ଗାତ୍ରେଭ୍ଯୋ ଜଜ୍ଞିରେ ତସ୍ଯ ମନୁଷ୍ଯାସୁରଦେଵତାଃ
ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗଠାରୁ ମଣିଷ, ଅସୁର ଓ ଦେବତାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ତେଷାଂ ନିସର୍ଗଃ ପ୍ରାଗୁକ୍ତଃ ସମାସାଚ୍ଛ୍ରୁଯତାଂ ପୁନଃ
ସେମାନଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ପୂର୍ବରୁ କୁହାଯାଇଛି; ଏବେ ପୁଣି ସଂକ୍ଷେପରେ ଶୁଣ।
ପିତୃଵନ୍ମନ୍ଯମାନା ଵୈ ଜଜ୍ଞିରେ ଽସ୍ଯୋପପକ୍ଷତଃ
ଯେମାନେ ନିଜକୁ ପିତୃ ବୋଲି ଭାବିଲେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ପାଶ୍ୱଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଋତଵଃ ପିତରୋ ଦେଵା ଇତ୍ଯେଷା ଵୈଦିକୀ ଶ୍ରୁତିଃ
ଋତୁ, ପିତୃ ଓ ଦେବତାମାନେ—ଏହି ହେଉଛି ବେଦର ଶିକ୍ଷା।
ଏତେ ସ୍ଵାଯଂଭୁଵେ ପୂର୍ଵମୁତ୍ପନ୍ନାଶ୍ଚାନ୍ତରେ ଶୁଭେ
ଏମାନେ ପ୍ରାଚୀନ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତର ଓ ଶୁଭ ଅନ୍ତରାଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
ଅଯଜ୍ଵାନସ୍ତଥା ତେଷାମାସନ୍ଯେ ଗୃହମେଧିନଃ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେହି କେହି ଯଜ୍ଞ କରିନଥିବା ଗୃହସ୍ଥ ଥିଲେ।
ଯଜ୍ଵାନସ୍ତେଷୁ ଯେ ତ୍ଵାସନ୍ପିତରଃ ସୋମପୀଥିନଃ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ସୋମପାନ କରୁଥିବା ପିତୃ ଥିଲେ।
ଋତଵଃ ପିତରୋ ଦେଵାଃ ଶାସ୍ତ୍ରେ ଽସ୍ମିନ୍ନିଶ୍ଚଯଂ ଗତାଃ
ଋତୁ, ପିତୃ ଓ ଦେବତାମାନେ ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ସ୍ଥିର ହୋଇଛନ୍ତି।
ନଭାଶ୍ଚୈଵ ନଭସ୍ଯଶ୍ଚ ଜୀଵାଵେତାପୁଦାତ୍ଦୃତୌ
ନଭ ଓ ନଭସ୍ୟ, ଏହି ଜୀବମାନେ ଅପୁଦାତ୍ଦୃତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ସହଶ୍ଚୈଵ ସହସ୍ଯଶ୍ଚ ଘୋରାଵେତାପୁଦାତ୍ଦୃତୌ
ସହ ଓ ସହସ୍ୟ, ଏହି ଭୟଙ୍କରମାନେ ମଧ୍ୟ ଅପୁଦାତ୍ଦୃତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
କାଲାଵସ୍ଥାସୁ ଷଟ୍ସ୍ଵେତେ ମାସାଖ୍ଯା ଵୈ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ
ମାସ ନାମକ ଛଅଟି କାଳରେ ଏମାନେ ସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି।
ଋତଵୋ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପୁତ୍ରା ଵିଜ୍ଞେଯାସ୍ତେ ଽଭିମାନିନଃ
ଋତୁମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୁଅ ବୋଲି ଜଣାଯିବେ, ସେମାନେ ଗର୍ବିତ ଅଛନ୍ତି।
ସ୍ଥାନାନାଂ ଵ୍ଯତିରେକେଣ ଜ୍ଞେଯାଃ ସ୍ଥାନାଗିମାନିନଃ
ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଛାଡ଼ି, ସେଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ଅଧିପତି ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ବୁଝିବାକୁ ଚାହିଁଁଦିଅ।
ସଂଵତ୍ସରାଶ୍ଚ ସ୍ଥାନାନି କାମାଖ୍ଯା ହ୍ଯଭିମାନିନାମ୍
ବର୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାନ ଭାବରେ ଗଣାଯାନ୍ତି, ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜ ଅଭିମାନରେ ରଖୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ସମ୍ପତ୍ତି।
ତତ୍ସତତ୍ତ୍ଵାସ୍ତଦାତ୍ମାନସ୍ତାନ୍ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନିବୋଧତ
ଏବେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଓ ତାତ୍ତ୍ୱିକ ଅର୍ଥ କହିବି, ଆପଣ ମନ ଦେଇ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ନିମେଷାଶ୍ଚ କଲାଃ କଷ୍ଠା ମୁହୁର୍ତ୍ତା ଦିଵସାଃ କ୍ଷଯାଃ
ନିମେଷ, କଳା, କଷ୍ଠା, ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ଦିନ ଓ ରାତି—
ଋତୁତ୍ରଯଂ ଚାପ୍ଯଯନଂ ଦ୍ଵେ ଽଯନେ ଦକ୍ଷିଣୋତ୍ତରେ
ତିନିଟି ଋତୁ, ଅୟନ, ଦୁଇଟି ଅୟନ—ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତର—
ଋତଵସ୍ତୁ ନିମେଃ ପୁତ୍ରା ଵିଜ୍ଞେଯାସ୍ତେ ତଥୈଵ ଷଟ୍
ଋତୁମାନେ ନିମେଷର ସନ୍ତାନ ଭାବରେ ଜଣାଯିବେ, ଏଭଳି ମୋଟେ ଛଅଟି ଋତୁ ଅଛି।
ଯସ୍ମାଚ୍ଚୈଵାର୍ତ୍ତଵେଭ୍ଯସ୍ତୁ ଜାଯନ୍ତେ ସ୍ଥାଣୁ ଜଙ୍ଗମାଃ
ଏହି ଋତୁମାନେଠାରୁ ସବୁ ଅଚଳ ଓ ଚଳନଶୀଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ସମେତାସ୍ତୁ ପ୍ରସୂଯନ୍ତେ ପ୍ରଜାଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରଜାପତେଃ
ଏମିତି ଏମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି।
ସ୍ଥାନେଷୁ ସ୍ଥାନିନୋ ହ୍ଯେତେ ସ୍ଥାନାତ୍ମାନଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତାଃ
ଏମାନେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ରହି, ସ୍ଥାନର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଆତ୍ମା ଭାବରେ ପରିଚିତ।
ପ୍ରଜାପତିଃ ସ୍ମୃତୋ ଯସ୍ତୁ ସ ତୁ ସଂଵତ୍ସରୋ ମତଃ
ଯିଏ ପ୍ରଜାପତି ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି, ସେଉଁଠି ବର୍ଷ ଭାବରେ ମନାଯାନ୍ତି।
ଋତାତ୍ତୁ ଋତଵୋ ଯସ୍ମାଜ୍ଜଜ୍ଞିରେ ଋତଵସ୍ତତଃ
ଏକ ଋତୁଠାରୁ ଅନ୍ୟ ଋତୁମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, ଏଭଳି ଋତୁମାନେ ଋତୁଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।
ଦ୍ଵିପଦାଂ ଚତୁଷ୍ପଦାଂ ଚୈଵ ପକ୍ଷିଣାଂ ସର୍ଵତାମପି
ଦୁଇପାୟୀ, ଚତୁଷ୍ପାଦୀ, ପକ୍ଷୀ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ—
ଋତୁତ୍ଵମାର୍ତଵତ୍ଵଂ ଚ ପିତୃତ୍ଵଂ ଚ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତମ୍
ଋତୁ ଭାବ, ଋତୁର ସ୍ୱରୂପ ଓ ପିତୃତ୍ୱ—ଏସବୁ ବିବରଣ କରାଯାଇଛି।
ସର୍ଵଭୂତାନି ତେଭ୍ଯୋ ଯଦୃତୁକାଲାଦ୍ଵିଜଜ୍ଞିରେ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଏମାନେଠାରୁ, ଋତୁକାଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି।
ମନ୍ଵନ୍ତରେଷ୍ଵିହ ତ୍ଵେତେ ସ୍ଥିତାଃ କାଲଭିମାନିନଃ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ଏହି କାଳର ଅଧିପତିମାନେ ଏଠାରେ ବସିଥାନ୍ତି।
ସ୍ଥାନାଭିମାନିନୋ ହ୍ଯେତେ ତିଷ୍ଠନ୍ତୀହ ପ୍ରସଂଗମାତ୍
ଏହି ସ୍ଥାନର ଅଧିପତିମାନେ ନିଜ ଯୋଗରେ ଏଠାରେ ବସି ରହନ୍ତି।
ଜଜ୍ଞେ ସ୍ଵଧାପିତୃଭ୍ଯସ୍ତୁ ଦ୍ଵେ କନ୍ଯେ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତେ
ସ୍ୱଧା ଓ ପିତୃମାନଙ୍କଠାରୁ ଦୁଇଟି କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ତେ ଉଭେ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନ୍ଯୌ ଯୋଗିନ୍ଯୌ ଚୈଵ ତେ ଉଭେ
ସେ ଦୁଇଜଣେ ବ୍ରହ୍ମତତ୍ତ୍ୱ କଥା କହୁଥିଲେ ଏବଂ ଦୁଇଜଣେ ଯୋଗିନୀ ଥିଲେ।