ପୁଷ୍କରଦ୍ଵୀପଵିସ୍ତାରାଦ୍ଵିସ୍ତୀର୍ଣୋ ଽସୌ ସମନ୍ତତଃ
ଏହା ପୁଷ୍କର ଦ୍ୱୀପର ପରିମାଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପ୍ରସାରିତ ।
ଅଭିତୋ ମାନସସ୍ଯାଥ ପର୍ଵତସ୍ଯ ତୁ ମଣ୍ଡଲେ
ମାନସ ପର୍ବତର ଗୋଲାକାର ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରେ,
ତ୍ସ୍ଯୈଵାଭ୍ଯନ୍ତରେଣାପି ଧାତକୀଖଣ୍ଡମୁଚ୍ଯତେ
ସେଠାର ଭିତରେ ଧାତକୀ ଖଣ୍ଡ ବୋଲି ଯାହାକୁ କୁହାଯାଏ, ତାହା ଅଛି ।
ଅରୋଗାଃ ସୁଖବାହୁଲ୍ଯା ମାନସୀଂ ସିଦ୍ଧିମାସ୍ଥିତାଃ
ସେଠାରେ ଲୋକମାନେ ରୋଗ ଭିନ୍ନ, ସୁଖରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ମାନସୀ ସିଦ୍ଧିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ।
ଅଧମୋତ୍ତମା ନ ତେଷ୍ଵସ୍ତି ତୁଲ୍ଯାସ୍ତେ ରୂପଶୀଲତଃ
ସେଠାରେ କେହି ଉଚ୍ଚ କିମ୍ବା ନିମ୍ନ ନାହାନ୍ତି; ସମସ୍ତେ ରୂପ ଓ ଚରିତ୍ରରେ ସମାନ ।
ନିଗ୍ରହୋ ନ ଚ ଦଣ୍ଡୋ ଽସ୍ତି ନ ଲୋଭୋ ନ ପରିଗ୍ରହଃ
ସେଠାରେ କୌଣସି ଦଣ୍ଡ କିମ୍ବା ଶାସନ ନାହିଁ, ଲୋଭ କିମ୍ବା ସଂଗ୍ରହ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ ।
ଵର୍ଣାଶ୍ରମୌ ଵା ଵାର୍ତା ଵା ପାଶୁପାଲ୍ଯଂ ଵଣିକ୍ପଥଃ
ସେଠାରେ କୌଣସି ବର୍ଣ୍ଣ ବା ଆଶ୍ରମ, କୃଷି, ପଶୁପାଳନ ବା ବ୍ୟବସାୟ ନାହିଁ ।
ଵର୍ଷଦ୍ଵଯେ ସର୍ଵମେତତ୍ପୁଷ୍କରସ୍ଯ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ପୁଷ୍କରର ସେଇ ଦୁଇ ଅଞ୍ଚଳରେ, ଏହି ସବୁ କିଛି ନାହିଁ ।
ଉଦ୍ଭିଦାନ୍ଯୁଦକାନ୍ଯତ୍ର ଗିରିପ୍ରସ୍ରଵଣାନି ଚ
ସେଠାରେ ସ୍ୱୟଂଉତ୍ପନ୍ନ ଗଛ, ଜଳ ଏବଂ ପାହାଡ଼ର ଝରଣା ଅଛି ।
ସର୍ଵର୍ତ୍ତୁସୁସୁଖସ୍ତତ୍ର ଜରାକ୍ରମଵିଵର୍ଜିତଃ
ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ସେଠାରେ ବହୁତ ସୁଖ ଅଛି, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ତାହାକୁ ଛୁଇଁପାରେ ନାହିଁ ।
ଆନୁପୂର୍ଵ୍ଯାଦ୍ଵିଧିଃ କୃତ୍ସ୍ନଃ ପୁଷ୍କରସ୍ଯ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତଃ
ଏଭଳିଭାବେ ପୁଷ୍କରର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା କ୍ରମିକ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି ।
ଵିସ୍ତାରାନ୍ମଣ୍ଡଲାଚ୍ଚୈଵ ପୁଷ୍କରସ୍ଯ ସମେନ ତୁ
ପ୍ରସାର ଓ ଗୋଳାକାରରେ, ପୁଷ୍କର ସମାନ,
ଦ୍ଵୀପସ୍ଯାନନ୍ତରୋ ଯସ୍ତୁ ସାମୁଦ୍ରସ୍ତତ୍ସମସ୍ତୁ ସଃ
ସେଇ ଦ୍ୱୀପ ପରେ ଯେଉଁ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ତାହାକୁ ସାମୁଦ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ମଧ୍ୟ ସେଇପରି ବଡ଼ ।
ଅପାଂ ଚୈଵ ସମୁଦ୍ରେକାତ୍ସାମୁଦ୍ର ଇତି ସଂଜ୍ଞିତଃ
ସେଠାରେ ପାଣିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିବାରୁ, ଏହାକୁ ସାମୁଦ୍ର ବୋଲି ନାମ ଦିଆଯାଇଛି ।
ତସ୍ମାଦ୍ଵର୍ଷମିତି ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପ୍ରଜାନାଂ ସୁଖଦଂ ଯତଃ
ଏହିକାରଣରେ, ଏହାକୁ 'ବର୍ଷା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, କାରଣ ଏହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ।
ରତିପ୍ରବଧନାତ୍ମିଦ୍ଧଂ ଵର୍ଷଂ ତତ୍ତେଷୁ ତେନ ଵୈ
ବର୍ଷା, ଆନନ୍ଦ ଓ ବୃଦ୍ଧିର ମୂଳ ହୋଇ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏଭଳି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ପ୍ରକ୍ଷୀଯମାଣେ ବହୁଲେ କ୍ଷୀଯତେ ଽସ୍ତମିତେ ଖଗେ
ଯେତେବେଳେ ବର୍ଷା ବହୁତ କମିଯାଏ, ତେବେ ଏହା ପକ୍ଷୀ ଅସ୍ତମିତ ହେବା ସମୟରେ ଶୁଷ୍କ ହୁଏ।
ତଥୋପକ୍ଷୀଯମାଣେ ଽପି ସ୍ଵାତ୍ମନ୍ଯେଵାଵକୃଷ୍ଯତେ
ଏଭଳି ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ବର୍ଷା କମିଲେ ଏହା ନିଜ ଗୁଣକୁ ଫେରିଯାଏ।
ମହୋଦଧିଗତଂ ତୋଯଂ ସ୍ଵତ ଉଦ୍ରିଚ୍ଯତେ ତଥା
ଯେପରି ମହାସାଗରରେ ପାଣି ସ୍ୱୟଂ ଉପରକୁ ଉଠେ, ସେପରି।
ଉଦଯାସ୍ତମଯେ ତ୍ଵିନ୍ଦୌ ପକ୍ଷଯୋଃ ଶୁକ୍ଲକୃଷ୍ଣଯୋଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ଦୁଇଟି ପକ୍ଷରେ, ଶୁକ୍ଳ ଓ କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷରେ।
ଦଶୋତ୍ତରାଣି ପଞ୍ଚୈଵ ହ୍ଯଙ୍ଗୁଲାନି ଶତାନି ଚ
ଏଠାରେ ଏକଶଏ ପନ୍ଦର ଅଙ୍ଗୁଳା ଅଛି।
ଦ୍ଵିରାପ୍କତ୍ଵାତ୍ସ୍ମୃତା ଦ୍ଵୀପାଃ ସର୍ଵତଶ୍ଚୋଦକାଵୃତାଃ
ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ପାଣି ଘେରିଥିବାରୁ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ 'ଦ୍ୱୀପ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅପର୍ଵାଣସ୍ତୁ ଗିରଯଃ ପର୍ଵଭିଃ ପର୍ଵତାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଯେ ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ନୁହେଁ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ଶୃଙ୍ଗ ବୋଲି ମନାଯାଏ।
ଶାଲ୍ମଲିଃ ଶାଲ୍ମଲେ ଦ୍ଵୀପେ ପୂଜ୍ଯତେ ସୁମହାଵ୍ରତୈଃ
ଶାଲ୍ମଲୀ ଦ୍ୱୀପରେ ଶାଲ୍ମଲୀ ଗଛକୁ ମହାବ୍ରତୀ ଲୋକମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି।
କ୍ରୈଞ୍ଚଦ୍ଵୀପେ ଗିରିଃ କୈଞ୍ଚୋ ମଧ୍ଯେ ଜନପଦସ୍ଯ ହ
କ୍ରଞ୍ଚ ଦ୍ୱୀପରେ, କଞ୍ଚ ନାମକ ପାହାଡ଼ ଏହି ଦେଶର ମଧ୍ୟରେ ଅଛି।
ନ୍ଯଗ୍ରୋଧଃ ପୁଷ୍କରଦ୍ଵୀପେ ତତ୍ରତ୍ଯୈଃ ସ ନମସ୍କୃତଃ
ପୁଷ୍କର ଦ୍ୱୀପରେ ନ୍ୟଗ୍ରୋଧ ଗଛକୁ ସେଠାରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି।
ତସ୍ମିନ୍ନି ଵସତି ବ୍ରହ୍ମା ସାଧ୍ଯୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ପ୍ରଜାପତିଃ
ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା, ସାଧ୍ୟମାନେ ସହିତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କର ନାଥ ରହନ୍ତି।
ସ ତତ୍ର ପୂଜ୍ଯତେ ଚୈଵ ଦେଵେର୍ଦେଵୋତମୋତମଃ
ସେଠାରେ ସେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଠାରୁ ଉଚ୍ଚ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦେବତା ଭାବେ ପୂଜିତ।
ଦ୍ଵୀପେଷୁ ତେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ପ୍ରଜାନାଂ କ୍ରମତସ୍ତୁ ଵୈ
ସେସମସ୍ତ ଦ୍ୱୀପରେ, ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ବଂଶ କ୍ରମକ୍ରମେ ଚାଲିଥାଏ।
ଆରୋଗ୍ଯଯୁଃପ୍ରମାଣାଭ୍ଯାଂ ପ୍ରମାଣଂ ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ତତଃ
ସେଠାରେ ଆୟୁଷ୍ୟ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମାପିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ମାପ ଦୁଇଗୁଣା ହୁଏ।