ଇତି ଵର୍ଣାଃ ସମା ଖ୍ଯାତାଃ ସୂର୍ଯସ୍ଯର୍ତୁସମୁଦ୍ଭଵାଃ
ଏହିପରି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଋତୁଅନୁସାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ବର୍ଣ୍ଣଗୁଡ଼ିକର ବିବରଣୀ ଦିଆଯାଇଛି।
ସୂର୍ଯୋ ଽମରେଷ୍ଵପ୍ଯମୃତଂ ତ୍ରଯଂ ତ୍ରିଷୁ ନ ଯଚ୍ଛତି
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅମରମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ ତିନି ପ୍ରକାର ଅମୃତ ଦେଇନାହାନ୍ତି।
ଭିଦ୍ଯତେ ଋତୁମାସାଦ୍ଯ ଜଲଶୀତୋଷ୍ଣନିସ୍ରଵମ୍
ଋତୁ ଆସିଲେ ଏହା ଜଳ, ଶୀତ ଏବଂ ତାପର ଧାରାରେ ବିଭକ୍ତ ହୁଏ।
ନକ୍ଷତ୍ରଗ୍ରହସୋମାନାଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଯୋନିରେଵ ଚ
ନକ୍ଷତ୍ର, ଗ୍ରହ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ମୂଳ ଏବଂ ଉତ୍ପତ୍ତିସ୍ଥଳ ଅଟୁଟ ଅଛି।
ନକ୍ଷତ୍ରାଧିପତିଃ ସୋମୋ ଗ୍ରହ ରାଜୋ ଦିଵାକରଃ
ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କର ମାଳିକ ସୋମ, ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ରାଜା ସୂର୍ଯ୍ୟ।
ପଠ୍ଯତେ ଚାଗ୍ନିରାଦିତ୍ଯ ଉଦକଂ ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ ସ୍ମୃତଃ
ଅଗ୍ନିକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ, ଜଳକୁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଭାବରେ ମନାଯାଏ।
ସୁରସେନାପତିଃ ସ୍କନ୍ଦଃ ପଠ୍ଯତେ ଽଙ୍ଗାରକୋ ଗ୍ରହଃ
ଦେବମାନଙ୍କର ସେନାପତି ହେଉଛନ୍ତି ସ୍କନ୍ଦ, ମଙ୍ଗଳ ଗ୍ରହର ଉଲ୍ଲେଖ ମଧ୍ୟ ହୋଇଛି।
ରୁଦ୍ରୋ ଵୈଵସ୍ଵତଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଯମୋ ଲୋକପ୍ରଭୁଃ ସ୍ଵଯମ୍
ରୁଦ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ଭୈବସ୍ବତ ଯମ, ସେ ଲୋକମାନଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ।
ଦେଵାସୁରଗୁରୂ ଦ୍ଵୌ ତୁ ଭାନୁମନ୍ତୌ ମହା ଗ୍ରହୌ
ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କର ଗୁରୁ ଦୁଇଟି ମହାଗ୍ରହ, ଦୁଇଉ radiant ଅଟୁ।
ଆଦିତ୍ଯମୂଲମଖିଲଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତ ଉତ୍ପତ୍ତି ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ହୋଇଥାଏ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ରୁଦ୍ରୋପେନ୍ଦ୍ରେନ୍ଦ୍ରଚନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରାସ୍ତ୍ରିଦିଵୌକସାମ୍
ରୁଦ୍ର, ଉପେନ୍ଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ସ୍ୱର୍ଗର ଦେବମାନେ—
ସର୍ଵାତ୍ମା ସର୍ଵଲୋକେଶୋ ମହାଦେଵଃ ପ୍ରଜାପତିଃ
ସମସ୍ତ ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଲୋକର ନାୟକ, ମହାଦେବ, ପ୍ରଜାପତି—
ତତଃ ସଂଜାଯତେ ସର୍ଵଂ ତତ୍ର ଚୈଵ ପ୍ରଲୀଯତେ
ସେଠାରୁ ସମସ୍ତ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ତାଙ୍କୁ ମିଶିଯାଏ।
ଜଗଜ୍ଜ୍ଞେଯୋ ଗ୍ରହୋ ଵିପ୍ରା ଦୀପ୍ତିମାନ୍ସୁପ୍ରଭୋ ରଵିଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ ରବି ଗ୍ରହଟି ହେଉଛି ଜଗତର ଜ୍ଞାତା।
କ୍ଷଣା ମୁହୂର୍ତ୍ତା ଦିଵସା ନିଶାଃ ପକ୍ଷାଶ୍ଚ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ
କ୍ଷଣ, ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ଦିନ, ରାତି, ପକ୍ଷ—ସମସ୍ତ ଏହି ଅଂଶଗୁଡିକ—
ତଦାଦିତ୍ଯାଦୃତେ ହ୍ଯେଷା କାଲଂସଖ୍ଯା ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ବିନା କାଳର ଗଣନା କିଛି ହେବ ନାହିଁ।
ଋତୂନାମଵିଭାଗାଚ୍ଚ ପୁଷ୍ପମୂଲଫଲଂ କୁତଃ
ଋତୁର ଭିନ୍ନତା ନଥିଲେ, କେମିତି ଫୁଲ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ହେବ?
ଅଭାଵୋ ଵ୍ଯଵହାରାଣାଂ ଜନ୍ତୂନାଂ ଦିଵି ଚୈହ ଚ
ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ।
ସ ଏଷ କାଲଶ୍ଚାଗ୍ନିଶ୍ଚ ଦ୍ଵାଦଶାତ୍ମା ପ୍ରଜାପତିଃ
ସେ ହେଉଛନ୍ତି କାଳ, ଅଗ୍ନି, ଏବଂ ଦ୍ୱାଦଶ ରୂପରେ ପ୍ରଜାପତି।
ସ ଏଷ ତେଚସାଂ ରାଶିସ୍ତମୋ ଘ୍ରନ୍ସାର୍ଵଲୌକିକମ୍
ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଦୀପ୍ତିର ଏକ ମାସ, ଅନ୍ଧକାରର ନାଶକ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ସାଧାରଣ।
ପାର୍ଶ୍ଵମୂର୍ଧ୍ଵମଧଶ୍ଚୈଵ ତାପଯତ୍ଯେଷ ସର୍ଵଶଃ
ସେ ପାର୍ଶ୍ୱ, ଉପର ଓ ତଳରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରଭାବିତ କରନ୍ତି।
ପାର୍ଶ୍ଵମୂର୍ଧ୍ଵମଧଶ୍ଚୈଵ ତମୋ ନାଶଯତେ ସମମ୍
ସେ ପାର୍ଶ୍ୱ, ଉପର ଓ ତଳରେ ସମଭାବରେ ଅନ୍ଧକାରକୁ ନାଶ କରନ୍ତି।
ସୂର୍ଯୋ ଗୋଭିର୍ଜଗତ୍ସର୍ଵମାଦୀପଯତି ସର୍ଵତଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର କିରଣରେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଚାରିପଟେ ଆଲୋକିତ ହୁଏ।
ତେଷାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ପୁନଃ ସପ୍ତ ରଶ୍ମଯୋ ଗ୍ରହଯୋ ନଯଃ
ସେହି କିରଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସପ୍ତଟି ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହିମାନେ ଗ୍ରହମାନଙ୍କୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଵିଶ୍ଵଶ୍ରଵାଃ ପୁନଶ୍ଚାନ୍ଯଃ ସଂପଦ୍ଵସୁରତଃ ପରଃ
ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଅଛନ୍ତି ବିଶ୍ୱଶ୍ରବା, ସେ ସମ୍ପନ୍ନ ଓ ଧର୍ମିକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ।
ସୁଷୁମ୍ଣଃ ସୂର୍ଯରଶ୍ମିସ୍ତୁ କ୍ଷୀଣ ଶଶିନମେଧଯେତ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଏକ କିରଣ ସୁଷୁମ୍ଣା, ଯେଉଁଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଅଳ୍ପ ହୁଏ, ସେ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ପୁନଃ ପୋଷଣ କରେ।
ହରି କେଶଃ ପୁରସ୍ତାଦ୍ଯ ଋକ୍ଷଯୋନିଃ ସ କୀତ୍ଯତେ
ହରିକେଶା ସାମ୍ନାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେ ତାରାମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତିକାରକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଵିଶ୍ଵଶ୍ରଵାସ୍ତୁ ଯଃ ପଶ୍ଚଚ୍ଛୁକ୍ରଯୋନିଃ ସ୍ମୃତୋ ବୁଧୈଃ
ବିଶ୍ୱଶ୍ରବା ପଛପଟେ ଅଛନ୍ତି, ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଶୁକ୍ରର ଉତ୍ପତ୍ତିକାରକ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
ଷଷ୍ଠସ୍ତ୍ଵର୍ଵ୍ଵାଵସୂ ରଶ୍ମିର୍ଯୋନିସ୍ତୁ ସ ବୃହସ୍ପତେଃ
ଛଅଟିଏ କିରଣ ଅର୍ବାବସୁ, ସେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତିକାରଣ।
ଏଵଂ ସୂର୍ଯପ୍ରଭାଵେଣ ଗ୍ରହନକ୍ଷତ୍ରତାରକାଃ
ଏଭଳି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବରେ ଗ୍ରହ, ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ତାରାମାନେ ଅବସ୍ଥିତ।