ପତଙ୍ଗୈଃ ପତଗୈରଶ୍ଵୈର୍ଭ୍ରମମାଣୋ ଦିଵସ୍ପତିଃ
ଦିନର ନାଥ, ପଙ୍ଗପଙ୍ଗ ହସ୍ତୀ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଘୋଡାମାନେ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ଷିପ୍ତ କରାଯାଇ ଚଳିଥିବେ।
ଵାମଦକ୍ଷିଣତୋ ଯୁକ୍ତା ଦଶ ତେନ ଚରନ୍ତ୍ଯସୌ
ତାଙ୍କୁ ଦଶଟି ଘୋଡା ଯୋଗ ହୋଇଛନ୍ତି, ପାଞ୍ଚଟି ବାମପାଶରେ ଏବଂ ପାଞ୍ଚଟି ଡାହାଣପାଶରେ, ଏଭଳି ତିନିଁ ଚଳନ କରନ୍ତି।
ହ୍ରାସଵୃଦ୍ଧୀ ତଥୈଵାସ୍ଯ ରଶ୍ମୀନାଂ ସୂର୍ଯଵତ୍ସ୍ମୃତେ
ତାଙ୍କର କିରଣଗୁଡିକ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ପରି, ଏହିପରି ହ୍ରାସ ଓ ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ ବୋଲି କହାଯାଏ।
ଅପାଂ ଗର୍ଣାତ୍ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ରଥଃ ସାଶ୍ଵଃ ସସାରଥିଃ
ତାଙ୍କର ରଥ, ଘୋଡା ଓ ସାରଥି ସହିତ, ଜଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି।
ଦଶଭିସ୍ତୁ କୃଶୈର୍ଦିଵ୍ଯୈରସଂଗୈସ୍ତୈର୍ମନୋଜଵୈଃ
ଦଶଟି କ୍ଷୀଣ, ଦିବ୍ୟ, ଅକ୍ଳାନ୍ତ, ମନୋଜବ ଘୋଡା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଯୋଗ କରାଯାଇଛି।
ସଂଗୃହୀତରଥେ ତସ୍ମିଞ୍ଶ୍ଵେତଶ୍ଚକ୍ଷୁଃଶ୍ରଵାଶ୍ଚ ଵୈ
ଏହି ଏକତ୍ରିତ ରଥରେ ଶ୍ୱେତ ଓ ଚକ୍ଷୁଃଶ୍ରବା ଅଛନ୍ତି।
ଯଜୁଶ୍ଚଣ୍ଡମନାଶ୍ଚୈଵ ଵୃଷୋ ଵାଜୀ ନରୋ ହଯଃ
ଯଜୁ, ଚଣ୍ଡ, ମନସ, ବୃଷ, ବାଜୀ, ନର ଓ ହୟ।
ଇତ୍ଯେତେ ନାମଭିଃ ସର୍ଵେ ଦଶ ଚନ୍ଦ୍ରମସୋ ହଯାଃ
ଏଭଳି, ଏହି ଦଶଟି ନାମରେ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କ ଦଶଟି ଘୋଡା ଅଛନ୍ତି।
ଦେଵୈଃ ପରିଵୃତଃ ସୋମଃ ପିତୃଭିଶ୍ଚୈଵ ଗଚ୍ଛତି
ଦେବମାନେ ଓ ପିତୃମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ଥିବା ସୋମ ଆଗେଇଯାଉଛନ୍ତି।
ଆପୂର୍ଯତେ ପରସ୍ଯାନ୍ତେ ସତତଂ ଦିଵସକ୍ରମାତ୍
ପ୍ରତି ଅର୍ଦ୍ଧମାସର ଶେଷରେ, ଦିନର ଅନୁକ୍ରମରେ ସେ ସଦା ଭରିଯାଉଛନ୍ତି।
କ୍ଷୀଣଂ ପଞ୍ଚଦଶାହଂ ତୁ ରଶ୍ମିନୈକେନ ଭାସ୍କରଃ
କ୍ଷୟ ଅବସ୍ଥାରେ, ପନ୍ଦର ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକ କିରଣ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ କ୍ଷୟ କରେ।
ସୁଷୁମ୍ଣାପ୍ଯାଯମାନସ୍ଯ ଶୁକ୍ଲା ଵର୍ଦ୍ଧନ୍ତି ଵୈ କଲାଃ
ସୁଷୁମ୍ଣା ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଶୁଭ୍ର କଳାଗୁଡିକ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି।
ଇତ୍ଯେଵଂ ସୂର୍ଯଵୀର୍ଯେଣ ଚନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚାପ୍ଯାଯିତସ୍ତତଃ
ଏଭଳି, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଚନ୍ଦ୍ର ପୋଷିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଏଵମାପ୍ଯାଯିତଃ ସୋମଃ ଶୁକ୍ଲ ପକ୍ଷେ ଦିନକ୍ରମାତ୍
ଏଭଳି, ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ସୋମ ପୋଷିତ ହୋଇ ପ୍ରତିଦିନ ବୃଦ୍ଧି ହୁଅନ୍ତି।
ଅପାଂ ସାରମଯସ୍ଯେନ୍ଦୋ ରସମାତ୍ରାତ୍ମକସ୍ଯ ତୁ
ଜଳର ତତ୍ତ୍ୱ, ଯାହା ଚନ୍ଦ୍ରର ମୂଳ ଉପାଦାନ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ରସରୁ ଗଠିତ ।
