ଅତୀତୋ ଵର୍ତମାନେନ ଦୃଷ୍ଟୋ ଵୈଵସ୍ଵତେ ନ ସଃ
ଯାହା ଅତୀତ ହୋଇଛି, ତାହା ବର୍ତ୍ତମାନ ବୈବସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଦେଖିଯାଏ ନାହିଁ।
ତେଷାଂ ସର୍ପର୍ଷଯଃ ପୂର୍ଵମାସନ୍ଯେ ତାନ୍ନିବୋଧତ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୂର୍ବରୁ ସର୍ପ ଋଷିମାନେ ଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ନାମ ଶୁଣ।
ଅତ୍ରିଶ୍ଚୈଵ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଚ ସପ୍ତ ସ୍ଵାଯଂଭୁଵେ ଽତରେ
ଏହି ସ୍ୱାୟଂଭୁବ ଯୁଗରେ ଅତ୍ରି ଓ ବସିଷ୍ଠ ଏବଂ ସାଥିରେ ସପ୍ତ ଋଷିମାନେ ଥିଲେ।
ଜ୍ଯୋତିଷ୍ମାନ୍ ଦ୍ଯୁତିମାନ୍ହଵ୍ଯଃ ସଵନଃ ସତ୍ତ୍ର ଏଵ ଚ
ଏହିପରି ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମାନ୍, ଦ୍ୟୁତିମାନ୍, ହବ୍ୟ, ସବନ ଓ ସତ୍ର ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ଵାଯୁଵେଗା ମହାସତ୍ତ୍ଵା ରାଜାନଃ ପ୍ରଥମେଂଽତରେ
ବାୟୁ ଭଳି ଦ୍ରୁତ, ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଏବଂ ପ୍ରଥମ ଯୁଗର ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ସପିଶାଚମନୁଷ୍ଯଞ୍ଚ ସସୁପର୍ଣାପ୍ସରୋଗଣମ୍
ପିଶାଚ, ମଣିଷ, ସୁପର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଥିଲେ।
ବହୁତ୍ଵାନ୍ନାମଧେଯାନାଂ ସଂଖ୍ଯା ତେଷାଂ କୁତଃ କୁଲେ
ଏତେ ନାମ ଥିବାରୁ, ସେମାନଙ୍କର ସଂଖ୍ୟା କିପରି ଜଣାଯିବ?
କାଲେନ ମହତାତୀତା ଅଯନାବ୍ଦଯୁଗକ୍ରମୈଃ
ବଡ଼ ସମୟ ଅତିକ୍ରମିତ ହୋଇଛି, ଅନେକ ଅୟନ, ବର୍ଷ ଓ ଯୁଗ ପରିବର୍ତ୍ତନରେ।
କସ୍ଯ ଯୋନିଃ କିମାଦିଶ୍ଚ କିଂ ସତତ୍ତ୍ଵଃ କିମାତ୍ମକଃ
କାହାର ଉତ୍ପତ୍ତି, କେଉଁଠୁ ଆରମ୍ଭ, କଣ ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ, କଣ ତାହାର ମୂଳ ଲକ୍ଷଣ?
କିଂ ନାମଧେଯଂ କୋ ଽସ୍ଯାତ୍ମା ଏପ୍ତତ୍ତ୍ଵଂ ବ୍ରୂହି ତତ୍ତ୍ଵତଃ
କଣ ନାମ, କଣ ସ୍ୱରୂପ, କଣ ତାହାର ସତ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ? ଏହା ସଠିକ୍ ଭାବରେ କୁହ।
ସୂର୍ଯଯୋନିର୍ନିମେଷାଦିଃ ସଂଖ୍ଯାଚକ୍ଷୁଃ ସ ଉଚ୍ଯତେ
ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଉତ୍ପତ୍ତିସ୍ଥଳ, କ୍ଷଣ ଗଣନାକାରୀ, ସଂଖ୍ୟା ଗଣନାକାରୀ ଓ ଦୃଷ୍ଟି ଭାବେ କୁହାଯାଏ।
ସଂଵତ୍ସରଃ ସତତ୍ତ୍ଵଶ୍ଚ ନାମ ଚାସ୍ଯ କଲାତ୍ମକଃ
ସଂବତ୍ସର ତାହାର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ, ଏବଂ ତାହାର ନାମ ସମୟର ଅଂଶରେ ଗଠିତ।
ପଞ୍ଚଧା ପ୍ରଵିଭକ୍ତାଂ ତୁ କାଲାଵସ୍ଥାଂ ନିବୋଧତ
ଏବେ ସମୟର ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଭାଗକୁ ବୁଝ।
ସଂଵତ୍ସରସ୍ତୁ ପ୍ରଥମୋ ଦ୍ଵିତୀଯଃ ପରିଵତ୍ସରଃ
ସଂବତ୍ସର ପ୍ରଥମ, ଦ୍ୱିତୀୟ ପରିବତ୍ସର।
ପଞ୍ଚମୋ ଵତ୍ସରସ୍ତେଷାଂ କାଲଃସ ଯୁଗସଜ୍ଞିତଃ
ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପଞ୍ଚମ ହେଉଛି ବତ୍ସର; ଏହି ସମୟକୁ ଯୁଗ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
କ୍ରତୁରଗ୍ନିସ୍ତୁ ଯଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ସ ତୁ ସଂଵତ୍ସରୋ ମତଃ
ଯେ କ୍ରତୁ ନାମକ ଅଗ୍ନି, ସେହି ସଂବତ୍ସର ବୋଲି ମନ୍ୟ।
ଶୁକ୍ଲକୃଷ୍ଣଗତିଶ୍ଚାପି ଅପାଂ ସାରମଯଃ ଖଗଃ
ଶୁକ୍ଳ ଓ କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷର ଗତି, ଓ ଜଳର ସାରରେ ଗଠିତ ପକ୍ଷୀ।
ଯଶ୍ଚାଯଂ ପଵତେ ଲୋକାଂସ୍ତନୁଭିଃ ସପ୍ତସପ୍ତଭିଃ
ଯିଏ ସେହି ସପ୍ତସପ୍ତ ଦେହରେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି।
ଅହଙ୍କାରାଦୁଦଗ୍ରୁଦ୍ରଃ ସଂଭୂତୋ ବ୍ରହ୍ମଣାସ୍ତୁ ଯଃ
ଅହଂକାରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଉଗ୍ର ରୁଦ୍ର, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟ।
ସତତ୍ତ୍ଵଂ ତସ୍ଯ ଵକ୍ଷ୍ଯମି କୀର୍ତ୍ଯମାନଂ ନିବୋଧତ
ତାଙ୍କର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଏବେ କୁହିବି, ଯେପରି ଗୁଣଗାନ କରାଯାଏ, ଆଗ୍ରହରେ ଶୁଣ।
ଋକ୍ସାମଯଜୁଷାଂ ଯୋନିଃ ପଞ୍ଚାନାଂ ପତିରୀଶ୍ଵରଃ
ସେ ଋଗ୍, ସାମ, ଯଜୁର ବେଦର ମୂଳ, ପାଞ୍ଚଟିର ନାୟକ ଓ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶାସକ।
ପ୍ରୋକ୍ତଃ ସଂଵତ୍ସରଶ୍ଚେତି ସୂର୍ଯ ଚୋନିର୍ମନୀଷିଭିଃ
ମୁନିମାନେ ତାଙ୍କୁ ବର୍ଷ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି।
ଗ୍ରହନକ୍ଷତ୍ରଶୀତୋଷ୍ଣଵର୍ଷାଯୁଃ କର୍ମଣାଂ ତଥା
ସେ ଗ୍ରହ, ନକ୍ଷତ୍ର, ଶୀତ, ଉଷ୍ଣତା, ବର୍ଷା, ଆୟୁଷ୍ୟ ଓ କାର୍ଯ୍ୟର ନିୟନ୍ତ୍ରକ।
ଵୈକାରିକଃ ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରଃ ପ୍ରଜାପତିଃ
ସେ ମନସ୍ତତ୍ତ୍ୱର, ସାନ୍ତ ମନ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ନାଥ।
ଆଦିତ୍ଯଃ ସଵିତା ଭାନୁର୍ଜୀଵନୋ ବ୍ରହ୍ମସତ୍କୃତଃ
ସେ ଆଦିତ୍ୟ, ସବିତା, ଭାନୁ, ଜୀବନଦାତା ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରଶଂସିତ।
ତାରାଭିମାନୀ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ଦ୍ଵିତୀଯଃ ପରିଵତ୍ସରଃ
ସେ ତାରାମାନ୍ୟର ନାଥ ଓ ଦ୍ୱିତୀୟ ପରିବତ୍ସର ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ।
ଆଜୀଵଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଯୋଗକ୍ଷେମକୃଦୀଶ୍ଵରଃ
ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଜୀବନଦାତା, ଯିଏ ସମ୍ପଦ ଓ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥାନ୍ତି।
ତିଥୀନାଂ ପର୍ଵସଂଧୀନାଂ ପୂର୍ଣିମାଦର୍ଶଯୋରପି
ତିଥି, ପର୍ବ ସନ୍ଧି, ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଓ ଅମାବାସ୍ୟାର ନାଥ ସେ।
ତସ୍ମାତ୍ସ ପିତୃମାନ୍ସୋମଃ ସ୍ମୃତ ଇଙ୍ଵତ୍ସରାତ୍ମକଃ
ସେହିପାଇଁ ସୋମକୁ ପିତୃ ଭାବେ ଓ ବର୍ଷର ଆତ୍ମା ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
କର୍ମଭିଃ ପ୍ରାଣିନାଂ ଲୋକେ ସର୍ଵଚେଷ୍ଟାପ୍ରଵର୍ତକଃ
ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ କରାନ୍ତି।