ମୂକମେଘା ମହାକାଯା ଆଵହସ୍ଯ ଵଶାନୁଗାଃ
ମୌନ ମେଘମାନେ ବଡ଼ ଆକୃତିର ହୋଇ, ବାୟୁର ଇଚ୍ଛାରେ ଚାଲନ୍ତି ।
ପର୍ଵତାଗ୍ର ନିତଂବେଷୁ ଵର୍ଷତି ଚ ରସଂତି ଚ
ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଓ ଢାଳରେ ସେମାନେ ବର୍ଷା କରନ୍ତି ଓ ଝରିପଡ଼ନ୍ତି ।
ବ୍ରହ୍ମଜା ନାମ ତେ ମେଘା ବ୍ରହ୍ମନିଶ୍ଵାସସଂଭଵାଃ
ଯେଉଁ ମେଘମାନେ ବ୍ରହ୍ମଜା ନାମରେ ପରିଚିତ, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶ୍ୱାସରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ।
ତେଷାଂ ଶଶ୍ର୍ଵତ୍ପ୍ରଣାଦେନ ଭୂମିଃ ସ୍ଵାଙ୍ଗରୂହୋଦ୍ଭଵା
ସେମାନଙ୍କ ନିରନ୍ତର ଗର୍ଜନରେ, ପୃଥିବୀ ନିଜ ଅଂଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ଅବିଚଳ ରହିଥାଏ ।
ତେଷ୍ଵିଯଂ ପ୍ରାଵୃଡାସକ୍ତା ଭୂତାନାଂ ଜୀଵିତୋଦ୍ଭଵା
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବର୍ଷା ଋତୁ ବିରାଜିତ, ଯାହାଠାରୁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।
ଏତଂ ଯୋଜନମାତ୍ରାଚ୍ଚ ସାଧ୍ଯର୍ଦ୍ଧା ନିଷ୍କୃତାଦପି
ଏକ ଯୋଜନ ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ ସାଧ୍ୟମାନେ ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ଅଲଗା ରହନ୍ତି ।
ପୁଷ୍କରାଵର୍ତ୍ତକା ନାମ ତେ ମେଘାଃ ପକ୍ଷସଂଭଵାଃ
ପୁଷ୍କରାବର୍ତ୍ତକ ନାମର ମେଘମାନେ ପଖିର ପାଖରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
କାମାଗାନାଂ ପ୍ରଵୃଦ୍ଧାନାଂ ଭୂତାନାଂ ଶିଵମିଚ୍ଛତା
ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ବଢିଯାଇଛି, ସେମାନେ ମଙ୍ଗଳ ଚାହାନ୍ତି।
ପୁଷ୍କରାଵର୍ତ୍ତକାସ୍ତେନ କାରଣେନେହ ଶବ୍ଦିତାଃ
ଏହି କାରଣରୁ ପୁଷ୍କରାବର୍ତ୍ତକ ମେଘମାନେ ଏହି ନାମରେ ପରିଚିତ।
କଲ୍ପାନ୍ତଵୃଷ୍ଟେଃ ସ୍ରଷ୍ଟାରଃ ସଂଵର୍ତାଗ୍ନେ ର୍ନିଯାମକାଃ
ସେମାନେ କଳ୍ପାନ୍ତର ବର୍ଷାର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ସଂହାର ଅଗ୍ନିର ନିୟନ୍ତ୍ରକ।
ଅନେକରୂପସଂସ୍ଥାନାଃ ପୂରଯନ୍ତୋ ମହୀତଲମ୍
ନାନା ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସେମାନେ ପୃଥିବୀରୁ ଭରିଦିଅନ୍ତି।
ଯାନ୍ଯଣ୍ଡସ୍ଯ ତୁ ଭିନ୍ନସ୍ଯ ପ୍ରାକୃତସ୍ଯାଭଵଂସ୍ତଦା
ଯେଉଁ ସମସ୍ତ କିଛି ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ପ୍ରାକୃତିକ ଡିଅଁଡ଼ରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା—
ତାନ୍ଯେଵାଣ୍ଡକପାଲାନି ସର୍ଵେ ମେଘାଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତାଃ
ସେଗୁଡିକୁ ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଡିଅଁଡ଼ର ଖୋଲି ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସମସ୍ତ ମେଘ ଏହି ନାମରେ ପରିଚିତ।
ତେଷାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ତୁ ପର୍ଜନ୍ଯଶ୍ଚତ୍ଵାରଶ୍ଚୈଵ ଦିଗ୍ଗଜାଃ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପର୍ଜ୍ୟନ୍ୟ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ଚାରିଦିଗର ହାତୀମାନେ ମଧ୍ୟ।
କୁଲମେକଂ ପୃଥଗ୍ଭୂତଂ ଯୋନିରେକା ଜଲଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଏଠାରେ ଗୋଟିଏ ଅଲଗା ବଂଶ ଅଛି, ଏବଂ ଏହାର ମୂଳ ଜଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ତୁଷାରଵୃଷ୍ଟିଂ ଵର୍ଷନ୍ତି ଶିଷ୍ଟଃ ସସ୍ଯପ୍ରଵୃଦ୍ଧଯେ
ଅନ୍ୟ ମେଘମାନେ ଚାଷ ଉପରେ ବଢ଼ିବା ପାଇଁ ହିମ ଓ ବର୍ଷା ପଡ଼ାନ୍ତି।
ଯୋ ଽସୌ ବିବର୍ତ୍ତି ଭଗଵାନ୍ଗଙ୍ଗାମାକାଶଗୋଚରାମ୍
ଯିଏ ଆକାଶରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ଦେବୀ ଗଙ୍ଗାକୁ ବହନ କରନ୍ତି, ସେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ।
ତସ୍ଯା ନିଷ୍ଯନ୍ଦତୋଯାନି ଦିଗ୍ଗଜାଃ ପୃଥୁଭିଃ କରୈଃ
ତାଙ୍କରୁ ଝରିବା ପାଣିକୁ ଚାରିଦିଗର ହାତୀମାନେ ତାଙ୍କର ଚଉଡ଼ା ସୁଣ୍ଡରେ ଧରନ୍ତି।
ଦକ୍ଷିଣେନ ଗିରିର୍ଯୋ ଽସୌ ହେମକୂଟ ଇତି ସ୍ମୃତଃ
ଦକ୍ଷିଣ ପଟେ ଯେଉଁ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ସେହିଟିକୁ ହେମକୂଟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ପୁଣ୍ଡ୍ରଂ ନାମ ସମାଖ୍ଯାତଂ ନଗରଂ ତତ୍ର ଵିସ୍ତୃତମ୍
ସେଠାରେ ପୁଣ୍ଡ୍ର ନାମକ ବିଶାଳ ନଗର ଅଛି ବୋଲି ପରିଚିତ।
ତତସ୍ତଦା ଵହୋ ଵାଯୁର୍ହେମଵନ୍ତଂ ସମୁଦ୍ଵହନ୍
ତାପରେ, ସେଇ ସମୟରେ ବାୟୁ ହେମବନ୍ତ ପାହାଡ଼କୁ ବହିନେଇଯାଏ।
ହିମଵନ୍ତମତିକ୍ରମ୍ଯ ଵୃଷ୍ଟିଶେଷଂ ତତଃ ପରମ୍
ହିମବନ୍ତ ପାହାଡ଼କୁ ଅଟିକ୍ରମ କରି, ବର୍ଷାର ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଯାଏ।
ଵର୍ଷଦ୍ଵଯଂ ସମାଖ୍ଯାତଂ ସସ୍ଯଦ୍ଵଯଵିଵୃଦ୍ଧଯେ
ଦୁଇ ବର୍ଷର ଅବଧିକୁ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଚାଷ ବଢ଼ିବା ପାଇଁ କୁହାଯାଏ।
ସୂର୍ଯ ଏଵ ତୁ ଵୃଷ୍ଟୀନାଂ ସ୍ରଷ୍ଟା ସମୁପଦିଶ୍ଯତେ
ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ବର୍ଷାର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବୋଲି ଘୋଷିତ କରାଯାଏ।
ଧ୍ରୁଵେଣାଧିଷ୍ଠିତଃ ସୂର୍ଯସ୍ତସ୍ଯାଂ ଵୃଷ୍ଟୌ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ
ଧ୍ରୁବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବର୍ଷା ଋତୁରେ ତାଙ୍କର ଗତି ଜାରି ରଖନ୍ତି।
ଗ୍ରହୋ ନିଃସୃତ୍ଯ ସୂର୍ଯାତ୍ତୁ କୃତ୍ସ୍ନେ ନକ୍ଷତ୍ରମଣ୍ଡଲେ
ଗ୍ରହ ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ବାହାରି, ସମସ୍ତ ନକ୍ଷତ୍ରମଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟରେ ଚଳିଥାଏ।
ତତଃ ସୂର୍ଯରଥସ୍ଯାଥ ସନ୍ନିଵେଶଂ ନିବୋଧତ
ଏବେ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରଥର ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିଷୟରେ ଶୁଣ।
ହିରଣ୍ମଯେନ ଭଗଵାଂସ୍ତଥୈଵ ହରିଦର୍ଵଣା
ଭାଗ୍ୟବାନ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରଥର ଜୁଆ ସୁନା ଓ ହରିତ ରଙ୍ଗରେ ଶୋଭିତ।
ଚକ୍ରେଣ ଭାସ୍ଵତା ସୂର୍ଯଃ ସ୍ଯନ୍ଦନେନ ପ୍ରସର୍ପତି
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ଚକ୍ର ଓ ତାଙ୍କ ରଥ ସହିତ ଆଗକୁ ବଢ଼ନ୍ତି।
ଦ୍ଵିଗୁଣୋ ଽସ୍ଯ ରଥୋପସ୍ଥାଦୀଷାଦଣ୍ଡଃ ପ୍ରମାଣତଃ
ତାଙ୍କ ରଥର ମଞ୍ଚ ଠାରୁ ମାପ ଦଣ୍ଡ ଦୁଇଗୁଣି ଲମ୍ବା।