ତସ୍ମାନ୍ମଧ୍ଯନ୍ଦିନାତ୍କାଲାଦପରାହ୍ଣ ଇତି ସ୍ମୃତଃ
ସେଇ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ସମୟକୁ ଅପରାହ୍ଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅପରାହ୍ଣେ ଵ୍ଯତୀତେ ତୁ କାଲଃ ସାଯାହ୍ନ ଉଚ୍ଯତେ
ଅପରାହ୍ଣ ସମୟ ଶେଷ ହେଲେ, ସେଇ ସମୟକୁ ସାୟାହ୍ନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଦଶପଞ୍ଚମୁହୂର୍ତ୍ତ ଵୈ ହ୍ଯହର୍ଵୈଷୁଵତଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଦଶମ ଓ ପଞ୍ଚମ ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ଏହି ଦୁଇଟିକୁ ବିଷୁବ ସମୟର ଦିନ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ।
ଅହସ୍ତୁ ଗ୍ରସତେ ରାତ୍ରିଂ ରାତ୍ରିଶ୍ଚ ଗ୍ରସତେ ତ୍ଵହଃ
ଦିନ ରାତିକୁ ଗିଲେ, ଏବଂ ରାତି ମଧ୍ୟ ଦିନକୁ ଗିଲେ।
ଅହୋରାତ୍ରେ କଲାଶ୍ଚୈଵ ସମଂ ସୋମଃ ସମଶ୍ନୁତେ
ଦିନ ଓ ରାତିର କଳା ଚନ୍ଦ୍ରମା ସମଭାଗରେ ଭୋଗ କରେ।
ଦ୍ଵୌଚ ପକ୍ଷୌଭଵେନ୍ମାସୋ ଦ୍ଵୌମାସାଵର୍କଜାଵୃତୁଃ
ଦୁଇଟି ପକ୍ଷ ମିଶି ଏକ ମାସ ହୁଏ, ଏବଂ ଦୁଇଟି ମାସ ମିଶି ଏକ ଋତୁ ହୁଏ।
ନିମେଷା ଵିଦ୍ଯୁତଶ୍ଚୈଵ କାଷ୍ଟାସ୍ତା ଦଶ ପଞ୍ଚ ଚ
ନିମେଷ, ବିଦ୍ୟୁତ ଏବଂ କାଷ୍ଠା — ଏହି ସବୁ ମିଶି ମୋଟ ପନ୍ଦରଟି ହୁଏ।
ସପ୍ତୈକା ଦ୍ଵ୍ଯଧିକା ତ୍ରିଶନ୍ମାତ୍ରା ଷଟତ୍ରିଂଶଦୁତ୍ତରା
ସାତ, ଏକ, ଦୁଇ ଏବଂ ତିରିଶ — ଏମିତି ମିଶି ସତେଇଟି ମାତ୍ରା ହୁଏ।
ଚତ୍ଵାରି ଶତ୍ସହସ୍ରାଣି ଶତାନ୍ଯଷ୍ଟୌ ଚ ଵିଦ୍ଯୁତଃ
ଚାରି ହଜାର ଏବଂ ଆଠଶେ ବିଦ୍ୟୁତ ଅଛି।
ଚତ୍ଵାର୍ଯେଵ ଶତାନ୍ଯାହୁର୍ଵିଦ୍ଯୁତେ ଦ୍ଵେ ଚ ସଂଯୁତେ
ଚାରିଶେ ଓ ଦୁଇଟି ମିଶି ମୋଟ ଚାରିଶେ ଦୁଇଟି ବିଦ୍ୟୁତ ଥିବା କୁହାଯାଏ।
ସଂଵତ୍ସରାଦଯଃ ପଞ୍ଚ ଚତୁର୍ମାନଵିକଲ୍ପିତାଃ
ବର୍ଷ ଆଦି ପାଞ୍ଚଟି ଭାଗ, ଚାରି ମନୁଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।
ସଂଵତ୍ସରସ୍ତୁ ପ୍ରଥମୋ ଦ୍ଵିତୀଯଃ ପରିଵତ୍ସରଃ
ପ୍ରଥମଟିକୁ ବର୍ଷ କୁହାଯାଏ, ଦ୍ୱିତୀୟଟି ପରିବତ୍ସର।
ପଞ୍ଚମୋଵତ୍ସରସ୍ତେଷାଂ କାଲସ୍ତୁ ଯୁଗସଂହିତଃ
ଏହାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପଞ୍ଚମଟିକୁ ବତ୍ସର କୁହାଯାଏ; ଏହି ସମୟ ଯୁଗ ସହିତ ଗଣାଯାଏ।
ଶତାନ୍ଯଷ୍ଟାଦଶ ତ୍ରିଂଶଦୁଦଯାଦ୍ଭାସ୍କରସ୍ଯ ଚ
ଏଠାରେ ଏକ ହଜାର ଆଠଶେ ତିରିଶଟି ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଅଛି।
ପଞ୍ଚ ଚ ତ୍ରିଶତଂ ଚାପି ଷଷ୍ଟିଵର୍ଷଂ ଚ ଭାସ୍କରମ୍
ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତିନିଶେ ପଞ୍ଚ ଦଶି ଅର୍ଥାତ୍ ତିନିଶେ ପঁଚଷଠି ବର୍ଷ ଅଛି।
ଏକଷଷ୍ଟି ତ୍ଵହୋରାତ୍ରମୃତୁରେକୋ ଵିଭାଵ୍ଯତେ
ଏକଷଷ୍ଠି ଅର୍ଥାତ୍ ଏକଷଠି ଦିନ ଓ ରାତି ମିଶି ଗୋଟିଏ ଋତୁ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ।
ମାନଂ ତଚ୍ଚିତ୍ରଭାନୋସ୍ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯମଯନସ୍ଯ ହ
ଏହା ହେଉଛି ଚିତ୍ରଭାନୁର ମାପ, ଯାହାକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବର୍ଷ ବୋଲି ଜଣାଯିବା ଉଚିତ।
ମାନାନ୍ଯେତାନି ଚତ୍ଵାରି ଯୈଃପୁରାଣେ ହି ନିଶ୍ଚଯଃ
ଏହି ଚାରିଟି ମାପ ଦ୍ୱାରା ପୁରାଣରେ ନିଶ୍ଚିତି ହୁଏ।
ତ୍ରୀଣିତସ୍ଯ ତୁ ଶୃଙ୍ଗାଣି ସ୍ପୃଶନ୍ତୀଵ ନଭସ୍ତଲମ୍
ତାହାର ତିନିଟି ଶିଖର ମାନେ ମଣେ ହୁଏ ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଉଛନ୍ତି।
ଏକଶ୍ଚ ମାର୍ଗଵିଷ୍କଂଭଵିସ୍ତାରଶ୍ଚାସ୍ଯ କୀର୍ତିତଃ
ଏଠାରେ ଗୋଟିଏ ପଥର ପ୍ରସ୍ଥ ଅଛି, ତାହାର ବ୍ୟାପକତା ବି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
ଦକ୍ଷିଣଂ ରାଜତଂ ଚୈଵ ଶୃଙ୍ଗଂ ତୁ ସ୍ଫଟିକପ୍ରଭମ୍
ଦକ୍ଷିଣ ଓ ରୂପା ଶିଖର, ଏବଂ ଏକଟି ସ୍ଫଟିକ ଭଳି ଚମକୁଛି।
ଏଵଂ କୂଟୈସ୍ତ୍ରିଭିଃ ଶୈଲଃ ଶୃଙ୍ଗଵାନିତି ଵିଶ୍ରୁତଃ
ଏଭଳି ତିନିଟି ଶିଖର ସହିତ ଏହି ପାହାଡ଼ 'ଶୃଙ୍ଗବାନ୍' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଶରଦ୍ଵସଂତଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ମଧ୍ଯମାଂ ଗତିମାସ୍ଥିତଃ
ଶରତ ଓ ବସନ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ମଧ୍ୟମ ଗତି ଧରିଥାଏ।
ଅନୁଲିପ୍ତା ଇଵାଭାନ୍ତି ପଦ୍ମରକ୍ତୈର୍ଗଭସ୍ତିଭିଃ
ସେମାନେ ପଦ୍ମ ରଙ୍ଗର କିରଣରେ ଲିପ୍ତ ହୋଇଥିବା ପରି ଚମକୁଛନ୍ତି।
ମୁହୂର୍ତ୍ତା ଦଶ ପଞ୍ଚୈଵ ଅହୋ ରାତ୍ରିଶ୍ଚ ତାଵତୀ
ଦଶଟି ଓ ପାଞ୍ଚଟି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମିଶି ଏକ ଦିନ ଓ ରାତି ହୁଏ ।
ଵିଶାଖାନାଂ ତଦା ଜ୍ଞେଯଶ୍ଚତୁର୍ଥାଂଶ ନିଶାକରଃ
ସେ ସମୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ବିଶାଖା ନକ୍ଷତ୍ରର ଚତୁର୍ଥ ଭାଗରେ ଅଛି ବୋଲି ଜଣାଯିବ ।
ତଦା ଚନ୍ଦ୍ରଂ ଵିଜାନୀଯାତ୍କୃତ୍ତିକାଶିରସି ସ୍ଥିତମ୍
ତାହାପରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା କୃତ୍ତିକା ନକ୍ଷତ୍ରର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଅଛି ବୋଲି ଜଣାଯିବ ।
ଵିଷୁଵଂ ତଂ ଵିଜାନୀଯାଦେଵମାହୁର୍ମହର୍ଷଯଃ
ଏହି ସମୟକୁ ବିଷୁବ ବୋଲି ମହାର୍ଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି ।
ସମା ରାତ୍ରିରହଶ୍ଚୈଵ ଯଦା ତଦ୍ଵିଷୁଵଂ ଭଵେତ୍
ଯେତେବେଳେ ଦିନ ଓ ରାତି ସମାନ ହୁଏ, ସେତିକି ବିଷୁବ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ଵିଶେଷେଣ ମୁଖମେତତ୍ତୁ ଦୈଵତମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ବିଶେଷ ଭାବେ ଦେବତାଙ୍କର ମୁଖ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ ।