ଆନୁପୂର୍ଵ୍ଯାଦ୍ଵିଧିଃ କୃତ୍ସ୍ନଃ ପୁଷ୍କରସ୍ଯ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତଃ
ଏଭଳିଭାବେ ପୁଷ୍କରର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା କ୍ରମିକ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି ।
ଵିସ୍ତାରାନ୍ମଣ୍ଡଲାଚ୍ଚୈଵ ପୁଷ୍କରସ୍ଯ ସମେନ ତୁ
ପ୍ରସାର ଓ ଗୋଳାକାରରେ, ପୁଷ୍କର ସମାନ,
ଦ୍ଵୀପସ୍ଯାନନ୍ତରୋ ଯସ୍ତୁ ସାମୁଦ୍ରସ୍ତତ୍ସମସ୍ତୁ ସଃ
ସେଇ ଦ୍ୱୀପ ପରେ ଯେଉଁ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ତାହାକୁ ସାମୁଦ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ମଧ୍ୟ ସେଇପରି ବଡ଼ ।
ଅପାଂ ଚୈଵ ସମୁଦ୍ରେକାତ୍ସାମୁଦ୍ର ଇତି ସଂଜ୍ଞିତଃ
ସେଠାରେ ପାଣିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିବାରୁ, ଏହାକୁ ସାମୁଦ୍ର ବୋଲି ନାମ ଦିଆଯାଇଛି ।
ତସ୍ମାଦ୍ଵର୍ଷମିତି ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପ୍ରଜାନାଂ ସୁଖଦଂ ଯତଃ
ଏହିକାରଣରେ, ଏହାକୁ 'ବର୍ଷା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, କାରଣ ଏହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ।
ରତିପ୍ରବଧନାତ୍ମିଦ୍ଧଂ ଵର୍ଷଂ ତତ୍ତେଷୁ ତେନ ଵୈ
ବର୍ଷା, ଆନନ୍ଦ ଓ ବୃଦ୍ଧିର ମୂଳ ହୋଇ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏଭଳି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ପ୍ରକ୍ଷୀଯମାଣେ ବହୁଲେ କ୍ଷୀଯତେ ଽସ୍ତମିତେ ଖଗେ
ଯେତେବେଳେ ବର୍ଷା ବହୁତ କମିଯାଏ, ତେବେ ଏହା ପକ୍ଷୀ ଅସ୍ତମିତ ହେବା ସମୟରେ ଶୁଷ୍କ ହୁଏ।
ତଥୋପକ୍ଷୀଯମାଣେ ଽପି ସ୍ଵାତ୍ମନ୍ଯେଵାଵକୃଷ୍ଯତେ
ଏଭଳି ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ବର୍ଷା କମିଲେ ଏହା ନିଜ ଗୁଣକୁ ଫେରିଯାଏ।
ମହୋଦଧିଗତଂ ତୋଯଂ ସ୍ଵତ ଉଦ୍ରିଚ୍ଯତେ ତଥା
ଯେପରି ମହାସାଗରରେ ପାଣି ସ୍ୱୟଂ ଉପରକୁ ଉଠେ, ସେପରି।
ଉଦଯାସ୍ତମଯେ ତ୍ଵିନ୍ଦୌ ପକ୍ଷଯୋଃ ଶୁକ୍ଲକୃଷ୍ଣଯୋଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ଦୁଇଟି ପକ୍ଷରେ, ଶୁକ୍ଳ ଓ କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷରେ।
ଦଶୋତ୍ତରାଣି ପଞ୍ଚୈଵ ହ୍ଯଙ୍ଗୁଲାନି ଶତାନି ଚ
ଏଠାରେ ଏକଶଏ ପନ୍ଦର ଅଙ୍ଗୁଳା ଅଛି।
ଦ୍ଵିରାପ୍କତ୍ଵାତ୍ସ୍ମୃତା ଦ୍ଵୀପାଃ ସର୍ଵତଶ୍ଚୋଦକାଵୃତାଃ
ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ପାଣି ଘେରିଥିବାରୁ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ 'ଦ୍ୱୀପ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅପର୍ଵାଣସ୍ତୁ ଗିରଯଃ ପର୍ଵଭିଃ ପର୍ଵତାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଯେ ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ନୁହେଁ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ଶୃଙ୍ଗ ବୋଲି ମନାଯାଏ।
ଶାଲ୍ମଲିଃ ଶାଲ୍ମଲେ ଦ୍ଵୀପେ ପୂଜ୍ଯତେ ସୁମହାଵ୍ରତୈଃ
ଶାଲ୍ମଲୀ ଦ୍ୱୀପରେ ଶାଲ୍ମଲୀ ଗଛକୁ ମହାବ୍ରତୀ ଲୋକମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି।
କ୍ରୈଞ୍ଚଦ୍ଵୀପେ ଗିରିଃ କୈଞ୍ଚୋ ମଧ୍ଯେ ଜନପଦସ୍ଯ ହ
କ୍ରଞ୍ଚ ଦ୍ୱୀପରେ, କଞ୍ଚ ନାମକ ପାହାଡ଼ ଏହି ଦେଶର ମଧ୍ୟରେ ଅଛି।
ନ୍ଯଗ୍ରୋଧଃ ପୁଷ୍କରଦ୍ଵୀପେ ତତ୍ରତ୍ଯୈଃ ସ ନମସ୍କୃତଃ
ପୁଷ୍କର ଦ୍ୱୀପରେ ନ୍ୟଗ୍ରୋଧ ଗଛକୁ ସେଠାରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି।
ତସ୍ମିନ୍ନି ଵସତି ବ୍ରହ୍ମା ସାଧ୍ଯୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ପ୍ରଜାପତିଃ
ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା, ସାଧ୍ୟମାନେ ସହିତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କର ନାଥ ରହନ୍ତି।
ସ ତତ୍ର ପୂଜ୍ଯତେ ଚୈଵ ଦେଵେର୍ଦେଵୋତମୋତମଃ
ସେଠାରେ ସେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଠାରୁ ଉଚ୍ଚ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦେବତା ଭାବେ ପୂଜିତ।
ଦ୍ଵୀପେଷୁ ତେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ପ୍ରଜାନାଂ କ୍ରମତସ୍ତୁ ଵୈ
ସେସମସ୍ତ ଦ୍ୱୀପରେ, ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ବଂଶ କ୍ରମକ୍ରମେ ଚାଲିଥାଏ।
ଆରୋଗ୍ଯଯୁଃପ୍ରମାଣାଭ୍ଯାଂ ପ୍ରମାଣଂ ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ତତଃ
ସେଠାରେ ଆୟୁଷ୍ୟ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମାପିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ମାପ ଦୁଇଗୁଣା ହୁଏ।
ଗୋପାଯତି ପ୍ରଜାସ୍ତତ୍ର ସ୍ଵଯଂଭୂର୍ଜଡ ପଣ୍ଡିତାଃ
ସେଠାରେ ସ୍ୱୟଂଜନ୍ମା, ମୂଢ଼ ଓ ପଣ୍ଡିତ, ଦୁହିଁ ପ୍ରକାର ପ୍ରଜାମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
ସ ଵିଷ୍ଣୋଃ ସଚିଵୋ ଦେଵଃ ସ ପିତା ସ ପିତାମହଃ
ସେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସଚିବ, ଦେବତା, ପିତା ଓ ପିତାମହ।
ଷଡ୍ରସଂ ସୁମହାଵୀର୍ଯଂ ଭୁଞ୍ଜତେ ତୁ ପ୍ରଜାଃ ସଦା
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସଦା ଛଅ ପ୍ରକାରର ରସ, ଯାହା ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଭୋଜନ କରନ୍ତି।
ସ୍ଵାଦୂଦକଃ ସମୁଦ୍ରସ୍ତୁ ସମନ୍ତାତ୍ପରିଵେଷ୍ଟ୍ଯ ତମ୍
ମିଠା ପାଣିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୁଦ୍ର ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଏହାକୁ ଘେରି ରହିଛି।
କାଞ୍ଚନୀ ଦ୍ଵିଗୁଣା ଭୂମିଃ ସର୍ଵାହ୍ଯେକଶିଲୋପମା
ସୁନା ମାଟି, ଦୁଇଗୁଣା ବଡ଼, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ଏକଟି ପାଥର ଭଳି ଅଛି।
ପ୍ରକାଶଶ୍ଚାପ୍ରକାଶଶ୍ଚ ଲୋକାଲୋକଃ ସ ଉଚ୍ଯତେ
ଏହାକୁ ଲୋକାଲୋକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, କାହାକି ଏହା ଅଂଶେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ଅଂଶେ ଅନ୍ଧକାର।
ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ଦଶ ତସ୍ଯୋଚ୍ଛ୍ରଯଃ ସମୃତଃ
ଏହାର ଉଚ୍ଚତା ଦଶ ହଜାର ଯୋଜନା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଆଲୋକୋ ଲୋକଵୃତ୍ତିସ୍ଥୋ ନିରାଲୋକୋ ହ୍ଯଲୌକିକଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଅଛି, ସେଠି ଲୋକମାନେ ଅଛନ୍ତି; ଯେଉଁଠାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ନାହିଁ, ସେଠି ଲୋକମାନେ ନାହାନ୍ତି।
ଲୋକଵିସ୍ତାରମାତ୍ରଂ ତୁ ହ୍ଯଲୋକଃ ସର୍ଵତୋ ବହିଃ
ଅନ୍ଧକାର ଅଞ୍ଚଳ ସମସ୍ତ ଲୋକର ସୀମାର ବାହାରେ ଅଛି।
ଆଲୋକାତ୍ପରତଶ୍ଚାପି ହ୍ଯଣ୍ଡମା ଵୃତ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି
ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅଞ୍ଚଳର ପରେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଘେରି ଏକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ରହିଛି।