ଇତ୍ଯେତେ ଚାଗ୍ନଯଃ ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ପ୍ରଣୀଯନ୍ତେଧ୍ଵରେଷୁ ଵୈ
ଏହିପରି ଅଗ୍ନିମାନେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞମାନେରେ ଅଗ୍ରସର କରାଯାନ୍ତି।
ସ୍ଵାଯଂଭୁଵେ ଽନ୍ତରେ ପୂର୍ଵମଗ୍ନଯସ୍ତେଭିମାନିନଃ
ପୂର୍ବ ସ୍ୱାୟଂଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ସେଉଁଠି ଅଗ୍ନିମାନେ ତାଙ୍କର ଅଧିପତି ଥିଲେ।
ସ୍ଥାନାଭିମାନିନୋ ଲୋକେ ପ୍ରାଗାସନ୍ହଵ୍ଯଵାହନାଃ
ପୂର୍ବରୁ ଏହି ଲୋକରେ ସ୍ଥାନମାନଙ୍କର ଅଧିପତିମାନେ ହବ୍ୟବାହନ ଥିଲେ।
ପୂର୍ଵମନ୍ଵତଂରେ ଽତୀତାଃ ଶୁକୈର୍ଯାଗୈଶ୍ଚ ତୈଃ ସହ
ପୂର୍ବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ଯେମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଚାଲିଗଲେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଶୁଭ୍ର ଯଜ୍ଞମାନେ ସହିତ ଅଛିଥିଲେ।
ଇତ୍ଯେତାନି ମଜୋକ୍ତାନି ସ୍ଥାନାନି ସ୍ଥାନିନଶ୍ଚ ହ
ଏହି ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନ ଓ ସେମାନଙ୍କର ଅଧିପତିମାନେ, ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି।
ସନ୍ଵନ୍ତରେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଲକ୍ଷଣଂ ଜାତଵେଦସାମ୍
ସମସ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଜାତବେଦସମାନଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ ସଦା ଏକରୂପ ରହେ।
ପ୍ରଜାନାଂ ପତଯଃ ସର୍ଵେ ଜ୍ଯୋତିଷ୍ମନ୍ତଶ୍ଚ ତେ ସ୍ମୃତାଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ନାୟକମାନେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପରେ ପରିଚିତ।
ମନ୍ଵନ୍ତରେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ନାମରୂପପ୍ରଯୋଜନୈଃ
ସମସ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ସେମାନେ ନିଜ ନାମ, ରୂପ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ଅଛନ୍ତି।
ଅନାଗତୈଃ ସୁରୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଵର୍ତ୍ସ୍ଯନ୍ତେ ଽନାଗତାଗ୍ନଯଃ
ଭବିଷ୍ୟତରେ ଯେଉଁ ଦେବତା ଓ ଅଗ୍ନି ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏକାସାଥି ରହିବେ।
ଵିସ୍ତରେଣାନୁପୁର୍ଵ୍ଯା ଚ ପିତୄଣାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯତେ ପୁନଃ
ପିତୃମାନଙ୍କର କ୍ରମକୁ ପୁଣିଥରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କହାଯିବ।
ଗାତ୍ରେଭ୍ଯୋ ଜଜ୍ଞିରେ ତସ୍ଯ ମନୁଷ୍ଯାସୁରଦେଵତାଃ
ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗଠାରୁ ମଣିଷ, ଅସୁର ଓ ଦେବତାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ତେଷାଂ ନିସର୍ଗଃ ପ୍ରାଗୁକ୍ତଃ ସମାସାଚ୍ଛ୍ରୁଯତାଂ ପୁନଃ
ସେମାନଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ପୂର୍ବରୁ କୁହାଯାଇଛି; ଏବେ ପୁଣି ସଂକ୍ଷେପରେ ଶୁଣ।
ପିତୃଵନ୍ମନ୍ଯମାନା ଵୈ ଜଜ୍ଞିରେ ଽସ୍ଯୋପପକ୍ଷତଃ
ଯେମାନେ ନିଜକୁ ପିତୃ ବୋଲି ଭାବିଲେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ପାଶ୍ୱଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଋତଵଃ ପିତରୋ ଦେଵା ଇତ୍ଯେଷା ଵୈଦିକୀ ଶ୍ରୁତିଃ
ଋତୁ, ପିତୃ ଓ ଦେବତାମାନେ—ଏହି ହେଉଛି ବେଦର ଶିକ୍ଷା।
ଏତେ ସ୍ଵାଯଂଭୁଵେ ପୂର୍ଵମୁତ୍ପନ୍ନାଶ୍ଚାନ୍ତରେ ଶୁଭେ
ଏମାନେ ପ୍ରାଚୀନ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତର ଓ ଶୁଭ ଅନ୍ତରାଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
ଅଯଜ୍ଵାନସ୍ତଥା ତେଷାମାସନ୍ଯେ ଗୃହମେଧିନଃ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେହି କେହି ଯଜ୍ଞ କରିନଥିବା ଗୃହସ୍ଥ ଥିଲେ।
ଯଜ୍ଵାନସ୍ତେଷୁ ଯେ ତ୍ଵାସନ୍ପିତରଃ ସୋମପୀଥିନଃ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ସୋମପାନ କରୁଥିବା ପିତୃ ଥିଲେ।
ଋତଵଃ ପିତରୋ ଦେଵାଃ ଶାସ୍ତ୍ରେ ଽସ୍ମିନ୍ନିଶ୍ଚଯଂ ଗତାଃ
ଋତୁ, ପିତୃ ଓ ଦେବତାମାନେ ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ସ୍ଥିର ହୋଇଛନ୍ତି।
ନଭାଶ୍ଚୈଵ ନଭସ୍ଯଶ୍ଚ ଜୀଵାଵେତାପୁଦାତ୍ଦୃତୌ
ନଭ ଓ ନଭସ୍ୟ, ଏହି ଜୀବମାନେ ଅପୁଦାତ୍ଦୃତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ସହଶ୍ଚୈଵ ସହସ୍ଯଶ୍ଚ ଘୋରାଵେତାପୁଦାତ୍ଦୃତୌ
ସହ ଓ ସହସ୍ୟ, ଏହି ଭୟଙ୍କରମାନେ ମଧ୍ୟ ଅପୁଦାତ୍ଦୃତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
କାଲାଵସ୍ଥାସୁ ଷଟ୍ସ୍ଵେତେ ମାସାଖ୍ଯା ଵୈ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ
ମାସ ନାମକ ଛଅଟି କାଳରେ ଏମାନେ ସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି।
ଋତଵୋ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପୁତ୍ରା ଵିଜ୍ଞେଯାସ୍ତେ ଽଭିମାନିନଃ
ଋତୁମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୁଅ ବୋଲି ଜଣାଯିବେ, ସେମାନେ ଗର୍ବିତ ଅଛନ୍ତି।
ସ୍ଥାନାନାଂ ଵ୍ଯତିରେକେଣ ଜ୍ଞେଯାଃ ସ୍ଥାନାଗିମାନିନଃ
ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଛାଡ଼ି, ସେଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ଅଧିପତି ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ବୁଝିବାକୁ ଚାହିଁଁଦିଅ।
ସଂଵତ୍ସରାଶ୍ଚ ସ୍ଥାନାନି କାମାଖ୍ଯା ହ୍ଯଭିମାନିନାମ୍
ବର୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାନ ଭାବରେ ଗଣାଯାନ୍ତି, ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜ ଅଭିମାନରେ ରଖୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ସମ୍ପତ୍ତି।
ତତ୍ସତତ୍ତ୍ଵାସ୍ତଦାତ୍ମାନସ୍ତାନ୍ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନିବୋଧତ
ଏବେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଓ ତାତ୍ତ୍ୱିକ ଅର୍ଥ କହିବି, ଆପଣ ମନ ଦେଇ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ନିମେଷାଶ୍ଚ କଲାଃ କଷ୍ଠା ମୁହୁର୍ତ୍ତା ଦିଵସାଃ କ୍ଷଯାଃ
ନିମେଷ, କଳା, କଷ୍ଠା, ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ଦିନ ଓ ରାତି—
ଋତୁତ୍ରଯଂ ଚାପ୍ଯଯନଂ ଦ୍ଵେ ଽଯନେ ଦକ୍ଷିଣୋତ୍ତରେ
ତିନିଟି ଋତୁ, ଅୟନ, ଦୁଇଟି ଅୟନ—ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତର—
ଋତଵସ୍ତୁ ନିମେଃ ପୁତ୍ରା ଵିଜ୍ଞେଯାସ୍ତେ ତଥୈଵ ଷଟ୍
ଋତୁମାନେ ନିମେଷର ସନ୍ତାନ ଭାବରେ ଜଣାଯିବେ, ଏଭଳି ମୋଟେ ଛଅଟି ଋତୁ ଅଛି।
ଯସ୍ମାଚ୍ଚୈଵାର୍ତ୍ତଵେଭ୍ଯସ୍ତୁ ଜାଯନ୍ତେ ସ୍ଥାଣୁ ଜଙ୍ଗମାଃ
ଏହି ଋତୁମାନେଠାରୁ ସବୁ ଅଚଳ ଓ ଚଳନଶୀଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ସମେତାସ୍ତୁ ପ୍ରସୂଯନ୍ତେ ପ୍ରଜାଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରଜାପତେଃ
ଏମିତି ଏମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି।