ତତସ୍ତଦା ଵହୋ ଵାଯୁର୍ହେମଵନ୍ତଂ ସମୁଦ୍ଵହନ୍
ତାପରେ, ସେଇ ସମୟରେ ବାୟୁ ହେମବନ୍ତ ପାହାଡ଼କୁ ବହିନେଇଯାଏ।
ହିମଵନ୍ତମତିକ୍ରମ୍ଯ ଵୃଷ୍ଟିଶେଷଂ ତତଃ ପରମ୍
ହିମବନ୍ତ ପାହାଡ଼କୁ ଅଟିକ୍ରମ କରି, ବର୍ଷାର ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଯାଏ।
ଵର୍ଷଦ୍ଵଯଂ ସମାଖ୍ଯାତଂ ସସ୍ଯଦ୍ଵଯଵିଵୃଦ୍ଧଯେ
ଦୁଇ ବର୍ଷର ଅବଧିକୁ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଚାଷ ବଢ଼ିବା ପାଇଁ କୁହାଯାଏ।
ସୂର୍ଯ ଏଵ ତୁ ଵୃଷ୍ଟୀନାଂ ସ୍ରଷ୍ଟା ସମୁପଦିଶ୍ଯତେ
ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ବର୍ଷାର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବୋଲି ଘୋଷିତ କରାଯାଏ।
ଧ୍ରୁଵେଣାଧିଷ୍ଠିତଃ ସୂର୍ଯସ୍ତସ୍ଯାଂ ଵୃଷ୍ଟୌ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ
ଧ୍ରୁବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବର୍ଷା ଋତୁରେ ତାଙ୍କର ଗତି ଜାରି ରଖନ୍ତି।
ଗ୍ରହୋ ନିଃସୃତ୍ଯ ସୂର୍ଯାତ୍ତୁ କୃତ୍ସ୍ନେ ନକ୍ଷତ୍ରମଣ୍ଡଲେ
ଗ୍ରହ ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ବାହାରି, ସମସ୍ତ ନକ୍ଷତ୍ରମଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟରେ ଚଳିଥାଏ।
ତତଃ ସୂର୍ଯରଥସ୍ଯାଥ ସନ୍ନିଵେଶଂ ନିବୋଧତ
ଏବେ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରଥର ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିଷୟରେ ଶୁଣ।
ହିରଣ୍ମଯେନ ଭଗଵାଂସ୍ତଥୈଵ ହରିଦର୍ଵଣା
ଭାଗ୍ୟବାନ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରଥର ଜୁଆ ସୁନା ଓ ହରିତ ରଙ୍ଗରେ ଶୋଭିତ।
ଚକ୍ରେଣ ଭାସ୍ଵତା ସୂର୍ଯଃ ସ୍ଯନ୍ଦନେନ ପ୍ରସର୍ପତି
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ଚକ୍ର ଓ ତାଙ୍କ ରଥ ସହିତ ଆଗକୁ ବଢ଼ନ୍ତି।
ଦ୍ଵିଗୁଣୋ ଽସ୍ଯ ରଥୋପସ୍ଥାଦୀଷାଦଣ୍ଡଃ ପ୍ରମାଣତଃ
ତାଙ୍କ ରଥର ମଞ୍ଚ ଠାରୁ ମାପ ଦଣ୍ଡ ଦୁଇଗୁଣି ଲମ୍ବା।
ଅସଂଗଃ କାଞ୍ଚନୋ ଦିଵ୍ଯୋ ଯୁକ୍ତଃ ପଵନଗୈର୍ହଯୈଃ
ଏହା ଅଲଗା, ସୁନାର, ଦିବ୍ୟ ଓ ପବନ ଗତି ଘୋଡ଼ା ସହିତ ଯୁକ୍ତ।
ଵାରୁଣସ୍ଯନ୍ଦନସ୍ଯେହ ଲକ୍ଷଣୈଃ ସଦୃଶସ୍ତୁ ସଃ
ଏହି ରଥ, ବରୁଣଙ୍କ ରଥର ଲକ୍ଷଣ ସହିତ ମିଳିଥାଏ।
ଅଥୈତାନି ତୁ ସୂର୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରତ୍ଯଙ୍ଗାନି ରଥସ୍ଯ ହ
ଏବେ, ଏହା ହେଉଛି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରଥର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶ।
ଅହସ୍ତୁ ନାଭିଃ ସୌରସ୍ଯ ଏକଚକ୍ରସ୍ଯ ଵୈ ସ୍ମୃତଃ
ଦିନକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଏକଚକ୍ର ରଥର ନାଭି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ରଥନୀଡଃ ସ୍ମୃତୋ ହ୍ଯେଷ ଚାଯନେ କୂବରାଵୁଭୌ
ଏହାକୁ ରଥର ଆସନ ବୋଲି କୁହନ୍ତି, ଦୁଇଟି ଧୁରା ହେଉଛି ଆୟନ।
ତସ୍ଯ କାଷ୍ଠା ସ୍ମୃତା ଘୋଣା ଅକ୍ଷଦଣ୍ଡଃ କ୍ଷଣସ୍ତୁ ଵୈ
ଏଠାରେ ଧୁରାକୁ ଦଣ୍ଡ, ଜୁଆକୁ ଧୁରା, ଏବଂ ମୁହୂର୍ତ୍ତକୁ ଖୁଟି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ରାତ୍ରିର୍ଵରୂଥୋ ଧର୍ମୋ ଽସ୍ଯ ଧ୍ଵଜ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵ ସମୁଚ୍ଛ୍ରିତଃ
ରାତି ହେଉଛି ତାଙ୍କ ଆବରଣ, ଧର୍ମ ତାଙ୍କ ପତାକା, ଏବଂ ଧ୍ୱଜ ଉଚ୍ଚରେ ଉଠାଯାଇଛି।
ସପ୍ତାଶ୍ଵରୂପାଶ୍ଛନ୍ଦାସି ଵହନ୍ତୋ ଵାମତୋ ଧୁରମ୍
ସପ୍ତ ଘୋଡ଼ା ଆକାର ଛନ୍ଦଗୁଡ଼ିକ, ବାମପଟେ ଧୁରା ବୋହନ୍ତି।
ପଙ୍କ୍ତିଶ୍ଚ ବୃହତୀ ଚୈଵ ହ୍ଯୁଷ୍ଣିକ୍ଚୈଵ ତୁ ସପ୍ତମୀ
ପଙ୍କ୍ତି, ବୃହତୀ ଓ ଉଷ୍ଣିକ୍, ଏହି ସପ୍ତମ ଛନ୍ଦ।
ସହଚକ୍ରୋ ଭ୍ରମତ୍ଯକ୍ଷଃ ସହକ୍ଷୋ ଭ୍ରମତେ ଧ୍ରୁଵଃ
ସହଚକ୍ର ସହିତ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ଧୁରା ଘୁରେ, ସହଧୁରା ସହିତ ଧ୍ରୁବ ଘୂରେ।
ଏଵମର୍ଥଵଶାତ୍ତସ୍ଯ ସନ୍ନିଵେଶୋ ରଥସ୍ଯ ତୁ
ଏଭଳି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟର ଶକ୍ତିରେ ତାଙ୍କ ରଥର ବ୍ୟବସ୍ଥା ହୁଏ।
ତେନାସୌ ତରଣିର୍ଦେଵୋ ଭାସ୍ଵତା ସର୍ପତେ ଦିଵି
ଏହିପରି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେବତା ତାରଣି ଆକାଶରେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଚଳନ୍ତି।
ଧ୍ରୁଵେ ତୌ ଭ୍ରାମ୍ଯତେ ରଶ୍ମୀ ଚ ଚକ୍ରଯୁଗଯୋସ୍ତୁ ଵୈ
ଧ୍ରୁବ ଉପରେ ସେଇ ଦୁଇଟି କିରଣ ଚକ୍ରଯୁଗଳ ଭଳି ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଏ ।
ଯୁଗାକ୍ଷକୋଟୀ ତେ ତସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣେ ସ୍ଯନ୍ଦନସ୍ଯ ହି
ସେ ରଥର ଧୁରର ଦୁଇଟି ଶେଷ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅଛି ।
ଭ୍ରମନ୍ତମନୁଗଚ୍ଛେତାଂ ଧ୍ରୁଵଂ ରଶ୍ମୀ ତୁ ତାଵୁଭୌ
ସେଇ ଦୁଇ କିରଣ ଧ୍ରୁବଙ୍କୁ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଥିବା ବେଳେ ସାଥି ଦେଇ ଚାଲିଥାଏ ।
କୀଲାସକ୍ତା ଯଥା ରଜ୍ଜୁର୍ଭ୍ରଂମତେ ସର୍ଵତୋ ଦିଶମ୍
ଏକ ଖୁଟିକୁ ବାନ୍ଧିଥିବା ଦୋରି ଯେପରି ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଘୂରେ, ସେପରି ।
ଵର୍ଦ୍ଧତେ ଦକ୍ଷିଣେ ଚୈଵ ଭ୍ରମତୋ ମଣ୍ଡଲାନି ତୁ
ଘୂରି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯିବା ସମୟରେ ମଣ୍ଡଳ ତିଆରି ହୁଏ ।
ଧ୍ରୁଵେଣ ପ୍ରଗୃହୀତୌ ଵୈ ତୌ ରଶ୍ମୀ ନଯତୋ ରଵିମ୍
ଧ୍ରୁବ ଧାରଣ କରିଥିବା ସେଇ ଦୁଇ କିରଣ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ନେଇଯାଏ ।
ତଦା ସୋ ଽଭ୍ଯନ୍ତରେ ସୂର୍ଯୋ ଭ୍ରମତେ ମଣ୍ଡଲାନି ତୁ
ତାହାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଘୂରି ମଣ୍ଡଳ ତିଆରି କରେ ।
ଧ୍ରୁଵେଣ ମୁଚ୍ଯମାନାଭ୍ଯାଂ ରଶ୍ମିଭ୍ଯାଂ ପୁନରେଵ ତୁ
ଧ୍ରୁବ ଯେତେବେଳେ ସେଇ ଦୁଇ କିରଣକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି, ପୁଣି ।