ଅନେକରୂପସଂସ୍ଥାନାଃ ପୂରଯନ୍ତୋ ମହୀତଲମ୍
ନାନା ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସେମାନେ ପୃଥିବୀରୁ ଭରିଦିଅନ୍ତି।
ଯାନ୍ଯଣ୍ଡସ୍ଯ ତୁ ଭିନ୍ନସ୍ଯ ପ୍ରାକୃତସ୍ଯାଭଵଂସ୍ତଦା
ଯେଉଁ ସମସ୍ତ କିଛି ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ପ୍ରାକୃତିକ ଡିଅଁଡ଼ରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା—
ତାନ୍ଯେଵାଣ୍ଡକପାଲାନି ସର୍ଵେ ମେଘାଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତାଃ
ସେଗୁଡିକୁ ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଡିଅଁଡ଼ର ଖୋଲି ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସମସ୍ତ ମେଘ ଏହି ନାମରେ ପରିଚିତ।
ତେଷାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ତୁ ପର୍ଜନ୍ଯଶ୍ଚତ୍ଵାରଶ୍ଚୈଵ ଦିଗ୍ଗଜାଃ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପର୍ଜ୍ୟନ୍ୟ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ଚାରିଦିଗର ହାତୀମାନେ ମଧ୍ୟ।
କୁଲମେକଂ ପୃଥଗ୍ଭୂତଂ ଯୋନିରେକା ଜଲଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଏଠାରେ ଗୋଟିଏ ଅଲଗା ବଂଶ ଅଛି, ଏବଂ ଏହାର ମୂଳ ଜଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ତୁଷାରଵୃଷ୍ଟିଂ ଵର୍ଷନ୍ତି ଶିଷ୍ଟଃ ସସ୍ଯପ୍ରଵୃଦ୍ଧଯେ
ଅନ୍ୟ ମେଘମାନେ ଚାଷ ଉପରେ ବଢ଼ିବା ପାଇଁ ହିମ ଓ ବର୍ଷା ପଡ଼ାନ୍ତି।
ଯୋ ଽସୌ ବିବର୍ତ୍ତି ଭଗଵାନ୍ଗଙ୍ଗାମାକାଶଗୋଚରାମ୍
ଯିଏ ଆକାଶରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ଦେବୀ ଗଙ୍ଗାକୁ ବହନ କରନ୍ତି, ସେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ।
ତସ୍ଯା ନିଷ୍ଯନ୍ଦତୋଯାନି ଦିଗ୍ଗଜାଃ ପୃଥୁଭିଃ କରୈଃ
ତାଙ୍କରୁ ଝରିବା ପାଣିକୁ ଚାରିଦିଗର ହାତୀମାନେ ତାଙ୍କର ଚଉଡ଼ା ସୁଣ୍ଡରେ ଧରନ୍ତି।
ଦକ୍ଷିଣେନ ଗିରିର୍ଯୋ ଽସୌ ହେମକୂଟ ଇତି ସ୍ମୃତଃ
ଦକ୍ଷିଣ ପଟେ ଯେଉଁ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ସେହିଟିକୁ ହେମକୂଟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ପୁଣ୍ଡ୍ରଂ ନାମ ସମାଖ୍ଯାତଂ ନଗରଂ ତତ୍ର ଵିସ୍ତୃତମ୍
ସେଠାରେ ପୁଣ୍ଡ୍ର ନାମକ ବିଶାଳ ନଗର ଅଛି ବୋଲି ପରିଚିତ।
ତତସ୍ତଦା ଵହୋ ଵାଯୁର୍ହେମଵନ୍ତଂ ସମୁଦ୍ଵହନ୍
ତାପରେ, ସେଇ ସମୟରେ ବାୟୁ ହେମବନ୍ତ ପାହାଡ଼କୁ ବହିନେଇଯାଏ।
ହିମଵନ୍ତମତିକ୍ରମ୍ଯ ଵୃଷ୍ଟିଶେଷଂ ତତଃ ପରମ୍
ହିମବନ୍ତ ପାହାଡ଼କୁ ଅଟିକ୍ରମ କରି, ବର୍ଷାର ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଯାଏ।
ଵର୍ଷଦ୍ଵଯଂ ସମାଖ୍ଯାତଂ ସସ୍ଯଦ୍ଵଯଵିଵୃଦ୍ଧଯେ
ଦୁଇ ବର୍ଷର ଅବଧିକୁ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଚାଷ ବଢ଼ିବା ପାଇଁ କୁହାଯାଏ।
ସୂର୍ଯ ଏଵ ତୁ ଵୃଷ୍ଟୀନାଂ ସ୍ରଷ୍ଟା ସମୁପଦିଶ୍ଯତେ
ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ବର୍ଷାର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବୋଲି ଘୋଷିତ କରାଯାଏ।
ଧ୍ରୁଵେଣାଧିଷ୍ଠିତଃ ସୂର୍ଯସ୍ତସ୍ଯାଂ ଵୃଷ୍ଟୌ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ
ଧ୍ରୁବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବର୍ଷା ଋତୁରେ ତାଙ୍କର ଗତି ଜାରି ରଖନ୍ତି।
ଗ୍ରହୋ ନିଃସୃତ୍ଯ ସୂର୍ଯାତ୍ତୁ କୃତ୍ସ୍ନେ ନକ୍ଷତ୍ରମଣ୍ଡଲେ
ଗ୍ରହ ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ବାହାରି, ସମସ୍ତ ନକ୍ଷତ୍ରମଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟରେ ଚଳିଥାଏ।
ତତଃ ସୂର୍ଯରଥସ୍ଯାଥ ସନ୍ନିଵେଶଂ ନିବୋଧତ
ଏବେ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରଥର ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିଷୟରେ ଶୁଣ।
ହିରଣ୍ମଯେନ ଭଗଵାଂସ୍ତଥୈଵ ହରିଦର୍ଵଣା
ଭାଗ୍ୟବାନ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରଥର ଜୁଆ ସୁନା ଓ ହରିତ ରଙ୍ଗରେ ଶୋଭିତ।
ଚକ୍ରେଣ ଭାସ୍ଵତା ସୂର୍ଯଃ ସ୍ଯନ୍ଦନେନ ପ୍ରସର୍ପତି
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ଚକ୍ର ଓ ତାଙ୍କ ରଥ ସହିତ ଆଗକୁ ବଢ଼ନ୍ତି।
ଦ୍ଵିଗୁଣୋ ଽସ୍ଯ ରଥୋପସ୍ଥାଦୀଷାଦଣ୍ଡଃ ପ୍ରମାଣତଃ
ତାଙ୍କ ରଥର ମଞ୍ଚ ଠାରୁ ମାପ ଦଣ୍ଡ ଦୁଇଗୁଣି ଲମ୍ବା।
ଅସଂଗଃ କାଞ୍ଚନୋ ଦିଵ୍ଯୋ ଯୁକ୍ତଃ ପଵନଗୈର୍ହଯୈଃ
ଏହା ଅଲଗା, ସୁନାର, ଦିବ୍ୟ ଓ ପବନ ଗତି ଘୋଡ଼ା ସହିତ ଯୁକ୍ତ।
ଵାରୁଣସ୍ଯନ୍ଦନସ୍ଯେହ ଲକ୍ଷଣୈଃ ସଦୃଶସ୍ତୁ ସଃ
ଏହି ରଥ, ବରୁଣଙ୍କ ରଥର ଲକ୍ଷଣ ସହିତ ମିଳିଥାଏ।
ଅଥୈତାନି ତୁ ସୂର୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରତ୍ଯଙ୍ଗାନି ରଥସ୍ଯ ହ
ଏବେ, ଏହା ହେଉଛି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରଥର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶ।
ଅହସ୍ତୁ ନାଭିଃ ସୌରସ୍ଯ ଏକଚକ୍ରସ୍ଯ ଵୈ ସ୍ମୃତଃ
ଦିନକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଏକଚକ୍ର ରଥର ନାଭି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ରଥନୀଡଃ ସ୍ମୃତୋ ହ୍ଯେଷ ଚାଯନେ କୂବରାଵୁଭୌ
ଏହାକୁ ରଥର ଆସନ ବୋଲି କୁହନ୍ତି, ଦୁଇଟି ଧୁରା ହେଉଛି ଆୟନ।
ତସ୍ଯ କାଷ୍ଠା ସ୍ମୃତା ଘୋଣା ଅକ୍ଷଦଣ୍ଡଃ କ୍ଷଣସ୍ତୁ ଵୈ
ଏଠାରେ ଧୁରାକୁ ଦଣ୍ଡ, ଜୁଆକୁ ଧୁରା, ଏବଂ ମୁହୂର୍ତ୍ତକୁ ଖୁଟି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ରାତ୍ରିର୍ଵରୂଥୋ ଧର୍ମୋ ଽସ୍ଯ ଧ୍ଵଜ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵ ସମୁଚ୍ଛ୍ରିତଃ
ରାତି ହେଉଛି ତାଙ୍କ ଆବରଣ, ଧର୍ମ ତାଙ୍କ ପତାକା, ଏବଂ ଧ୍ୱଜ ଉଚ୍ଚରେ ଉଠାଯାଇଛି।
ସପ୍ତାଶ୍ଵରୂପାଶ୍ଛନ୍ଦାସି ଵହନ୍ତୋ ଵାମତୋ ଧୁରମ୍
ସପ୍ତ ଘୋଡ଼ା ଆକାର ଛନ୍ଦଗୁଡ଼ିକ, ବାମପଟେ ଧୁରା ବୋହନ୍ତି।
ପଙ୍କ୍ତିଶ୍ଚ ବୃହତୀ ଚୈଵ ହ୍ଯୁଷ୍ଣିକ୍ଚୈଵ ତୁ ସପ୍ତମୀ
ପଙ୍କ୍ତି, ବୃହତୀ ଓ ଉଷ୍ଣିକ୍, ଏହି ସପ୍ତମ ଛନ୍ଦ।
ସହଚକ୍ରୋ ଭ୍ରମତ୍ଯକ୍ଷଃ ସହକ୍ଷୋ ଭ୍ରମତେ ଧ୍ରୁଵଃ
ସହଚକ୍ର ସହିତ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ଧୁରା ଘୁରେ, ସହଧୁରା ସହିତ ଧ୍ରୁବ ଘୂରେ।