ତେଜୋର୍ଽକଃ ସର୍ଵଭୂତେଭ୍ଯ ଆଦତ୍ତେ ରଶ୍ମିଭିର୍ଜଲମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଠାରୁ ପାଣି ଉଠାଇନେଇଥାଏ ।
ସଂଜୀଵନଂ ଚ ସସ୍ଯାନାମଂଭସ୍ତଦମୃତୋପମମ୍
ସେହି ପାଣି ଗଛପଲାଙ୍କୁ ଅମୃତ ସମାନ ଜୀବନ ଦେଇଥାଏ ।
ଯଚ୍ଛତ୍ଯାପୋ ହି ମେଘେଭ୍ଯଃ ଘୁକ୍ଲାଶୁକ୍ଲୈର୍ଗଭସ୍ତିଭିଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ମଲିନ କିରଣ ଦ୍ୱାରା ସେହି ପାଣିକୁ ମେଘମାନେ ପାଉଥାନ୍ତି ।
ସର୍ଵଭୂତହିତାର୍ଥାଯ ଵାଯୁମିଶ୍ରାଃ ସମନ୍ତତଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ବାୟୁ ସହିତ ମିଶିଥିବା ସେହି ପାଣି ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ ।
ଵାଯଵ୍ଯଂ ସ୍ତନିତଂ ଚୈଵ ଵୈଦ୍ଯୁତଂ ଚାଗ୍ନିସଂଭଵମ୍
ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଆସୁଥିବା ଗର୍ଜନ, ମେଘର ଗୁଞ୍ଜନ ଓ ଅଗ୍ନିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ବିଜୁଳି—
ନ ଭ୍ରଶ୍ଯନ୍ତି ଯତଶ୍ଚାପସ୍ତଦଭଂ କଵଯୋ ଵିଦୁଃ
—ଏହାଠାରୁ ପାଣି କେବେ ବି ଖସିଯାଏନାହିଁ, ଏହିକଥା ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ପାଣିର ନିବାସସ୍ଥଳ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି ।
ଆଗ୍ନେଯା ବ୍ରହ୍ମଜାଶ୍ଚୈଵ ପକ୍ଷଜାଶ୍ଚ ପୃଥଗ୍ଵିଧାଃ
ଅଗ୍ନିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶ୍ୱାସରୁ ଜନ୍ମିତ ଓ ପଖା ଥିବା ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଏପରି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ମେଘ ଅଛନ୍ତି ।
ଆଗ୍ନେଯା ସ୍ତୂଷ୍ଣଜାଃ ପ୍ରୋକ୍ତାସ୍ତେଷାଂ ଧୂମପ୍ରଵର୍ତ୍ତନମ୍
ଅଗ୍ନିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ମେଘମାନେ ଶାନ୍ତିରୁ ଜନ୍ମିଥାନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଧୂଆଁ ଦେଖାଯାଏ ।
ମହିଷାଶ୍ଚ ଵାରାହାଶ୍ଚ ମତ୍ତମାତଙ୍ଗରୂପିଣଃ
ମହିଷ, ବନ୍ଦରା ଓ ମଦମସ୍ତ ହାତୀ ଆକୃତିରେ ଥିବା—
ଜୀମୂତା ନାମ ତେ ମେଘା ହ୍ଯେତେଭ୍ଯୋ ଜୀଵସଂଭଵଃ
—ଏହି ମେଘମାନେ ଜୀମୂତ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଏହିମାନଙ୍କଠାରୁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।
ମୂକମେଘା ମହାକାଯା ଆଵହସ୍ଯ ଵଶାନୁଗାଃ
ମୌନ ମେଘମାନେ ବଡ଼ ଆକୃତିର ହୋଇ, ବାୟୁର ଇଚ୍ଛାରେ ଚାଲନ୍ତି ।
ପର୍ଵତାଗ୍ର ନିତଂବେଷୁ ଵର୍ଷତି ଚ ରସଂତି ଚ
ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଓ ଢାଳରେ ସେମାନେ ବର୍ଷା କରନ୍ତି ଓ ଝରିପଡ଼ନ୍ତି ।
ବ୍ରହ୍ମଜା ନାମ ତେ ମେଘା ବ୍ରହ୍ମନିଶ୍ଵାସସଂଭଵାଃ
ଯେଉଁ ମେଘମାନେ ବ୍ରହ୍ମଜା ନାମରେ ପରିଚିତ, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶ୍ୱାସରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ।
ତେଷାଂ ଶଶ୍ର୍ଵତ୍ପ୍ରଣାଦେନ ଭୂମିଃ ସ୍ଵାଙ୍ଗରୂହୋଦ୍ଭଵା
ସେମାନଙ୍କ ନିରନ୍ତର ଗର୍ଜନରେ, ପୃଥିବୀ ନିଜ ଅଂଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ଅବିଚଳ ରହିଥାଏ ।
ତେଷ୍ଵିଯଂ ପ୍ରାଵୃଡାସକ୍ତା ଭୂତାନାଂ ଜୀଵିତୋଦ୍ଭଵା
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବର୍ଷା ଋତୁ ବିରାଜିତ, ଯାହାଠାରୁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।
