ଵୃଷ୍ଟ୍ଯାଭିଵୃଦ୍ଧାଭିରଥୌଷଧୀଭିର୍ମର୍ତ୍ଯାଃ କ୍ଷୁଧଂ ତ୍ଵନ୍ନପାନୈର୍ଜଯନ୍ତି
ବର୍ଷା ଓ ଔଷଧି ଦ୍ୱାରା ମଣିଷମାନେ ବୃଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି, ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଦ୍ୱାରା ଭୋକକୁ ଜୟ କରନ୍ତି।
ଅନ୍ନେନ ଶଶ୍ଵଚ୍ଚ ଦଧାତି ମର୍ତ୍ଯାନ୍ସୁର୍ଯସ୍ତପଂସ୍ତାନ୍ସୁବିଭର୍ତ୍ତି ଗୋଭିଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦା ମଣିଷମାନେ ପାଇଁ ଅନ୍ନ ଦେଇଥାଏ, ତାପ ଓ ଗାଈ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ପୋଷିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଵିସର୍ଗକାଲେ ଵିସୃଜଂଶ୍ଚ ତାଃ ପୁନର୍ବିଭର୍ତ୍ତି ଶଶ୍ଵତ୍ସଵିତା ଚରାଚରମ୍
ବିସର୍ଗ ସମୟରେ ସବିତା ସେଗୁଡିକୁ ପୁଣିଥରେ ଛାଡ଼ି, ସଦା ସର୍ବ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି।
ତତଃ ପ୍ରମୁଞ୍ଚତ୍ଯପି ତାସ୍ତ୍ଵସୌ ହରିଃ ସମୂହ୍ଯମାନୋ ହରିଭିସ୍ତୁରଙ୍ଗମୈଃ
ତାପରେ ସେଗୁଡିକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି; ସେ ହରି, ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଏକଠା ହେଉଛନ୍ତି।
ଭଦ୍ରୈସ୍ତୈରକ୍ରମୈରଶ୍ଵୈଃ ସ୍ପନ୍ଦନେ ଵୈଦିକକ୍ଷଯଃ
ସେଇ ଶୁଭ୍ର ଓ ନିର୍ମଳ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଦ୍ୱାରା ବେଦମୟ ଗତି ହୁଏ।
ସପ୍ତଦ୍ଵୀପସମୁଦ୍ରାନ୍ତାଂ ସପ୍ତଭିଃ ସପ୍ତଭିର୍ହଯୈଃ
ସାତଟି ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ସେ ସାତଟି ଦ୍ୱୀପ ଓ ସମୁଦ୍ରକୁ ଚାଲିଯାନ୍ତି।
କାମରୂପୈଃ ସକୃଦ୍ଯୁକ୍ତୈର୍ଵାମତସ୍ତୈର୍ମନୋଜଵୈଃ
ଏହି ମନୋଜବ ଘୋଡାଗୁଡିକ ଯେଉଁମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଆକାର ଧରିପାରନ୍ତି, ସେମାନେ ବାମପାଶରେ ଏକାଥରେ ଯୋଗ ହୋଇଛନ୍ତି।
ତ୍ର୍ଯଶୀତିମଣ୍ଡଲଶତଂ ଭ୍ରମନ୍ତ୍ଯବ୍ଦେନ ତେ ହଯାଃ
ସେ ଘୋଡାଗୁଡିକ ଏକ ବର୍ଷରେ ଏଠିଏଠି ତିରିଆଁଶ ମଣ୍ଡଳ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ କରନ୍ତି।
କଲ୍ପାଦୌ ସଂପ୍ର ଯୁକ୍ତାସ୍ତେ ଵହନ୍ତ୍ଯାଭୂତସଂପ୍ଲଵାତ୍
କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭରେ ଏଭଳି ଯୋଗ ହୋଇ, ସେମାନେ ମହାପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ବହନ କରନ୍ତି।
ଵଚୋଭିରଗ୍ର୍ଯୈର୍ଗ୍ରଥିତୈଃ ସ୍ତୂଯମାନୋ ମହର୍ଷିଭିଃ
ମହାର୍ଷିମାନେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଏବଂ ସୁନିଖିଳ ଶବ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି।
ପତଙ୍ଗୈଃ ପତଗୈରଶ୍ଵୈର୍ଭ୍ରମମାଣୋ ଦିଵସ୍ପତିଃ
ଦିନର ନାଥ, ପଙ୍ଗପଙ୍ଗ ହସ୍ତୀ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଘୋଡାମାନେ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ଷିପ୍ତ କରାଯାଇ ଚଳିଥିବେ।
ଵାମଦକ୍ଷିଣତୋ ଯୁକ୍ତା ଦଶ ତେନ ଚରନ୍ତ୍ଯସୌ
ତାଙ୍କୁ ଦଶଟି ଘୋଡା ଯୋଗ ହୋଇଛନ୍ତି, ପାଞ୍ଚଟି ବାମପାଶରେ ଏବଂ ପାଞ୍ଚଟି ଡାହାଣପାଶରେ, ଏଭଳି ତିନିଁ ଚଳନ କରନ୍ତି।
ହ୍ରାସଵୃଦ୍ଧୀ ତଥୈଵାସ୍ଯ ରଶ୍ମୀନାଂ ସୂର୍ଯଵତ୍ସ୍ମୃତେ
ତାଙ୍କର କିରଣଗୁଡିକ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ପରି, ଏହିପରି ହ୍ରାସ ଓ ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ ବୋଲି କହାଯାଏ।
ଅପାଂ ଗର୍ଣାତ୍ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ରଥଃ ସାଶ୍ଵଃ ସସାରଥିଃ
