ଯାଵତ୍ଯଶ୍ଚୈଵ ତାରାସ୍ତାଃ ଶିଶୁମାରାଶ୍ରିତା ଦିଵି
ଆକାଶରେ ଯେତେ ତାରା ଶିଶୁମାର ରାଶିରେ ବିସ୍ତୃତ ଅଛି,
ସାକାରଃ ଶିଶୁମାରଶ୍ଚ ଵିଜ୍ଞେଯଃ ପ୍ରଵିଭାଗଶଃ
ଶିଶୁମାରର ଆକୃତି ଏବଂ ତାହାର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶକୁ ଭଲଭାବେ ବୁଝିବା ଉଚିତ।
ଯଜ୍ଞଃ ପରସ୍ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ଧର୍ମୋ ମର୍ଦ୍ଧାନମାଶ୍ରିତଃ
ଏଠାରେ ଯଜ୍ଞକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭାବରେ ଜାଣିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଧର୍ମ ତାହାର ମୁଣ୍ଡରେ ବିରାଜିତ।
ଵରୁଣଶ୍ଚାର୍ଯମା ଚୈଵ ପଶ୍ଚିମେ ତସ୍ଯ ସକ୍ଥିନୀ
ତାହାର ପଶ୍ଚିମ ଜଂଘାରେ ବରୁଣ ଓ ଅର୍ଯ୍ୟମାନ୍ ବିଦ୍ୟମାନ।
ପୁଚ୍ଛେ ଽଗ୍ନିଶ୍ଚ ମହେନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ମାରୀଚଃ କଶ୍ଯପୋ ଧ୍ରୁଵଃ
ପୁଛରେ ଅଗ୍ନି, ମହେନ୍ଦ୍ର, ମାରୀଚ, କଶ୍ୟପ ଓ ଧ୍ରୁବ ଅଛନ୍ତି।
ନକ୍ଷତ୍ରଚନ୍ଦ୍ରମୂର୍ଯାଶ୍ଚ ଗ୍ରହାସ୍ତାରାଗଣୈଃ ସହ
ନକ୍ଷତ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ର, ଗ୍ରହ ଏବଂ ତାରାମାଳା ସମେତ,
ଧ୍ରୁଵେଣାଧିଷ୍ଠିତାଶ୍ଚୈଵ ଧ୍ରୁଵମେଵ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍
ସେମାନେ ସବୁ ଧ୍ରୁବ ଦ୍ୱାରା ଧାରିତ ଏବଂ ଧ୍ରୁବକୁ ଘେରି ଘୂରୁଛନ୍ତି।
ଅଗ୍ନୀନ୍ଦ୍ରକଶ୍ଯପାନାଂ ତୁ ଚରମୋ ଽସୌ ଧ୍ରୁଵଃ ସ୍ମୃତଃ
ଅଗ୍ନି, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ କଶ୍ୟପଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧ୍ରୁବକୁ ଶେଷ ବୋଲି ମନାଯାଏ।
ମେରୁମାଲୋକଯତ୍ଯେଷ ପର୍ଯନ୍ତେ ହି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍
ସେ ସଦା ମେରୁକୁ ଦେଖୁଛନ୍ତି ଏବଂ ତାହାର ସୀମାରେ ପରିଭ୍ରମଣ କରୁଛନ୍ତି।
ପପ୍ରଚ୍ଛୁରୁତ୍ତରଂ ଭୂଯସ୍ତଦା ତେ ରୋମହର୍ଷଣମ୍
ତାପରେ ସେମାନେ ରୋମହର୍ଷଣଙ୍କୁ ଆଉ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
କଥଂ ଦେଵଗୃହାଣି ସ୍ଯୁଃ କଥଂ ଜ୍ଯୋତୀଂଷିଵର୍ଣଯ
ଦେବମାନ୍ୟ ଘର କିପରି ଅଛି? ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ କିପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ?
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଚନଂ ତେଷାଂ ତଦା ସୂତଃ ସମାହିତଃ
ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସୂତ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଅସ୍ମିନ୍ନର୍ଥେ ମାହାପ୍ରାଜ୍ଞୈର୍ଯଦୁକ୍ତଂ ଜ୍ଞାନବୁଦ୍ଧିଭିଃ
ଏହି ବିଷୟରେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞା ଓ ଜ୍ଞାନୀ ଋଷିମାନେ ଯାହା କହିଛନ୍ତି,
ଯଥା ଦେଵଗୃହାଣୀହ ସୂର୍ଯଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଏଠାରେ ଦେବମାନ୍ୟ ଘର ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଗ୍ରହମାନେ ବୋଲି ମନାଯାଏ।
ଦିଵ୍ଯସ୍ଯ ଭୌତିକସ୍ଯାଗ୍ନେରବ୍ଯୋନେଃ ପାର୍ଥି ଵସ୍ଯ ତୁ
ଦିବ୍ୟ, ଭୌତିକ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ ଓ ପୃଥିବୀର,
ଅଵ୍ଯାକୃତମିଦଂ ତ୍ଵାସୀନ୍ନୈଶେନ ତମସାଵୃତମ୍
ଏହା ଅବ୍ୟାକୃତ ଥିଲା, ରାତିର ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକାଯାଇଥିଲା।
ସ୍ଵଯଂଭୂର୍ଭଗଵାଂସ୍ତତ୍ର ଲୋକତନ୍ତ୍ରାର୍ଥସାଧକଃ
ସେଠାରେ ସ୍ୱୟଂଭୂ ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରିଥିଲେ।
ସୋ ଽଗ୍ନିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଥ ଲୋକାଦୌ ପୃଥିଵୀଜଲସଂଶ୍ରିତମ୍
ସେ, ବିଶ୍ୱର ଆରମ୍ଭରେ ପୃଥିବୀ ଓ ଜଳରେ ବିଦ୍ୟମାନ ଅଗ୍ନିକୁ ଦେଖିଲେ।
ପଵନୋ ଯସ୍ତୁ ଲୋକେ ଽସ୍ମିନ୍ପାର୍ଥିଵଃ ସୋ ଽଗ୍ନିରୁଚ୍ଯତେ
ହେ ରାଜା, ଏହି ଜଗତରେ ଯେ ପବନ ବହୁଛି, ସେଇ ପବନକୁ ଅଗ୍ନି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଵୈଦ୍ଯୁତୋ ଽବ୍ଜସ୍ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯସ୍ତେଷାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଽଥ ଲକ୍ଷମମ୍
ବିଦ୍ୟୁତ ଓ ଜଳର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ବୁଝିବା ଉଚିତ; ଏବେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।
ତସ୍ମାଦପଃ ପିବନ୍ସୂର୍ଯୋ ଗୋଭିର୍ଦୀପ୍ଯତ୍ଯସୌ ଦିଵି
ଏହିପରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଜଳକୁ ପିଇଯାଏ ଏବଂ ଆକାଶରେ କିରଣରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ।
ମାନଵା ନାଂ ଚ କୁକ୍ଷିସ୍ଥୋ ନାଦ୍ଭିଃ ଶାସ୍ଯତି ପାଵକଃ
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ପେଟରେ ଥିବା ଅଗ୍ନି ଜଳ ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ ହୁଏ।
କିଞ୍ଚିଦପ୍ସୁ ମତଂ ତେଜଃ କିଞ୍ଚିଦ୍ଦୃଷ୍ଟମବିଂ ଧନମ୍
କିଛି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଜଳରେ ଥାଏ ବୋଲି ଧାରଣା, ଏବଂ କିଛି ମେଘରେ ଦେଖାଯାଏ।
ଅର୍ଚିଷ୍ମାନ୍ପଵମାନୋ ଽଗ୍ନିର୍ନିଷ୍ପ୍ରଭୋ ଜାଠରଃ ସ୍ମୃତଃ
ପବନ ଦ୍ୱାରା ଜଳିଥିବା ଅଗ୍ନି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଯେଉଁଠିକି ପେଟର ଅଗ୍ନି ନିରୁଜ୍ଜ୍ୱଳ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ।
ପ୍ରଭା ସୌରୀ ତୁ ପାଦେନ ହ୍ଯସ୍ତଂ ଯାତି ଦେଵାକରେ
ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ତାହାର ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କ ନିବାସକୁ ଅସ୍ତମାନ୍ତେ ଯାଏ।
ଉଦ୍ଯନ୍ତଂ ଚ ପୁନଃ ସୂର୍ଯମୌଷ୍ଣମଯମାଗ୍ନେଯମାଵିଶତ୍
ପୁଣି, ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୁଏ, ତାହାର ଉଷ୍ମା ଏହାରେ ପ୍ରବେଶ କରେ।
ପ୍ରାକାଶ୍ଯଂ ଚ ତଥୌଷ୍ଣ୍ଯଂ ଚ ସୌରାଗ୍ନେଯେ ତୁ ତେଜସୀ
ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଓ ଉଷ୍ମା, ଏହି ଦୁଇଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନିର ଶକ୍ତି।
ଉତ୍ତରେ ଚୈଵ ଭୂମ୍ଯର୍ଦ୍ଧେ ତଥା ହ୍ଯଗ୍ନିଶ୍ଚ ଦକ୍ଷିଣେ
ପୃଥିବୀର ଉତ୍ତର ଅଂଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅଛି, ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ଅଂଶରେ ଅଗ୍ନି ଅଛି।
ତସ୍ମାତ୍ତପ୍ତା ଭଵନ୍ତ୍ଯାପୋ ଦିଵାରତ୍ରିପ୍ରଵେଶନାତ୍
ଏହିକାରଣରୁ, ଦିନ ଓ ରାତି ପ୍ରବେଶ କରିବାରୁ ଜଳ ଉଷ୍ଣ ହୁଏ।
ତସ୍ମାନ୍ନକ୍ତଂ ପୁନଃ ଶୁକ୍ଲା ଆପୋ ଽଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ଭାସ୍ଵରାଃ
ଏହିକାରଣରୁ, ରାତିବେଳେ ଜଳ ପୁଣି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଚମକୁଥିବା ଦେଖାଯାଏ।