ସଂଭୃତଂ ତ୍ଵର୍ଦ୍ଧମାସେନ ହ୍ଯମୃତଂ ସୂର୍ଯତେଜସା
ଅଧା ମାସ ମଧ୍ୟରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକରେ ଏହି ଅମୃତ ସଂଗ୍ରହ ହୁଏ ।
ଏକାଂ ରାତ୍ରିଂ ସୁରୈଃ ସର୍ଵୈଃ ପିତୃଭିଃ ସର୍ଷିଭିଃ ସହ
ଏକ ରାତି, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ପିତୃମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ଏହା ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି ।
ପ୍ରକ୍ଷୀଯନ୍ତେ ପିଦୃଦେଵୈଃ ପୀଯମାନାଃ କଲାଃ କ୍ରମାତ୍
ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ଏହା ଖାଇବା ସହିତ, ଏହାର ଅଂଶ ଦୀରେ-ଦୀରେ କମିଯାଏ ।
ତ୍ରଯଶ୍ଚ ତ୍ରିସହସ୍ରାଶ୍ଚ ଦେଵାଃ ସୋମଂ ପିବନ୍ତି ଵୈ
ତିନି ଓ ତିନି ହଜାର ଦେବତା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସୋମ ପିଉନ୍ତି ।
କ୍ଷୀଯନ୍ତି ତସ୍ମାଚ୍ଛୁକ୍ଲାଶ୍ଚ କୃଷ୍ଣା ଆପ୍ଯାଯଯନ୍ତି ଚ
ଏହିପରି, ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ କମିଯାଏ, ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷ ପୁନର୍ଭର୍ତି ହୁଏ ।
ପୀତ୍ଵାର୍ଦ୍ଧ ମାସଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଚାମାଵାସ୍ଯାଂ ସୁରୋତ୍ତମାଃ
ଅଧା ମାସ ପିଇବା ପରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ ଅମାବାସ୍ୟାରେ ବିଦାୟ ନେନ୍ତି ।
ତତଃ ପଞ୍ଚଦଶେକାଲେ କିଞ୍ଚିଚ୍ଛିଷ୍ଟେ କଲାତ୍ମକେ
ପନ୍ଦର ତାରିଖରେ, ଥୋଡ଼ା ଅଂଶ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଥିଲେ,
ପିବନ୍ତି ଦ୍ଵିଲଵଂ କାଲଂ ଶିଷ୍ଟାସ୍ତସ୍ଯ କଲାସ୍ତୁ ଯାଃ
ଅବଶିଷ୍ଟ ଦେବତାମାନେ ଦୁଇ ଦିନ ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଂଶ ପିଉନ୍ତି ।
ତାଂ ସ୍ଵଧାଂ ମାସତୃପ୍ତ୍ଯୈ ଚ ପୀତ୍ଵା ଗଚ୍ଛନ୍ତି ତେ ଽମୃତମ୍
ମାସର ତୃପ୍ତି ପାଇଁ ସ୍ଵଧା ପିଇ ଏମାନେ ଅମୃତକୁ ଯାନ୍ତି ।
କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେ ସୁରୈସ୍ତଦ୍ଵତ୍ପୀଯତେ ଵୈ ସୁଧାମଯଃ
କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷରେ, ସେହିପରି ଦେବତାମାନେ ସୁଧା ତତ୍ତ୍ୱ ପିଉନ୍ତି ।
କାଵ୍ଯଶ୍ଚୈଵ ତୁ ଯେ ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ପିତରଃ ସର୍ଵ ଏଵ ତେ
ଯେଉଁ ପିତୃମାନେ କାବ୍ୟ ଭାବରେ ପରିଚିତ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ।
ସୌମ୍ଯାସ୍ତୁ ଋତୁଵୋ ଜ୍ଞେଯା ମାସା ବର୍ହିଷଦଃ ସ୍ମୃତାଃ
ସାଧାରଣ ଋତୁମାନେ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ, ମାସମାନେ ବର୍ହିଷଦ୍ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ ।
ପିତୃଭିଃ ପୀଯମାନସ୍ଯ ପଞ୍ଚଦଶ୍ଯାଂ କଲା ତୁ ଵୈ
ପନ୍ଦର ତାରିଖରେ, ପିତୃମାନେ ଯେଉଁ ଅଂଶ ପିଉନ୍ତି,
ଅମାଵାସ୍ଯାଂ ତଦା ତସ୍ଯ ତତ ଆପୂର୍ଯତେ ପରଃ
ଅମାବାସ୍ୟାରେ, ସେହି ଅଂଶ ପୁନର୍ଭର୍ତି ହୁଏ ।
ଏଵଂ ସୂର୍ଯନିମିତ୍ତୈଷ କ୍ଷଯୋଵୃଦ୍ଧିର୍ନିଶାକରେ
ଏଭଳି, ସୂର୍ଯ୍ୟର କାରଣରେ ଚନ୍ଦ୍ରର କ୍ଷୟ ଓ ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ ।