ପୀତ୍ଵାର୍ଦ୍ଧ ମାସଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଚାମାଵାସ୍ଯାଂ ସୁରୋତ୍ତମାଃ
ଅଧା ମାସ ପିଇବା ପରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ ଅମାବାସ୍ୟାରେ ବିଦାୟ ନେନ୍ତି ।
ତତଃ ପଞ୍ଚଦଶେକାଲେ କିଞ୍ଚିଚ୍ଛିଷ୍ଟେ କଲାତ୍ମକେ
ପନ୍ଦର ତାରିଖରେ, ଥୋଡ଼ା ଅଂଶ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଥିଲେ,
ପିବନ୍ତି ଦ୍ଵିଲଵଂ କାଲଂ ଶିଷ୍ଟାସ୍ତସ୍ଯ କଲାସ୍ତୁ ଯାଃ
ଅବଶିଷ୍ଟ ଦେବତାମାନେ ଦୁଇ ଦିନ ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଂଶ ପିଉନ୍ତି ।
ତାଂ ସ୍ଵଧାଂ ମାସତୃପ୍ତ୍ଯୈ ଚ ପୀତ୍ଵା ଗଚ୍ଛନ୍ତି ତେ ଽମୃତମ୍
ମାସର ତୃପ୍ତି ପାଇଁ ସ୍ଵଧା ପିଇ ଏମାନେ ଅମୃତକୁ ଯାନ୍ତି ।
କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେ ସୁରୈସ୍ତଦ୍ଵତ୍ପୀଯତେ ଵୈ ସୁଧାମଯଃ
କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷରେ, ସେହିପରି ଦେବତାମାନେ ସୁଧା ତତ୍ତ୍ୱ ପିଉନ୍ତି ।
କାଵ୍ଯଶ୍ଚୈଵ ତୁ ଯେ ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ପିତରଃ ସର୍ଵ ଏଵ ତେ
ଯେଉଁ ପିତୃମାନେ କାବ୍ୟ ଭାବରେ ପରିଚିତ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ।
ସୌମ୍ଯାସ୍ତୁ ଋତୁଵୋ ଜ୍ଞେଯା ମାସା ବର୍ହିଷଦଃ ସ୍ମୃତାଃ
ସାଧାରଣ ଋତୁମାନେ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ, ମାସମାନେ ବର୍ହିଷଦ୍ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ ।
ପିତୃଭିଃ ପୀଯମାନସ୍ଯ ପଞ୍ଚଦଶ୍ଯାଂ କଲା ତୁ ଵୈ
ପନ୍ଦର ତାରିଖରେ, ପିତୃମାନେ ଯେଉଁ ଅଂଶ ପିଉନ୍ତି,
ଅମାଵାସ୍ଯାଂ ତଦା ତସ୍ଯ ତତ ଆପୂର୍ଯତେ ପରଃ
ଅମାବାସ୍ୟାରେ, ସେହି ଅଂଶ ପୁନର୍ଭର୍ତି ହୁଏ ।
ଏଵଂ ସୂର୍ଯନିମିତ୍ତୈଷ କ୍ଷଯୋଵୃଦ୍ଧିର୍ନିଶାକରେ
ଏଭଳି, ସୂର୍ଯ୍ୟର କାରଣରେ ଚନ୍ଦ୍ରର କ୍ଷୟ ଓ ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ ।
ତେଯତେଜୋମଯଃ ଶୁଭ୍ରଃ ସୋମପୁତ୍ରସ୍ଯ ଵୈ ରଥଃ
ସୋମପୁତ୍ରର ରଥ ଚମକୁଥିବା, ଆଲୋକରେ ଗଠିତ ଏବଂ ଧଳା ।
ଭାର୍ଗଵସ୍ଯ ରଥଃ ଶ୍ରୀମାଂସ୍ତେଜସା ସୂର୍ଯସନ୍ନିଭଃ
ଭାର୍ଗବର ରଥ ଅତି ଶ୍ରୀମୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ୱଳ ଆଲୋକରେ ଚମକୁଥିବା ।
ଶ୍ଵେତଃ ପିଶଙ୍ଗଃ ସାରଙ୍ଗୋ ନୀଲଃ ପୀତୋ ଵିଲୋହିତଃ
ଧଳା, କାଠିଆ, ଚିହ୍ନିତ, ଗାଢ଼ ନୀଳ, ହଳଦିଆ ଓ ତେଜ ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗର।
ଦଶଭିସ୍ତୈର୍ମହାଭାଗୈରକୃଶୈର୍ଵାତରଂହସୈଃ
ଏହି ଦଶଟି ଉତ୍ତମ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦ୍ରୁତ ଘୋଡ଼ାମାନେ।
ଅସଂଗୈର୍ଲୋହିତୈରଶ୍ଵୈଃ ସର୍ଵଗୈରଗ୍ନିସଂଭଵୈଃ
ଅଲଗା ଓ ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗର, ସବୁଠାରେ ଥିବା, ଅଗ୍ନିରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଘୋଡ଼ାମାନେ।
ତତଶ୍ଚାଙ୍ଗିରସୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ଦେଵାଚାର୍ଯୋ ବୃହସ୍ପତିଃ
ତାପରେ ଅଙ୍ଗିରାସ ବଂଶର ବିଦ୍ୱାନ୍ ଦେବ ଶିକ୍ଷକ ବୃହସ୍ପତି।
ଅବ୍ଜୈସ୍ତୁ ଵାଜିଭିର୍ଦିଵ୍ଯୈରଷ୍ଟଭିର୍ଵାତରଂହସୈଃ
ଜଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଆଠଟି ଦିବ୍ୟ, ଦ୍ରୁତ ଘୋଡ଼ା ସହିତ।
ତତଃ ଶନୈଶ୍ଚରୋ ଽପ୍ଯଶ୍ଵୈଃ ସବଲୈର୍ଵ୍ଯୋମସଂଭଵୈଃ
ତାପରେ ଶନି ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ, ଆକାଶରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଘୋଡ଼ା ସହ।
ସ୍ଵର୍ଭାନୋଶ୍ଚ ତଥୈଵାଶ୍ଵାଃ କୃଷ୍ଣା ହ୍ଯଷ୍ଟୌ ମନୋଜଵାଃ
ସ୍ୱର୍ଭାନୁଙ୍କ ଆଠଟି ଘୋଡ଼ା କଳା ଏବଂ ମନର ଦ୍ରୁତତା ସମାନ।
ଆଦିତ୍ଯାନ୍ନିଃସୃତୋ ରାହୁଃ ସୋମଂ ଗଚ୍ଛତି ପର୍ଵସୁ
ରାହୁ ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ବାହାରି, ସଂଧିବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ନିକଟ କରେ।
ଅଥ କେତୁରଥସ୍ଯାଶ୍ଵା ଅଷ୍ଟୌ ଵୈ ଵାତରଂହସଃ
ଏବେ କେତୁଙ୍କ ରଥରେ ଆଠଟି ଦ୍ରୁତ ଘୋଡ଼ା ଅଛି।
ଏତେ ଵାହା ଗ୍ରହାଣାଂ ଚ ହ୍ଯୁପାଖ୍ଯାତା ରଥୈଃ ସହ
ଏହିପରି ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ଯାନ ଓ ରଥ ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି।
ତପନ୍ତେ ବ୍ରାମ୍ଯମାଣାସ୍ତୁ ଯଥାଯୋଗଂ ଭ୍ରମନ୍ତି ଵୈ
ସେମାନେ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଥିବା ବେଳେ ଜ୍ୱଳନ୍ତି, ନିଜ ଅନୁସାରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଅନ୍ତି।
ପରିଭ୍ରମନ୍ତି ତଦ୍ବ୍ରଦ୍ଧାଂଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସୁର୍ଯଗ୍ରହା ଦିଵି
ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗ୍ରହମାନେ ଆକାଶରେ ସେଇ ପଥକୁ ଅନୁସରି ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଯଥା ନହ୍ଯୁଦକେ ନୌସ୍ତୁ ସଲିଲେନ ସହୋ ହ୍ଯତେ
ଯେପରି ଜଳରେ ନୌକା ଜଳ ସହିତ ବାଧା ପାଉନାହିଁ,
ସର୍ପ୍ପମାଣା ନ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଦେଵଗଣାସ୍ତୁ ତେ
ସେହିପରି ସର୍ପମାନେ ଭଳି ଚଳିଥିବା ସେଇ ଦେବମାନେ ଆକାଶରେ ଦେଖାଯାଉନାହାନ୍ତି।
ସର୍ଵା ଧ୍ରୁଵେ ନିବଦ୍ଧାଶ୍ଚ ଭ୍ରମନ୍ତ୍ଯୋ ଭ୍ରାମଯନ୍ତି ତାଃ
ସମସ୍ତେ ଧ୍ରୁବ ତାରାରେ ବାନ୍ଧା ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଥିବା ବେଳେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଘୂର୍ଣ୍ଣାଇଥାନ୍ତି।
ତଥା ଭ୍ରମନ୍ତି ଜ୍ଯୋତୀଂଷି ଵାତବଦ୍ଧାନି ସର୍ଵଶଃ
ଏହିପରି ସମସ୍ତ ତାରାମାନେ ବାୟୁରେ ବାନ୍ଧା ହୋଇ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଯତୋ ଜ୍ଯୋତୀଂଷି ଵହତେ ପ୍ରଵହସ୍ତେନ ସ ସ୍ମୃତଃ
ବାୟୁ ତାରାମାନେକୁ ବହିନେଇଥାଏ, ସେଇଥିପାଇଁ ଏହାକୁ ଏହି ନାମରେ ଡାକାଯାଏ।
ସୈଷ ତାରାମଯୋ ଜ୍ଞେଯଃ ଶିଶୁମାରୋ ଧ୍ରୁଵୋ ଦିଵି
ଏହାକୁ ତାରାମୟ ଆକୃତି, ଶିଶୁମାର ଓ ଆକାଶରେ ଧ୍ରୁବ ତାରା ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ।