ଅଥ କେତୁରଥସ୍ଯାଶ୍ଵା ଅଷ୍ଟୌ ଵୈ ଵାତରଂହସଃ
ଏବେ କେତୁଙ୍କ ରଥରେ ଆଠଟି ଦ୍ରୁତ ଘୋଡ଼ା ଅଛି।
ଏତେ ଵାହା ଗ୍ରହାଣାଂ ଚ ହ୍ଯୁପାଖ୍ଯାତା ରଥୈଃ ସହ
ଏହିପରି ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ଯାନ ଓ ରଥ ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି।
ତପନ୍ତେ ବ୍ରାମ୍ଯମାଣାସ୍ତୁ ଯଥାଯୋଗଂ ଭ୍ରମନ୍ତି ଵୈ
ସେମାନେ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଥିବା ବେଳେ ଜ୍ୱଳନ୍ତି, ନିଜ ଅନୁସାରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଅନ୍ତି।
ପରିଭ୍ରମନ୍ତି ତଦ୍ବ୍ରଦ୍ଧାଂଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସୁର୍ଯଗ୍ରହା ଦିଵି
ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗ୍ରହମାନେ ଆକାଶରେ ସେଇ ପଥକୁ ଅନୁସରି ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଯଥା ନହ୍ଯୁଦକେ ନୌସ୍ତୁ ସଲିଲେନ ସହୋ ହ୍ଯତେ
ଯେପରି ଜଳରେ ନୌକା ଜଳ ସହିତ ବାଧା ପାଉନାହିଁ,
ସର୍ପ୍ପମାଣା ନ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଦେଵଗଣାସ୍ତୁ ତେ
ସେହିପରି ସର୍ପମାନେ ଭଳି ଚଳିଥିବା ସେଇ ଦେବମାନେ ଆକାଶରେ ଦେଖାଯାଉନାହାନ୍ତି।
ସର୍ଵା ଧ୍ରୁଵେ ନିବଦ୍ଧାଶ୍ଚ ଭ୍ରମନ୍ତ୍ଯୋ ଭ୍ରାମଯନ୍ତି ତାଃ
ସମସ୍ତେ ଧ୍ରୁବ ତାରାରେ ବାନ୍ଧା ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଥିବା ବେଳେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଘୂର୍ଣ୍ଣାଇଥାନ୍ତି।
ତଥା ଭ୍ରମନ୍ତି ଜ୍ଯୋତୀଂଷି ଵାତବଦ୍ଧାନି ସର୍ଵଶଃ
ଏହିପରି ସମସ୍ତ ତାରାମାନେ ବାୟୁରେ ବାନ୍ଧା ହୋଇ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଯତୋ ଜ୍ଯୋତୀଂଷି ଵହତେ ପ୍ରଵହସ୍ତେନ ସ ସ୍ମୃତଃ
ବାୟୁ ତାରାମାନେକୁ ବହିନେଇଥାଏ, ସେଇଥିପାଇଁ ଏହାକୁ ଏହି ନାମରେ ଡାକାଯାଏ।
ସୈଷ ତାରାମଯୋ ଜ୍ଞେଯଃ ଶିଶୁମାରୋ ଧ୍ରୁଵୋ ଦିଵି
ଏହାକୁ ତାରାମୟ ଆକୃତି, ଶିଶୁମାର ଓ ଆକାଶରେ ଧ୍ରୁବ ତାରା ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ।
ଯାଵତ୍ଯଶ୍ଚୈଵ ତାରାସ୍ତାଃ ଶିଶୁମାରାଶ୍ରିତା ଦିଵି
ଆକାଶରେ ଯେତେ ତାରା ଶିଶୁମାର ରାଶିରେ ବିସ୍ତୃତ ଅଛି,
ସାକାରଃ ଶିଶୁମାରଶ୍ଚ ଵିଜ୍ଞେଯଃ ପ୍ରଵିଭାଗଶଃ
ଶିଶୁମାରର ଆକୃତି ଏବଂ ତାହାର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶକୁ ଭଲଭାବେ ବୁଝିବା ଉଚିତ।
ଯଜ୍ଞଃ ପରସ୍ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ଧର୍ମୋ ମର୍ଦ୍ଧାନମାଶ୍ରିତଃ
ଏଠାରେ ଯଜ୍ଞକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭାବରେ ଜାଣିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଧର୍ମ ତାହାର ମୁଣ୍ଡରେ ବିରାଜିତ।
ଵରୁଣଶ୍ଚାର୍ଯମା ଚୈଵ ପଶ୍ଚିମେ ତସ୍ଯ ସକ୍ଥିନୀ
ତାହାର ପଶ୍ଚିମ ଜଂଘାରେ ବରୁଣ ଓ ଅର୍ଯ୍ୟମାନ୍ ବିଦ୍ୟମାନ।
ପୁଚ୍ଛେ ଽଗ୍ନିଶ୍ଚ ମହେନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ମାରୀଚଃ କଶ୍ଯପୋ ଧ୍ରୁଵଃ
ପୁଛରେ ଅଗ୍ନି, ମହେନ୍ଦ୍ର, ମାରୀଚ, କଶ୍ୟପ ଓ ଧ୍ରୁବ ଅଛନ୍ତି।
ନକ୍ଷତ୍ରଚନ୍ଦ୍ରମୂର୍ଯାଶ୍ଚ ଗ୍ରହାସ୍ତାରାଗଣୈଃ ସହ
ନକ୍ଷତ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ର, ଗ୍ରହ ଏବଂ ତାରାମାଳା ସମେତ,
ଧ୍ରୁଵେଣାଧିଷ୍ଠିତାଶ୍ଚୈଵ ଧ୍ରୁଵମେଵ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍
ସେମାନେ ସବୁ ଧ୍ରୁବ ଦ୍ୱାରା ଧାରିତ ଏବଂ ଧ୍ରୁବକୁ ଘେରି ଘୂରୁଛନ୍ତି।
ଅଗ୍ନୀନ୍ଦ୍ରକଶ୍ଯପାନାଂ ତୁ ଚରମୋ ଽସୌ ଧ୍ରୁଵଃ ସ୍ମୃତଃ
ଅଗ୍ନି, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ କଶ୍ୟପଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧ୍ରୁବକୁ ଶେଷ ବୋଲି ମନାଯାଏ।
ମେରୁମାଲୋକଯତ୍ଯେଷ ପର୍ଯନ୍ତେ ହି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍
ସେ ସଦା ମେରୁକୁ ଦେଖୁଛନ୍ତି ଏବଂ ତାହାର ସୀମାରେ ପରିଭ୍ରମଣ କରୁଛନ୍ତି।
ପପ୍ରଚ୍ଛୁରୁତ୍ତରଂ ଭୂଯସ୍ତଦା ତେ ରୋମହର୍ଷଣମ୍
ତାପରେ ସେମାନେ ରୋମହର୍ଷଣଙ୍କୁ ଆଉ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
କଥଂ ଦେଵଗୃହାଣି ସ୍ଯୁଃ କଥଂ ଜ୍ଯୋତୀଂଷିଵର୍ଣଯ
ଦେବମାନ୍ୟ ଘର କିପରି ଅଛି? ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ କିପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ?
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଚନଂ ତେଷାଂ ତଦା ସୂତଃ ସମାହିତଃ
ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସୂତ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଅସ୍ମିନ୍ନର୍ଥେ ମାହାପ୍ରାଜ୍ଞୈର୍ଯଦୁକ୍ତଂ ଜ୍ଞାନବୁଦ୍ଧିଭିଃ
ଏହି ବିଷୟରେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞା ଓ ଜ୍ଞାନୀ ଋଷିମାନେ ଯାହା କହିଛନ୍ତି,
ଯଥା ଦେଵଗୃହାଣୀହ ସୂର୍ଯଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଏଠାରେ ଦେବମାନ୍ୟ ଘର ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଗ୍ରହମାନେ ବୋଲି ମନାଯାଏ।
ଦିଵ୍ଯସ୍ଯ ଭୌତିକସ୍ଯାଗ୍ନେରବ୍ଯୋନେଃ ପାର୍ଥି ଵସ୍ଯ ତୁ
ଦିବ୍ୟ, ଭୌତିକ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ ଓ ପୃଥିବୀର,
ଅଵ୍ଯାକୃତମିଦଂ ତ୍ଵାସୀନ୍ନୈଶେନ ତମସାଵୃତମ୍
ଏହା ଅବ୍ୟାକୃତ ଥିଲା, ରାତିର ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକାଯାଇଥିଲା।
ସ୍ଵଯଂଭୂର୍ଭଗଵାଂସ୍ତତ୍ର ଲୋକତନ୍ତ୍ରାର୍ଥସାଧକଃ
ସେଠାରେ ସ୍ୱୟଂଭୂ ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରିଥିଲେ।
ସୋ ଽଗ୍ନିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଥ ଲୋକାଦୌ ପୃଥିଵୀଜଲସଂଶ୍ରିତମ୍
ସେ, ବିଶ୍ୱର ଆରମ୍ଭରେ ପୃଥିବୀ ଓ ଜଳରେ ବିଦ୍ୟମାନ ଅଗ୍ନିକୁ ଦେଖିଲେ।
ପଵନୋ ଯସ୍ତୁ ଲୋକେ ଽସ୍ମିନ୍ପାର୍ଥିଵଃ ସୋ ଽଗ୍ନିରୁଚ୍ଯତେ
ହେ ରାଜା, ଏହି ଜଗତରେ ଯେ ପବନ ବହୁଛି, ସେଇ ପବନକୁ ଅଗ୍ନି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଵୈଦ୍ଯୁତୋ ଽବ୍ଜସ୍ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯସ୍ତେଷାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଽଥ ଲକ୍ଷମମ୍
ବିଦ୍ୟୁତ ଓ ଜଳର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ବୁଝିବା ଉଚିତ; ଏବେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।