ଏକୈକମନ୍ତରଂ ତସ୍ଯ ଵିଯୁତାନ୍ଯେକସପ୍ତତିଃ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅନ୍ତର ଏକାଉଁସତି କମ୍।
ଲେଖଯୋଃ କାଷ୍ଠଯୋଶ୍ଚୈଵ ବାହ୍ଯାଭ୍ଯନ୍ତରଯୋଃ ସ୍ମୃତମ୍
ବାହାର ଓ ଭିତର ଦୁଇଁ ପଟରେ ରେଖା ଓ କାଠର ମଧ୍ୟର ଅନ୍ତର ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ।
ବାହ୍ଯତୋ ଦକ୍ଷିଣେ ଚୈଵ ସତତଂ ତୁ ଯଥାକ୍ରମମ୍
ବାହାରୁ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ପଟରେ ସବୁବେଳେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ।
ଚରତେ ଦକ୍ଷିଣେ ଚାପି ତାଵଦେଵ ଵିଭାଵସୁଃ
ଦକ୍ଷିଣ ପଟରେ ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ନି ସେଇପରି ଚଳିଥାଏ।
ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ସପ୍ତାଦଶ ସମାସତଃ
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୋଜନା ସଂଖ୍ୟା ସତର ହଜାର।
ଏକଵିଂଶତିଭିଶ୍ଚୈଵ ଯୋଜନୈରଧିକୈର୍ହି ତେ
ଏହା ସହିତ ଏକୋଇଶି ଯୋଜନା ଅଧିକ ଯୋଗ ହୁଏ।
ଵିଷ୍କଂଭୋ ମଣ୍ଡଲସ୍ଯାଥ ତିର୍ଯକ୍ ସ ତୁ ଵିଧୀଯତେ
ମଣ୍ଡଳର ଚୌଡ଼ାଇ ତିର୍ଯ୍ୟକ୍ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।
କୁଲାଲଚକ୍ରପର୍ଯନ୍ତୋ ଯଥା ଶୀଘ୍ରଂ ନିଵର୍ତ୍ତତେ
ଯେପରି ମାଟି କୁମ୍ଭାରଙ୍କ ଚକା ଶୀଘ୍ର ଘୁଞ୍ଚିଯାଏ, ସେପରି।
ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରକୃଷ୍ଟାଂ ଭୂମିଂ ତୁ କାଲେନାଲ୍ପେନ ଗଚ୍ଛତି
ସେଥିପାଇଁ ଅଳ୍ପ ସମୟରେ ବିସ୍ତୃତ ଭୂମିକୁ ଚାଲିଯାଏ।
ତ୍ରଯୋଦଶାର୍ଦ୍ଧମୃକ୍ଷାଣାମହ୍ନା ତୁ ଚରତେ ରଵିଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରତିଦିନ ତେର ଅଧା ନକ୍ଷତ୍ର ମାନେ ଚଳନ କରେ।
କୁଲାଲଚକ୍ରମଧ୍ଯେ ତୁ ଯଥା ମନ୍ଦଂ ପ୍ରସର୍ପତି
ମଟି କୁମ୍ଭାରଙ୍କ ଚକର ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ହଳୁକ ଗତିରେ ଘୁଞ୍ଚେ,
ତସ୍ମା ଦ୍ଦୀର୍ଘେନ କାଲେନ ଭୂମିଂ ସ୍ଵଲ୍ପାନି ଗଚ୍ଛତି
ସେହିପରି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଲାଗିଲେ ମାତ୍ର କିଛି ଦୂର ମାଟି ଉପରେ ଚାଲିପାରେ।
ଅହୋ ଭଵତି ତଚ୍ଚାପି ଚରତେ ମନ୍ଦଵିକ୍ରମଃ
ତଥାପି, ସେହି ଗତି ମଧ୍ୟ ଅତି ଧୀରେ ହୁଏ।
ମୁହୂର୍ତୈସ୍ତାଵଦୃକ୍ଷାଣି ନକ୍ତଂ ଦ୍ଵାଦଶଭିଶ୍ଚରନ୍
ରାତିବେଳେ, ସେ ଦ୍ଵାଦଶ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତାରାମାନଙ୍କୁ ଚାଲିଯାଏ।
ମୃତ୍ପିଣ୍ଡ ଇଵ ମଧ୍ଯସ୍ଥୋ ଧ୍ରୁଵୋ ଭ୍ରମତି ଵୈ ତଥା
ଯେପରି ମଟିର ଗୋଲା ମଧ୍ୟରେ ରହି ଘୂରେ, ଧ୍ରୁବ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଘୂରେ।
ଉଭଯୋଃ କାଷ୍ଠଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ଭ୍ରମତେ ମଣ୍ଡଲାନି ତୁ
ଦୁଇଟି କାଠର ମଧ୍ୟରେ ମଣ୍ଡଳଗୁଡ଼ିକ ଘୂରେ।
ଧ୍ରୁଵସ୍ତଥା ହି ଵିଜ୍ଞେଯସ୍ତତ୍ରୈଵ ପରୀଵର୍ତ୍ତତେ
ଧ୍ରୁବକୁ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ବୁଝିବା ଉଚିତ, ସେ ସେଠିଏ ଘୂରେ।
ଦିଵାନକ୍ତଂ ଚ ସୂର୍ଯସ୍ଯ ମନ୍ଦା ଶୀଘ୍ରା ଚ ଵୈ ଗାତିଃ
ଦିନ ଓ ରାତିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଗତି କେବେ ଧୀରେ, କେବେ ତେଜ।
ତଥୈଵ ଚ ପୁନର୍ନକ୍ତଂ ଶୀଘ୍ରା ସୂର୍ଯସ୍ଯ ଵୈ ଗାତିଃ
ଏଭଳି, ପୁଣି ରାତିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଚଳାଚଳ ତେଜ ହୁଏ।
ଗତିଃ ସୂର୍ଯସ୍ଯ ନକ୍ତଂ ଚ ମନ୍ଦା ଚୈଵ ଗତିସ୍ତଥା
ସୂର୍ଯ୍ୟର ଗତି ରାତିରେ ଧୀରେ ହୁଏ, ଏହିପରି ତାହାର ଚଳାଚଳ।
ତଜାପି ସଂଚରନ୍ମାର୍ଗଂ ସମେନ ଵିଷମେଣ ଚ
ତଥାପି, ସେ ତାହାର ପଥରେ କେବେ ସମ, କେବେ ଅସମ ଭାବରେ ଚାଲେ।
ଅଗସ୍ତ୍ଯଶ୍ଚରତେ ତେଷାମୁପରିଷ୍ଟାଜ୍ଜଵେନ ତୁ
ଅଗସ୍ତ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ତେଜ ଗତିରେ ଚାଲନ୍ତି।
ଦକ୍ଷିଣେ ନାଗଵୀଥ୍ଯାସ୍ତୁ ଲୋକାଲୋକସ୍ଯ ଚୋତ୍ତରେ
ସାପର ଦକ୍ଷିଣ ପଥରେ ଏବଂ ଲୋକାଲୋକ ପର୍ବତର ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱରେ।
ପୃଷ୍ଟେ ଯାଵତ୍ପ୍ରଭା ସୌରୀ ପୁରସ୍ତାତ୍ସଂପ୍ରକାଶତେ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରଭା ପଛରେ ରହିଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ସାମ୍ନାରେ ଆଲୋକ ଦେଇଥାଏ।
ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ଦଶକଂ ତୁଚ୍ଛ୍ରିତୋ ଗିରିଃ
ପର୍ବତଟି ଦଶ ହଜାର ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚତାକୁ ଉଠିଛି।
ନକ୍ଷତ୍ରଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯଶ୍ଚ ଗ୍ରହୈସ୍ତାରାଗଣୈଃ ସହ
ନକ୍ଷତ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଗ୍ରହ ଏବଂ ତାରାମାନଙ୍କ ସହିତ।
ଏତାଵାନେଵ ଲୋକସ୍ତୁ ନିରାଲୋକସ୍ତତଃ ପରମ୍
ଏହିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହେଉଛି ଜଗତର ସୀମା; ଏହାଠାରୁ ପରେ ଆଲୋକ ନାହିଁ।
ଲୋକାଲୋକଂ ତୁ ସଂଧତ୍ତେ ଯସ୍ମାତ୍ସୁର୍ଯପରିଗ୍ରହମ୍
ଲୋକାଲୋକ ପରିବେଷ୍ଟିତ ଥିବାରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଘେରି ରହିଛି।
ଉଷା ରାତ୍ରିଃ ସ୍ମୃତା ଵିପ୍ରୈର୍ଵ୍ଯୁଷ୍ଟିଶ୍ଚାପି ତ୍ଵହଃ ସ୍ମୃତମ୍
ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଉଷାକୁ ଏବଂ ରାତିକୁ ଚିହ୍ନିଛନ୍ତି, ଉଷା ପରେ ଯେ ସମୟ ଆସେ, ସେହି ସମୟକୁ ଦିନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ପ୍ରଜାପତିନିଯୋଗେନ ଶାପସ୍ତ୍ଵେଷାଂ ଦୁରାତ୍ମନାମ୍
ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଶାପରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି।