ସୂର୍ଯଯୋନିର୍ନିମେଷାଦିଃ ସଂଖ୍ଯାଚକ୍ଷୁଃ ସ ଉଚ୍ଯତେ
ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଉତ୍ପତ୍ତିସ୍ଥଳ, କ୍ଷଣ ଗଣନାକାରୀ, ସଂଖ୍ୟା ଗଣନାକାରୀ ଓ ଦୃଷ୍ଟି ଭାବେ କୁହାଯାଏ।
ସଂଵତ୍ସରଃ ସତତ୍ତ୍ଵଶ୍ଚ ନାମ ଚାସ୍ଯ କଲାତ୍ମକଃ
ସଂବତ୍ସର ତାହାର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ, ଏବଂ ତାହାର ନାମ ସମୟର ଅଂଶରେ ଗଠିତ।
ପଞ୍ଚଧା ପ୍ରଵିଭକ୍ତାଂ ତୁ କାଲାଵସ୍ଥାଂ ନିବୋଧତ
ଏବେ ସମୟର ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଭାଗକୁ ବୁଝ।
ସଂଵତ୍ସରସ୍ତୁ ପ୍ରଥମୋ ଦ୍ଵିତୀଯଃ ପରିଵତ୍ସରଃ
ସଂବତ୍ସର ପ୍ରଥମ, ଦ୍ୱିତୀୟ ପରିବତ୍ସର।
ପଞ୍ଚମୋ ଵତ୍ସରସ୍ତେଷାଂ କାଲଃସ ଯୁଗସଜ୍ଞିତଃ
ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପଞ୍ଚମ ହେଉଛି ବତ୍ସର; ଏହି ସମୟକୁ ଯୁଗ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
କ୍ରତୁରଗ୍ନିସ୍ତୁ ଯଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ସ ତୁ ସଂଵତ୍ସରୋ ମତଃ
ଯେ କ୍ରତୁ ନାମକ ଅଗ୍ନି, ସେହି ସଂବତ୍ସର ବୋଲି ମନ୍ୟ।
ଶୁକ୍ଲକୃଷ୍ଣଗତିଶ୍ଚାପି ଅପାଂ ସାରମଯଃ ଖଗଃ
ଶୁକ୍ଳ ଓ କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷର ଗତି, ଓ ଜଳର ସାରରେ ଗଠିତ ପକ୍ଷୀ।
ଯଶ୍ଚାଯଂ ପଵତେ ଲୋକାଂସ୍ତନୁଭିଃ ସପ୍ତସପ୍ତଭିଃ
ଯିଏ ସେହି ସପ୍ତସପ୍ତ ଦେହରେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି।
ଅହଙ୍କାରାଦୁଦଗ୍ରୁଦ୍ରଃ ସଂଭୂତୋ ବ୍ରହ୍ମଣାସ୍ତୁ ଯଃ
ଅହଂକାରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଉଗ୍ର ରୁଦ୍ର, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟ।
ସତତ୍ତ୍ଵଂ ତସ୍ଯ ଵକ୍ଷ୍ଯମି କୀର୍ତ୍ଯମାନଂ ନିବୋଧତ
ତାଙ୍କର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଏବେ କୁହିବି, ଯେପରି ଗୁଣଗାନ କରାଯାଏ, ଆଗ୍ରହରେ ଶୁଣ।
ଋକ୍ସାମଯଜୁଷାଂ ଯୋନିଃ ପଞ୍ଚାନାଂ ପତିରୀଶ୍ଵରଃ
ସେ ଋଗ୍, ସାମ, ଯଜୁର ବେଦର ମୂଳ, ପାଞ୍ଚଟିର ନାୟକ ଓ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶାସକ।
ପ୍ରୋକ୍ତଃ ସଂଵତ୍ସରଶ୍ଚେତି ସୂର୍ଯ ଚୋନିର୍ମନୀଷିଭିଃ
ମୁନିମାନେ ତାଙ୍କୁ ବର୍ଷ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି।
ଗ୍ରହନକ୍ଷତ୍ରଶୀତୋଷ୍ଣଵର୍ଷାଯୁଃ କର୍ମଣାଂ ତଥା
ସେ ଗ୍ରହ, ନକ୍ଷତ୍ର, ଶୀତ, ଉଷ୍ଣତା, ବର୍ଷା, ଆୟୁଷ୍ୟ ଓ କାର୍ଯ୍ୟର ନିୟନ୍ତ୍ରକ।
ଵୈକାରିକଃ ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରଃ ପ୍ରଜାପତିଃ
ସେ ମନସ୍ତତ୍ତ୍ୱର, ସାନ୍ତ ମନ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ନାଥ।
ଆଦିତ୍ଯଃ ସଵିତା ଭାନୁର୍ଜୀଵନୋ ବ୍ରହ୍ମସତ୍କୃତଃ
ସେ ଆଦିତ୍ୟ, ସବିତା, ଭାନୁ, ଜୀବନଦାତା ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରଶଂସିତ।
ତାରାଭିମାନୀ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ଦ୍ଵିତୀଯଃ ପରିଵତ୍ସରଃ
ସେ ତାରାମାନ୍ୟର ନାଥ ଓ ଦ୍ୱିତୀୟ ପରିବତ୍ସର ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ।
ଆଜୀଵଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଯୋଗକ୍ଷେମକୃଦୀଶ୍ଵରଃ
ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଜୀବନଦାତା, ଯିଏ ସମ୍ପଦ ଓ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥାନ୍ତି।
ତିଥୀନାଂ ପର୍ଵସଂଧୀନାଂ ପୂର୍ଣିମାଦର୍ଶଯୋରପି
ତିଥି, ପର୍ବ ସନ୍ଧି, ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଓ ଅମାବାସ୍ୟାର ନାଥ ସେ।
ତସ୍ମାତ୍ସ ପିତୃମାନ୍ସୋମଃ ସ୍ମୃତ ଇଙ୍ଵତ୍ସରାତ୍ମକଃ
ସେହିପାଇଁ ସୋମକୁ ପିତୃ ଭାବେ ଓ ବର୍ଷର ଆତ୍ମା ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
କର୍ମଭିଃ ପ୍ରାଣିନାଂ ଲୋକେ ସର୍ଵଚେଷ୍ଟାପ୍ରଵର୍ତକଃ
ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ କରାନ୍ତି।
ସମାନକାଲକରଣକ୍ରିଯାଃ ସଂପାଦଯନ୍ନପି
ସେ ସମାନ ସମୟ ଦେଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ସଫଳ କରନ୍ତି।
ଵର୍ତ୍ତତେ ଚୋପକାରୈର୍ଯସ୍ତନୁଭିଃ ସପ୍ତସପ୍ତଭିଃ
ସେ ସପ୍ତ ସପ୍ତ ଦେହର ଉପକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବିଦ୍ୟମାନ।
ଯୋନିରଗ୍ନେରପାଂ ଭୂମେ ରଵେଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମସଶ୍ଚଯଃ
ସେ ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ଭୂମି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମାର ମୂଳ।
ଅହୋରାତ୍ରକରସ୍ତସ୍ମାତ୍ସ ଵାଯୁରନୁଵତ୍ସରଃ
ସେ ଦିନ ଓ ରାତିର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା; ଏହିପରି ଭାବରେ ବାୟୁକୁ ଅନୁବତ୍ସର ବୋଲାଯାଏ।
ପିତରଃ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ଲୋକାତ୍ମାନଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତାଃ
ସମସ୍ତ ଲୋକର ପିତୃମାନେ ଲୋକମାନଙ୍କ ଆତ୍ମା ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଋଷିର୍ଵିପ୍ରା ମହାଦେଵୋ ଭୂତାତ୍ମା ପ୍ରପିତାମହଃ
ଋଷି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମହାଦେବ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଆତ୍ମା ଓ ପ୍ରପିତାମହ।
ଆତ୍ମାଵେଶେନ ଭୂତାନାମଙ୍ଗପ୍ରତ୍ଯଙ୍ଗସଂଭଵଃ
ସେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ଓ ଉପାଙ୍ଗର ଉତ୍ପତ୍ତିକାରଣ।
ସୂର୍ଯ୍ଯଶ୍ଚ ଚନ୍ଦ୍ରମାଶ୍ଚାଗ୍ନିର୍ଵାଯୂ ରୁଦ୍ରସ୍ତଥୈଵ ଚ
ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ରମା, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ ଓ ଏଭଳି ରୁଦ୍ର।
ରୁଦ୍ରଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ଭଗଵାଞ୍ଜଗତ୍ଯସ୍ମିନ୍ସ୍ଵତେଜସା
ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର ନିଜ ତେଜରେ ଏହି ସଂସାରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ।
ତତସ୍ତସ୍ଯ ତୁ ଵୀର୍ଯେଣ ଲୋକାନୁଗ୍ରହକାରକମ୍
ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ କରିଥିଲେ।