ତାଙ୍କର ରଥ, ଘୋଡା ଓ ସାରଥି ସହିତ, ଜଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି।
ଦଶଭିସ୍ତୁ କୃଶୈର୍ଦିଵ୍ଯୈରସଂଗୈସ୍ତୈର୍ମନୋଜଵୈଃ
ଦଶଟି କ୍ଷୀଣ, ଦିବ୍ୟ, ଅକ୍ଳାନ୍ତ, ମନୋଜବ ଘୋଡା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଯୋଗ କରାଯାଇଛି।
ସଂଗୃହୀତରଥେ ତସ୍ମିଞ୍ଶ୍ଵେତଶ୍ଚକ୍ଷୁଃଶ୍ରଵାଶ୍ଚ ଵୈ
ଏହି ଏକତ୍ରିତ ରଥରେ ଶ୍ୱେତ ଓ ଚକ୍ଷୁଃଶ୍ରବା ଅଛନ୍ତି।
ଯଜୁଶ୍ଚଣ୍ଡମନାଶ୍ଚୈଵ ଵୃଷୋ ଵାଜୀ ନରୋ ହଯଃ
ଯଜୁ, ଚଣ୍ଡ, ମନସ, ବୃଷ, ବାଜୀ, ନର ଓ ହୟ।
ଇତ୍ଯେତେ ନାମଭିଃ ସର୍ଵେ ଦଶ ଚନ୍ଦ୍ରମସୋ ହଯାଃ
ଏଭଳି, ଏହି ଦଶଟି ନାମରେ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କ ଦଶଟି ଘୋଡା ଅଛନ୍ତି।
ଦେଵୈଃ ପରିଵୃତଃ ସୋମଃ ପିତୃଭିଶ୍ଚୈଵ ଗଚ୍ଛତି
ଦେବମାନେ ଓ ପିତୃମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ଥିବା ସୋମ ଆଗେଇଯାଉଛନ୍ତି।
ଆପୂର୍ଯତେ ପରସ୍ଯାନ୍ତେ ସତତଂ ଦିଵସକ୍ରମାତ୍
ପ୍ରତି ଅର୍ଦ୍ଧମାସର ଶେଷରେ, ଦିନର ଅନୁକ୍ରମରେ ସେ ସଦା ଭରିଯାଉଛନ୍ତି।
କ୍ଷୀଣଂ ପଞ୍ଚଦଶାହଂ ତୁ ରଶ୍ମିନୈକେନ ଭାସ୍କରଃ
କ୍ଷୟ ଅବସ୍ଥାରେ, ପନ୍ଦର ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକ କିରଣ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ କ୍ଷୟ କରେ।
ସୁଷୁମ୍ଣାପ୍ଯାଯମାନସ୍ଯ ଶୁକ୍ଲା ଵର୍ଦ୍ଧନ୍ତି ଵୈ କଲାଃ
ସୁଷୁମ୍ଣା ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଶୁଭ୍ର କଳାଗୁଡିକ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି।
ଇତ୍ଯେଵଂ ସୂର୍ଯଵୀର୍ଯେଣ ଚନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚାପ୍ଯାଯିତସ୍ତତଃ
ଏଭଳି, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଚନ୍ଦ୍ର ପୋଷିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଏଵମାପ୍ଯାଯିତଃ ସୋମଃ ଶୁକ୍ଲ ପକ୍ଷେ ଦିନକ୍ରମାତ୍
ଏଭଳି, ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ସୋମ ପୋଷିତ ହୋଇ ପ୍ରତିଦିନ ବୃଦ୍ଧି ହୁଅନ୍ତି।
ଅପାଂ ସାରମଯସ୍ଯେନ୍ଦୋ ରସମାତ୍ରାତ୍ମକସ୍ଯ ତୁ
ଜଳର ତତ୍ତ୍ୱ, ଯାହା ଚନ୍ଦ୍ରର ମୂଳ ଉପାଦାନ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ରସରୁ ଗଠିତ ।
ସଂଭୃତଂ ତ୍ଵର୍ଦ୍ଧମାସେନ ହ୍ଯମୃତଂ ସୂର୍ଯତେଜସା
ଅଧା ମାସ ମଧ୍ୟରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକରେ ଏହି ଅମୃତ ସଂଗ୍ରହ ହୁଏ ।
ଏକାଂ ରାତ୍ରିଂ ସୁରୈଃ ସର୍ଵୈଃ ପିତୃଭିଃ ସର୍ଷିଭିଃ ସହ
ଏକ ରାତି, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ପିତୃମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ଏହା ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି ।
ପ୍ରକ୍ଷୀଯନ୍ତେ ପିଦୃଦେଵୈଃ ପୀଯମାନାଃ କଲାଃ କ୍ରମାତ୍
ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ଏହା ଖାଇବା ସହିତ, ଏହାର ଅଂଶ ଦୀରେ-ଦୀରେ କମିଯାଏ ।
ତ୍ରଯଶ୍ଚ ତ୍ରିସହସ୍ରାଶ୍ଚ ଦେଵାଃ ସୋମଂ ପିବନ୍ତି ଵୈ
ତିନି ଓ ତିନି ହଜାର ଦେବତା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସୋମ ପିଉନ୍ତି ।
କ୍ଷୀଯନ୍ତି ତସ୍ମାଚ୍ଛୁକ୍ଲାଶ୍ଚ କୃଷ୍ଣା ଆପ୍ଯାଯଯନ୍ତି ଚ
ଏହିପରି, ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ କମିଯାଏ, ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷ ପୁନର୍ଭର୍ତି ହୁଏ ।