ଋକ୍ସାମଯଜୁଷାଂ ଯୋନିଃ ପଞ୍ଚାନାଂ ପତିରୀଶ୍ଵରଃ
ସେ ଋଗ୍, ସାମ, ଯଜୁର ବେଦର ମୂଳ, ପାଞ୍ଚଟିର ନାୟକ ଓ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶାସକ।
ପ୍ରୋକ୍ତଃ ସଂଵତ୍ସରଶ୍ଚେତି ସୂର୍ଯ ଚୋନିର୍ମନୀଷିଭିଃ
ମୁନିମାନେ ତାଙ୍କୁ ବର୍ଷ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି।
ଗ୍ରହନକ୍ଷତ୍ରଶୀତୋଷ୍ଣଵର୍ଷାଯୁଃ କର୍ମଣାଂ ତଥା
ସେ ଗ୍ରହ, ନକ୍ଷତ୍ର, ଶୀତ, ଉଷ୍ଣତା, ବର୍ଷା, ଆୟୁଷ୍ୟ ଓ କାର୍ଯ୍ୟର ନିୟନ୍ତ୍ରକ।
ଵୈକାରିକଃ ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରଃ ପ୍ରଜାପତିଃ
ସେ ମନସ୍ତତ୍ତ୍ୱର, ସାନ୍ତ ମନ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ନାଥ।
ଆଦିତ୍ଯଃ ସଵିତା ଭାନୁର୍ଜୀଵନୋ ବ୍ରହ୍ମସତ୍କୃତଃ
ସେ ଆଦିତ୍ୟ, ସବିତା, ଭାନୁ, ଜୀବନଦାତା ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରଶଂସିତ।
ତାରାଭିମାନୀ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ଦ୍ଵିତୀଯଃ ପରିଵତ୍ସରଃ
ସେ ତାରାମାନ୍ୟର ନାଥ ଓ ଦ୍ୱିତୀୟ ପରିବତ୍ସର ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ।
ଆଜୀଵଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଯୋଗକ୍ଷେମକୃଦୀଶ୍ଵରଃ
ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଜୀବନଦାତା, ଯିଏ ସମ୍ପଦ ଓ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥାନ୍ତି।
ତିଥୀନାଂ ପର୍ଵସଂଧୀନାଂ ପୂର୍ଣିମାଦର୍ଶଯୋରପି
ତିଥି, ପର୍ବ ସନ୍ଧି, ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଓ ଅମାବାସ୍ୟାର ନାଥ ସେ।
ତସ୍ମାତ୍ସ ପିତୃମାନ୍ସୋମଃ ସ୍ମୃତ ଇଙ୍ଵତ୍ସରାତ୍ମକଃ
ସେହିପାଇଁ ସୋମକୁ ପିତୃ ଭାବେ ଓ ବର୍ଷର ଆତ୍ମା ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
କର୍ମଭିଃ ପ୍ରାଣିନାଂ ଲୋକେ ସର୍ଵଚେଷ୍ଟାପ୍ରଵର୍ତକଃ
ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ କରାନ୍ତି।
ସମାନକାଲକରଣକ୍ରିଯାଃ ସଂପାଦଯନ୍ନପି
ସେ ସମାନ ସମୟ ଦେଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ସଫଳ କରନ୍ତି।
ଵର୍ତ୍ତତେ ଚୋପକାରୈର୍ଯସ୍ତନୁଭିଃ ସପ୍ତସପ୍ତଭିଃ
ସେ ସପ୍ତ ସପ୍ତ ଦେହର ଉପକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବିଦ୍ୟମାନ।
ଯୋନିରଗ୍ନେରପାଂ ଭୂମେ ରଵେଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମସଶ୍ଚଯଃ
ସେ ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ଭୂମି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମାର ମୂଳ।
ଅହୋରାତ୍ରକରସ୍ତସ୍ମାତ୍ସ ଵାଯୁରନୁଵତ୍ସରଃ
ସେ ଦିନ ଓ ରାତିର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା; ଏହିପରି ଭାବରେ ବାୟୁକୁ ଅନୁବତ୍ସର ବୋଲାଯାଏ।
ପିତରଃ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ଲୋକାତ୍ମାନଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତାଃ
ସମସ୍ତ ଲୋକର ପିତୃମାନେ ଲୋକମାନଙ୍କ ଆତ୍ମା ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଋଷିର୍ଵିପ୍ରା ମହାଦେଵୋ ଭୂତାତ୍ମା ପ୍ରପିତାମହଃ
ଋଷି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମହାଦେବ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଆତ୍ମା ଓ ପ୍ରପିତାମହ।
ଆତ୍ମାଵେଶେନ ଭୂତାନାମଙ୍ଗପ୍ରତ୍ଯଙ୍ଗସଂଭଵଃ
ସେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ଓ ଉପାଙ୍ଗର ଉତ୍ପତ୍ତିକାରଣ।
ସୂର୍ଯ୍ଯଶ୍ଚ ଚନ୍ଦ୍ରମାଶ୍ଚାଗ୍ନିର୍ଵାଯୂ ରୁଦ୍ରସ୍ତଥୈଵ ଚ
ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ରମା, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ ଓ ଏଭଳି ରୁଦ୍ର।
ରୁଦ୍ରଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ଭଗଵାଞ୍ଜଗତ୍ଯସ୍ମିନ୍ସ୍ଵତେଜସା
ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର ନିଜ ତେଜରେ ଏହି ସଂସାରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ।
ତତସ୍ତସ୍ଯ ତୁ ଵୀର୍ଯେଣ ଲୋକାନୁଗ୍ରହକାରକମ୍
ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ କରିଥିଲେ।
ତସ୍ମାଦ୍ଵୈ ସର୍ଵଥା ରୁଦ୍ରସ୍ତଦ୍ଵିଦ୍ଵଦ୍ଭିରଭୀଜ୍ଯତେ
ଏହି କାରଣରୁ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସବୁବେଳେ ଏହିପରି ଭାବେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜନ କରିବା ଉଚିତ।
ଭାଵନଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ସର୍ଵାତ୍ମା ନୀଲଲୋହିତଃ
ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତିକାରଣ, ସମସ୍ତଙ୍କର ଆତ୍ମା ଏବଂ ନୀଳ ଓ ଲାଲ ରଙ୍ଗର ଅଟୁଟ ଦେବତା।
ପ୍ରଜାପତିମୁଖୈର୍ଦେଵୈଃ ସମ୍ଯଗିଷ୍ଟଫଲାର୍ଥିଭିଃ
ପ୍ରଜାପତି ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଯଥାଯଥ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଆଶା କରନ୍ତି,
ଇଜ୍ଯତେ ଭଗଵାନ୍ ଯସ୍ମାତ୍ତସ୍ମାର୍ତ୍ର୍ଯଂବକ ଉଚ୍ଯତେ
ସେମାନେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି; ଏହି କାରଣରୁ ସେ ତ୍ରୟମ୍ବକ ଭାବରେ ପରିଚିତ।
ତ୍ର୍ଯଂବକା ନାମତଃ ପ୍ରେମ୍ଣା ଯୋନଯସ୍ତା ଵନସ୍ପତେଃ
ପ୍ରେମରେ ତ୍ରୟମ୍ବକ ନାମ ଦେଇ, କୁଶ ଗଛର ମୂଳ ଉତ୍ସମାନେ ପୂଜିତ।
ତ୍ରିସାଧନଃ ପୁରୋଡାଶସ୍ତ୍ରିକପାଲଃ ସ ଵୈ ସ୍ମୃତଃ
ସେ 'ତ୍ରିସାଧନ', 'ତ୍ରିକପାଳ' ଏବଂ 'ତିନି ଭାଗର ପିଠା' ଭାବରେ ପରିଚିତ।
ଇତ୍ଯେତତ୍ପଞ୍ଚଵର୍ଷଂ ହି ଯୁଗଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ମନୀଷିଭିଃ
ଏହିପରି, ପଞ୍ଚବର୍ଷକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏକ ଯୁଗ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି।
ସୈକଃ ଷଟ୍କୋ ଵିଜଜ୍ଞେ ଽଥ ମଧ୍ଵାଦିଋତୁସଂଜ୍ଞକଃ
ତାପରେ, ମଧୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଋତୁ ନାମରେ ଛଅଟି ଋତୁର ଏକ ଗୋଷ୍ଠୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ନଦୀଵେଗ ଇଵାସକ୍ତଃ କାଲୋ ଧାଵତି ସଂହରନ୍
ନଦୀର ଧାରା ପରି, ସମୟ ସବୁକିଛି ସଂଗ୍ରହ କରି ଦୌଡ଼ିଯାଏ।
ବହୁତ୍ଵାତ୍ପରିସଂଖ୍ଯାତୁଂ ପୁତ୍ର ପୌତ୍ରମନନ୍ତକମ୍
ସଂଖ୍ୟା ବେଶି ଥିବାରୁ, ପୁଅ ଓ ପଉତି ମାନେ ଅନନ୍ତ, ତେଣୁ ଗଣନା କରିହେବ ନାହିଁ।