍ୱର୍ଗର ଦେବମାନେ—
ସର୍ଵାତ୍ମା ସର୍ଵଲୋକେଶୋ ମହାଦେଵଃ ପ୍ରଜାପତିଃ
ସମସ୍ତ ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଲୋକର ନାୟକ, ମହାଦେବ, ପ୍ରଜାପତି—
ତତଃ ସଂଜାଯତେ ସର୍ଵଂ ତତ୍ର ଚୈଵ ପ୍ରଲୀଯତେ
ସେଠାରୁ ସମସ୍ତ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ତାଙ୍କୁ ମିଶିଯାଏ।
ଜଗଜ୍ଜ୍ଞେଯୋ ଗ୍ରହୋ ଵିପ୍ରା ଦୀପ୍ତିମାନ୍ସୁପ୍ରଭୋ ରଵିଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ ରବି ଗ୍ରହଟି ହେଉଛି ଜଗତର ଜ୍ଞାତା।
କ୍ଷଣା ମୁହୂର୍ତ୍ତା ଦିଵସା ନିଶାଃ ପକ୍ଷାଶ୍ଚ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ
କ୍ଷଣ, ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ଦିନ, ରାତି, ପକ୍ଷ—ସମସ୍ତ ଏହି ଅଂଶଗୁଡିକ—
ତଦାଦିତ୍ଯାଦୃତେ ହ୍ଯେଷା କାଲଂସଖ୍ଯା ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ବିନା କାଳର ଗଣନା କିଛି ହେବ ନାହିଁ।
ଋତୂନାମଵିଭାଗାଚ୍ଚ ପୁଷ୍ପମୂଲଫଲଂ କୁତଃ
ଋତୁର ଭିନ୍ନତା ନଥିଲେ, କେମିତି ଫୁଲ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ହେବ?
ଅଭାଵୋ ଵ୍ଯଵହାରାଣାଂ ଜନ୍ତୂନାଂ ଦିଵି ଚୈହ ଚ
ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ।
ସ ଏଷ କାଲଶ୍ଚାଗ୍ନିଶ୍ଚ ଦ୍ଵାଦଶାତ୍ମା ପ୍ରଜାପତିଃ
ସେ ହେଉଛନ୍ତି କାଳ, ଅଗ୍ନି, ଏବଂ ଦ୍ୱାଦଶ ରୂପରେ ପ୍ରଜାପତି।
ସ ଏଷ ତେଚସାଂ ରାଶିସ୍ତମୋ ଘ୍ରନ୍ସାର୍ଵଲୌକିକମ୍
ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଦୀପ୍ତିର ଏକ ମାସ, ଅନ୍ଧକାରର ନାଶକ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ସାଧାରଣ।
ପାର୍ଶ୍ଵମୂର୍ଧ୍ଵମଧଶ୍ଚୈଵ ତାପଯତ୍ଯେଷ ସର୍ଵଶଃ
ସେ ପାର୍ଶ୍ୱ, ଉପର ଓ ତଳରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରଭାବିତ କରନ୍ତି।
ପାର୍ଶ୍ଵମୂର୍ଧ୍ଵମଧଶ୍ଚୈଵ ତମୋ ନାଶଯତେ ସମମ୍
ସେ ପାର୍ଶ୍ୱ, ଉପର ଓ ତଳରେ ସମଭାବରେ ଅନ୍ଧକାରକୁ ନାଶ କରନ୍ତି।
ସୂର୍ଯୋ ଗୋଭିର୍ଜଗତ୍ସର୍ଵମାଦୀପଯତି ସର୍ଵତଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର କିରଣରେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଚାରିପଟେ ଆଲୋକିତ ହୁଏ।
ତେଷାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ପୁନଃ ସପ୍ତ ରଶ୍ମଯୋ ଗ୍ରହଯୋ ନଯଃ
ସେହି କିରଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସପ୍ତଟି ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହିମାନେ ଗ୍ରହମାନଙ୍କୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଵିଶ୍ଵଶ୍ରଵାଃ ପୁନଶ୍ଚାନ୍ଯଃ ସଂପଦ୍ଵସୁରତଃ ପରଃ
ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଅଛନ୍ତି ବିଶ୍ୱଶ୍ରବା, ସେ ସମ୍ପନ୍ନ ଓ ଧର୍ମିକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ।
ସୁଷୁମ୍ଣଃ ସୂର୍ଯରଶ୍ମିସ୍ତୁ କ୍ଷୀଣ ଶଶିନମେଧଯେତ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଏକ କିରଣ ସୁଷୁମ୍ଣା, ଯେଉଁଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଅଳ୍ପ ହୁଏ, ସେ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ପୁନଃ ପୋଷଣ କରେ।
ହରି କେଶଃ ପୁରସ୍ତାଦ୍ଯ ଋକ୍ଷଯୋନିଃ ସ କୀତ୍ଯତେ