ଏତଂ ଯୋଜନମାତ୍ରାଚ୍ଚ ସାଧ୍ଯର୍ଦ୍ଧା ନିଷ୍କୃତାଦପି
ଏକ ଯୋଜନ ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ ସାଧ୍ୟମାନେ ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ଅଲଗା ରହନ୍ତି ।
ପୁଷ୍କରାଵର୍ତ୍ତକା ନାମ ତେ ମେଘାଃ ପକ୍ଷସଂଭଵାଃ
ପୁଷ୍କରାବର୍ତ୍ତକ ନାମର ମେଘମାନେ ପଖିର ପାଖରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
କାମାଗାନାଂ ପ୍ରଵୃଦ୍ଧାନାଂ ଭୂତାନାଂ ଶିଵମିଚ୍ଛତା
ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ବଢିଯାଇଛି, ସେମାନେ ମଙ୍ଗଳ ଚାହାନ୍ତି।
ପୁଷ୍କରାଵର୍ତ୍ତକାସ୍ତେନ କାରଣେନେହ ଶବ୍ଦିତାଃ
ଏହି କାରଣରୁ ପୁଷ୍କରାବର୍ତ୍ତକ ମେଘମାନେ ଏହି ନାମରେ ପରିଚିତ।
କଲ୍ପାନ୍ତଵୃଷ୍ଟେଃ ସ୍ରଷ୍ଟାରଃ ସଂଵର୍ତାଗ୍ନେ ର୍ନିଯାମକାଃ
ସେମାନେ କଳ୍ପାନ୍ତର ବର୍ଷାର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ସଂହାର ଅଗ୍ନିର ନିୟନ୍ତ୍ରକ।
ଅନେକରୂପସଂସ୍ଥାନାଃ ପୂରଯନ୍ତୋ ମହୀତଲମ୍
ନାନା ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସେମାନେ ପୃଥିବୀରୁ ଭରିଦିଅନ୍ତି।
ଯାନ୍ଯଣ୍ଡସ୍ଯ ତୁ ଭିନ୍ନସ୍ଯ ପ୍ରାକୃତସ୍ଯାଭଵଂସ୍ତଦା
ଯେଉଁ ସମସ୍ତ କିଛି ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ପ୍ରାକୃତିକ ଡିଅଁଡ଼ରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା—
ତାନ୍ଯେଵାଣ୍ଡକପାଲାନି ସର୍ଵେ ମେଘାଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତାଃ
ସେଗୁଡିକୁ ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଡିଅଁଡ଼ର ଖୋଲି ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସମସ୍ତ ମେଘ ଏହି ନାମରେ ପରିଚିତ।
ତେଷାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ତୁ ପର୍ଜନ୍ଯଶ୍ଚତ୍ଵାରଶ୍ଚୈଵ ଦିଗ୍ଗଜାଃ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପର୍ଜ୍ୟନ୍ୟ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ଚାରିଦିଗର ହାତୀମାନେ ମଧ୍ୟ।
କୁଲମେକଂ ପୃଥଗ୍ଭୂତଂ ଯୋନିରେକା ଜଲଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଏଠାରେ ଗୋଟିଏ ଅଲଗା ବଂଶ ଅଛି, ଏବଂ ଏହାର ମୂଳ ଜଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ତୁଷାରଵୃଷ୍ଟିଂ ଵର୍ଷନ୍ତି ଶିଷ୍ଟଃ ସସ୍ଯପ୍ରଵୃଦ୍ଧଯେ
ଅନ୍ୟ ମେଘମାନେ ଚାଷ ଉପରେ ବଢ଼ିବା ପାଇଁ ହିମ ଓ ବର୍ଷା ପଡ଼ାନ୍ତି।
ଯୋ ଽସୌ ବିବର୍ତ୍ତି ଭଗଵାନ୍ଗଙ୍ଗାମାକାଶଗୋଚରାମ୍
ଯିଏ ଆକାଶରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ଦେବୀ ଗଙ୍ଗାକୁ ବହନ କରନ୍ତି, ସେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ।
ତସ୍ଯା ନିଷ୍ଯନ୍ଦତୋଯାନି ଦିଗ୍ଗଜାଃ ପୃଥୁଭିଃ କରୈଃ
ତାଙ୍କରୁ ଝରିବା ପାଣିକୁ ଚାରିଦିଗର ହାତୀମାନେ ତାଙ୍କର ଚଉଡ଼ା ସୁଣ୍ଡରେ ଧରନ୍ତି।
ଦକ୍ଷିଣେନ ଗିରିର୍ଯୋ ଽସୌ ହେମକୂଟ ଇତି ସ୍ମୃତଃ
ଦକ୍ଷିଣ ପଟେ ଯେଉଁ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ସେହିଟିକୁ ହେମକୂଟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ପୁଣ୍ଡ୍ରଂ ନାମ ସମାଖ୍ଯାତଂ ନଗରଂ ତତ୍ର ଵିସ୍ତୃତମ୍
ସେଠାରେ ପୁଣ୍ଡ୍ର ନାମକ ବିଶାଳ ନଗର ଅଛି ବୋଲି ପରିଚିତ।