ଆଦିତ୍ଯପୀତଂ ସକଲଂ ସୋମଃ ସଂକ୍ରମତେ ଜଲମ୍
ସମସ୍ତ ପାଣି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶୋଷିତ ହୋଇ, ପରେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପହଁଚିଯାଏ।
ଯତ୍ସୋମାତ୍ସ୍ରଵତେ ହ୍ଯଂବୁ ତଦନ୍ନେଷ୍ଵେଵ ତିଷ୍ଠତି
ଚନ୍ଦ୍ରରୁ ଯେଉଁ ପାଣି ବହିଯାଏ, ସେହି ପାଣି ଗଛପଲାରେ ରହିଯାଏ।
ଏଵମୁତ୍କ୍ଷିପ୍ଯତେ ଚୈଵ ପତତେ ଚାସକୃଜ୍ଜଲମ୍
ଏଭଳି, ପାଣି ବାରମ୍ବାର ଉପରକୁ ଉଠେ ଓ ପୁଣି ତଳକୁ ପଡ଼େ।
ସଂଧାରଣାର୍ଥଂ ଲୋକାନାଂ ମାଯୈଷା ଵିଶ୍ଵନିର୍ମିତା
ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଧାରଣ କରିବା ପାଇଁ ଏହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମାୟା ଭାବେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି।
ଵିଶ୍ଵେଶୋ ଲୋକକୃଦ୍ଦେଵଃ ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ ପ୍ରଜାପତିଃ
ସମସ୍ତଙ୍କ ଠାକୁର, ଲୋକମାନଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଦେବତା, ପ୍ରଜାପତି—
ସାର୍ଵଲୋକିକମଂଭୋ ଯତ୍ତତ୍ସୋମାନ୍ନଭସଶ୍ଵ୍ଯୁତମ୍
ସମସ୍ତ ଲୋକର ପାଣି, ଯାହା ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଆକାଶରୁ ଆସିଥାଏ—
ସୂର୍ଯାଦୁଷ୍ଣଂ ନିସ୍ରଵତେ ସୋମାଚ୍ଛୀତଂ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ
ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ତାପ ଆସେ, ଚନ୍ଦ୍ରରୁ ଶୀତଳତା ଆସେ।
ସୋମାଧାରା ନଦୀ ଗଙ୍ଗା ପଵିତ୍ରା ଵିମଲୋଦକା
ଚନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ପବିତ୍ର ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିଥାଏ।
ସର୍ଵଭୂତଶରୀରେଷୁ ହ୍ଯାପୋ ହ୍ଯନୁସୃତାଶ୍ଚ ଯାଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦେହରେ ଯେଉଁ ପାଣି ଅଛି,
ଧୂମଭୂତାସ୍ତୁ ତା ହ୍ଯାପୋ ନିଷ୍କାମନ୍ତୀହ ସର୍ଵଶଃ
ସେହି ପାଣି ବାଷ୍ପରୂପେ ହୋଇ, କୌଣସି ଆସକ୍ତି ଛାଡ଼ି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଏଠାରୁ ବିଦାୟ ନେଇଯାଏ ।
ତେଜୋର୍ଽକଃ ସର୍ଵଭୂତେଭ୍ଯ ଆଦତ୍ତେ ରଶ୍ମିଭିର୍ଜଲମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଠାରୁ ପାଣି ଉଠାଇନେଇଥାଏ ।
ସଂଜୀଵନଂ ଚ ସସ୍ଯାନାମଂଭସ୍ତଦମୃତୋପମମ୍
ସେହି ପାଣି ଗଛପଲାଙ୍କୁ ଅମୃତ ସମାନ ଜୀବନ ଦେଇଥାଏ ।
ଯଚ୍ଛତ୍ଯାପୋ ହି ମେଘେଭ୍ଯଃ ଘୁକ୍ଲାଶୁକ୍ଲୈର୍ଗଭସ୍ତିଭିଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ମଲିନ କିରଣ ଦ୍ୱାରା ସେହି ପାଣିକୁ ମେଘମାନେ ପାଉଥାନ୍ତି ।
ସର୍ଵଭୂତହିତାର୍ଥାଯ ଵାଯୁମିଶ୍ରାଃ ସମନ୍ତତଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ବାୟୁ ସହିତ ମିଶିଥିବା ସେହି ପାଣି ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ ।
ଵାଯଵ୍ଯଂ ସ୍ତନିତଂ ଚୈଵ ଵୈଦ୍ଯୁତଂ ଚାଗ୍ନିସଂଭଵମ୍
ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଆସୁଥିବା ଗର୍ଜନ, ମେଘର ଗୁଞ୍ଜନ ଓ ଅଗ୍ନିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ବିଜୁଳି—
ନ ଭ୍ରଶ୍ଯନ୍ତି ଯତଶ୍ଚାପସ୍ତଦଭଂ କଵଯୋ ଵିଦୁଃ
—ଏହାଠାରୁ ପାଣି କେବେ ବି ଖସିଯାଏନାହିଁ, ଏହିକଥା ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ପାଣିର ନିବାସସ୍ଥଳ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି ।
ଆଗ୍ନେଯା ବ୍ରହ୍ମଜାଶ୍ଚୈଵ ପକ୍ଷଜାଶ୍ଚ ପୃଥଗ୍ଵିଧାଃ
ଅଗ୍ନିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶ୍ୱାସରୁ ଜନ୍ମିତ ଓ ପଖା ଥିବା ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଏପରି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ମେଘ ଅଛନ୍ତି ।
ଆଗ୍ନେଯା ସ୍ତୂଷ୍ଣଜାଃ ପ୍ରୋକ୍ତାସ୍ତେଷାଂ ଧୂମପ୍ରଵର୍ତ୍ତନମ୍
ଅଗ୍ନିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ମେଘମାନେ ଶାନ୍ତିରୁ ଜନ୍ମିଥାନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଧୂଆଁ ଦେଖାଯାଏ ।
ମହିଷାଶ୍ଚ ଵାରାହାଶ୍ଚ ମତ୍ତମାତଙ୍ଗରୂପିଣଃ
ମହିଷ, ବନ୍ଦରା ଓ ମଦମସ୍ତ ହାତୀ ଆକୃତିରେ ଥିବା—
ଜୀମୂତା ନାମ ତେ ମେଘା ହ୍ଯେତେଭ୍ଯୋ ଜୀଵସଂଭଵଃ
—ଏହି ମେଘମାନେ ଜୀମୂତ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଏହିମାନଙ୍କଠାରୁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।
ମୂକମେଘା ମହାକାଯା ଆଵହସ୍ଯ ଵଶାନୁଗାଃ
ମୌନ ମେଘମାନେ ବଡ଼ ଆକୃତିର ହୋଇ, ବାୟୁର ଇଚ୍ଛାରେ ଚାଲନ୍ତି ।
ପର୍ଵତାଗ୍ର ନିତଂବେଷୁ ଵର୍ଷତି ଚ ରସଂତି ଚ
ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଓ ଢାଳରେ ସେମାନେ ବର୍ଷା କରନ୍ତି ଓ ଝରିପଡ଼ନ୍ତି ।
ବ୍ରହ୍ମଜା ନାମ ତେ ମେଘା ବ୍ରହ୍ମନିଶ୍ଵାସସଂଭଵାଃ
ଯେଉଁ ମେଘମାନେ ବ୍ରହ୍ମଜା ନାମରେ ପରିଚିତ, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶ୍ୱାସରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ।
ତେଷାଂ ଶଶ୍ର୍ଵତ୍ପ୍ରଣାଦେନ ଭୂମିଃ ସ୍ଵାଙ୍ଗରୂହୋଦ୍ଭଵା
ସେମାନଙ୍କ ନିରନ୍ତର ଗର୍ଜନରେ, ପୃଥିବୀ ନିଜ ଅଂଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ଅବିଚଳ ରହିଥାଏ ।
ତେଷ୍ଵିଯଂ ପ୍ରାଵୃଡାସକ୍ତା ଭୂତାନାଂ ଜୀଵିତୋଦ୍ଭଵା
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବର୍ଷା ଋତୁ ବିରାଜିତ, ଯାହାଠାରୁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।
ଏତଂ ଯୋଜନମାତ୍ରାଚ୍ଚ ସାଧ୍ଯର୍ଦ୍ଧା ନିଷ୍କୃତାଦପି
ଏକ ଯୋଜନ ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ ସାଧ୍ୟମାନେ ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ଅଲଗା ରହନ୍ତି ।
ପୁଷ୍କରାଵର୍ତ୍ତକା ନାମ ତେ ମେଘାଃ ପକ୍ଷସଂଭଵାଃ
ପୁଷ୍କରାବର୍ତ୍ତକ ନାମର ମେଘମାନେ ପଖିର ପାଖରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
କାମାଗାନାଂ ପ୍ରଵୃଦ୍ଧାନାଂ ଭୂତାନାଂ ଶିଵମିଚ୍ଛତା
ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ବଢିଯାଇଛି, ସେମାନେ ମଙ୍ଗଳ ଚାହାନ୍ତି।
ପୁଷ୍କରାଵର୍ତ୍ତକାସ୍ତେନ କାରଣେନେହ ଶବ୍ଦିତାଃ
ଏହି କାରଣରୁ ପୁଷ୍କରାବର୍ତ୍ତକ ମେଘମାନେ ଏହି ନାମରେ ପରିଚିତ।
କଲ୍ପାନ୍ତଵୃଷ୍ଟେଃ ସ୍ରଷ୍ଟାରଃ ସଂଵର୍ତାଗ୍ନେ ର୍ନିଯାମକାଃ
ସେମାନେ କଳ୍ପାନ୍ତର ବର୍ଷାର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ସଂହାର ଅଗ୍ନିର ନିୟନ୍ତ୍ରକ।