ହରିକେଶା ସାମ୍ନାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେ ତାରାମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତିକାରକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଵିଶ୍ଵଶ୍ରଵାସ୍ତୁ ଯଃ ପଶ୍ଚଚ୍ଛୁକ୍ରଯୋନିଃ ସ୍ମୃତୋ ବୁଧୈଃ
ବିଶ୍ୱଶ୍ରବା ପଛପଟେ ଅଛନ୍ତି, ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଶୁକ୍ରର ଉତ୍ପତ୍ତିକାରକ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
ଷଷ୍ଠସ୍ତ୍ଵର୍ଵ୍ଵାଵସୂ ରଶ୍ମିର୍ଯୋନିସ୍ତୁ ସ ବୃହସ୍ପତେଃ
ଛଅଟିଏ କିରଣ ଅର୍ବାବସୁ, ସେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତିକାରଣ।
ଏଵଂ ସୂର୍ଯପ୍ରଭାଵେଣ ଗ୍ରହନକ୍ଷତ୍ରତାରକାଃ
ଏଭଳି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବରେ ଗ୍ରହ, ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ତାରାମାନେ ଅବସ୍ଥିତ।
ନକ୍ଷୀଯନ୍ତେ ଯତସ୍ତାନି ତସ୍ମାନ୍ନକ୍ଷତ୍ରସଂଜ୍ଞିତାଃ
ଏହିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ ହେବାରୁ ସେମାନେ 'ନକ୍ଷତ୍ର' ବୋଲି ଡାକାଯାନ୍ତି।
ତେଷାଂ କ୍ଷେତ୍ରାଣ୍ଯଥାଦତ୍ତେ ସୂର୍ଯୋ ନକ୍ଷତ୍ରକାରକାଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କର ଅଞ୍ଚଳ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରନ୍ତି।
ତାରଣାତ୍ତାରକା ହ୍ଯେତାଃ ଶୁକ୍ଲତ୍ଵାଚ୍ଚୈଵ ତାରକାଃ
ଆକାଶ ଅଟକିବାରୁ ସେମାନେ 'ତାରା' ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାନ୍ତି; ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଧଳାପଣି ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ 'ତାରା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଆଦାନାନ୍ନିତ୍ଯମାଦିତ୍ଯସ୍ତେଜସା ତପସାମପି
ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ତେଜ ନିରନ୍ତର ଗ୍ରହଣ କରି ମୁନିମାନଙ୍କର ତପସ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ରହେ।
ସ୍ଵନାତ୍ତେଜସୋ ଽପାଂ ଚ ତେନାସୌ ସଵିତା ମତଃ
ପାଣିର ତେଜ ଗ୍ରହଣ କରିବାରୁ ସେ 'ସବିତା' ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାନ୍ତି।
ଶୁକ୍ଲତ୍ଵେ ଚାମୃତତ୍ଵେ ଚ ଶୀତତ୍ଵେ ଚ ଵିଭାଵ୍ଯତେ
ସେ ଧଳାପଣି, ଅମୃତତ୍ୱ ଓ ଶିତଳତାରେ ଅନୁଭୂତ ହୁଅନ୍ତି।
ଜଲତେଚୌମଯେ ଶୁକ୍ଲେ ଵୃତ୍ତକୁଂଭନିଭେ ଶୁଭେ
ସେ ଧଳା, ଚାନ୍ଦିପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ମଣ୍ଡଳାକାର ଭାବରେ ଦୀପ୍ତିମାନ।
ଘନତେଜୋମଯଂ ଶୁକ୍ଲଂ ମଣ୍ଡଲଂ ଭାସ୍କରସ୍ଯ ତୁ
ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ମଣ୍ଡଳ ଘନ ତେଜରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଧଳା ରଙ୍ଗର।
ମନ୍ଵନ୍ତରେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଋକ୍ଷସୂର୍ଯଗ୍ରହାଶ୍ରଯାଃ
ସମସ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ତାରା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗ୍ରହମାନେ ପରସ୍ପର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି।
ସୌରଂ ସୂର୍ଯୋ ଵିଶେତ୍ସ୍ଥାନଂ ସୌମ୍ଯଂ ସୋମସ୍ତଥୈଵ ଚ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି।