ଅପ୍ରଵୃତ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମଣା ତୁ ସହସା ଯୋଜ୍ଯଗୈସ୍ତଦା
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହେବା ପୂର୍ବରୁ, ହଠାତ୍ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୋଗ ହେଲା ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତଃ ସୂତସ୍ତଦାସୌ ଲୋମହର୍ଷଣଃ
ଏଭଳି କହାଯିବା ପରେ, ସେ ସମୟରେ ସୂତ ଲୋମହର୍ଷଣ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ।
ଅତ୍ର ଵୋ ଵର୍ତ୍ତଯିଷ୍ଯାମି ଯଥା ସର୍ଗଃ ପ୍ରପତ୍ସ୍ଯତେ
ଏଠାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି, କିପରି ସୃଷ୍ଟି ଘଟିବ ।
ଦୃଷ୍ଟେନୈଵାନୁମେଯଂ ଚ ତର୍କଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯୁକ୍ତିତଃ
ଦୃଷ୍ଟ ଘଟଣା ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଅନୁମାନ କରାଯାଏ, ତାହାକୁ ଯୁକ୍ତି ସହିତ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି ।
ଅଵ୍ଯକ୍ତ ଵତ୍ପରୋକ୍ଷତ୍ଵାଦ୍ଗହନଂ ତଦ୍ଦୁରାସଦମ୍
ଏହା ଅଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅନୁଭବର ଚେତନାରୁ ଦୂର ଥିବାରୁ, ଏହା ଗଭୀର ଓ ସହଜରେ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ।
ପ୍ରଧାନଂ ପୁରୁଷାଣାଂ ଚ ସାଧର୍ମ୍ଯେଣୈଵ ତିଷ୍ଠତି
ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷମାନେ ସମାନ ଗୁଣ ଥିବା ଦ୍ୱାରା ଏକାଠି ରହନ୍ତି ।
ସତ୍ତ୍ଵମାତ୍ରାତ୍ମକୋ ଧର୍ମୋ ଗୁଣେ ସତ୍ତ୍ଵେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ
ଧର୍ମର ମୂଳ ସ୍ୱଭାବ କେବଳ ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ଏହି ଗୁଣ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ଭିତି ରଖିଛି ।
ଅଵିଭାଗେନ ତାଵେତୌ ଗୁଣସାମ୍ଯେ ସ୍ଥିତାଵୁଭୌ
ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ଅଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଗୁଣମାନଙ୍କର ସମତାରେ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି ।
ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵଂ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଅଧିଷ୍ଠାସ୍ଯତି ତାନ୍ଗୁଣାନ୍
ବୁଦ୍ଧି ପୂର୍ବକ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ସେହି ଗୁଣମାନଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବେ ।
ଯଦା ପ୍ରଵର୍ତ୍ତିତଵ୍ଯଂ ତୁ କ୍ଷେତ୍ରକ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଯୋର୍ ଦ୍ଵଯୋଃ
ଯେତେବେଳେ କ୍ଷେତ୍ର ଓ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଦୁଇଁଜଣ ମିଶି କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିବେ,
ତସ୍ମାଦକ୍ଷରମଵ୍ଯକ୍ତଂ ସାମ୍ଯେ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଗୁଣାତ୍ମକମ୍
ସେହିପାଇଁ ଅବିନାଶୀ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ, ଗୁଣମୟ ଅବସ୍ଥା ସମତାରେ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ ।
ତତଃ ପ୍ରପତ୍ସ୍ଯତେ ଵ୍ଯକ୍ତଂ କ୍ଷେତ୍ରକ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଯୋର୍ଦ୍ଵଯୋଃ
ସେଠାରୁ କ୍ଷେତ୍ର ଓ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଦୁଇଁଜଣ ସହିତ ପ୍ରକଟ ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।
ମହଦାଦ୍ଯଂ ଵିଶେଷାନ୍ତଂ ଚତୁର୍ଵିଂଶଗୁଣାତ୍ମକମ୍
ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଚବିଶିଟି ଗୁଣମୟ ତତ୍ତ୍ୱ ଅଛି ।
ଆଦିଦେଵଃ ପ୍ରଧାନସ୍ଯାନୁଗ୍ରହାଯ ପ୍ରଜକ୍ଷତେ
ପ୍ରଧାନଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ପ୍ରଥମ ଦେବତା ପ୍ରକଟ ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
ଅନାଦିସଂଯୋଗଯୁତୌ ସର୍ଵଂ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞମେଵ ଚ
ଅନାଦି ସଂଯୋଗରେ ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ଓ ସମସ୍ତେ, ସତ୍ୟରେ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି ।
ଅପ୍ରତ୍ଯଯମମୋଘଂ ଚ ସ୍ଥିତାଵୁଦକମତ୍ସ୍ଯଵତ୍
ଏମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଓ ଅବିଫଳ, ପାଣି ଓ ମାଛ ପରି ସଦା ଏକାଠି ରହନ୍ତି ।
ଅଜ୍ଞା ଗୁଣୈଃ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ରଜଃସତ୍ତ୍ଵତମୋ ଽଭିଧୈଃ
ଅଜ୍ଞାନ ରଜ, ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ତମ ନାମରେ ଜଣା ପ୍ରକୃତି ଗୁଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ।
ଵିଶେଷତାଂ ଚେନ୍ଦ୍ରିଯତାଂ ଚ ଯାତି ଗୁଣାଵସାନୌଷଧିଭିର୍ମନୁଷ୍ଯଃ
ଗୁଣମାନଙ୍କର ପରିଣତି ଓ ଔଷଧି ଦ୍ୱାରା ମଣିଷ ବିଶେଷତା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ।
ରଜଃ ସତ୍ତ୍ଵତମୋଵ୍ଯକ୍ତା ଵିଧର୍ମାଣଃ ପରସ୍ପରମ୍
ରଜ, ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ତମ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ପରସ୍ପର ଭିନ୍ନ ସ୍ୱଭାବର ।
ସଂସିଦ୍ଧକାର୍ଯକରଣା ଉତ୍ପଦ୍ଯନ୍ତେ ଽଭିମାନିନଃ
ଯେମାନେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଉପକରଣ ନେଇ ଜନ୍ମନ୍ତି, ସେମାନେ ଅହଂକାର ରଖନ୍ତି ।
ପ୍ରାକ୍ସୃତୌ ଯେ ତ୍ଵସୁଵହାଃ ସାଧକାଶ୍ଚାପ୍ଯସାଧକାଃ
ସୃଷ୍ଟି ପୂର୍ବରୁ ଯେମାନେ ପ୍ରାଣ ବହନ କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ କେହି ସକ୍ଷମ ଓ କେହି ଅସକ୍ଷମ ।
କାର୍ଯାଣି ପ୍ରତିପତ୍ସ୍ଯନ୍ତେ ଉତ୍ପତ୍ସ୍ଯନ୍ତେ ପୁନଃ ପୁନଃ
ସେମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ ଓ ପୁନି ପୁନି ଜନ୍ମ ନେବେ ।
ଆରପ୍ସଂତେ ହି ଚାନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଵରେଣାନୁଗ୍ରହେଣ ଵା
ନିଶ୍ଚୟରୂପେ, ସେମାନେ ଆପସରେ ଚାହିଁ କିମ୍ବା କୌଣସି ଉପକାରରେ ଏକାଉଁଠି ଆସନ୍ତି।
ଗୁଣାସ୍ତଂ ପ୍ରତିଧୀଯନ୍ତେ ତସ୍ମାତ୍ତତ୍ତସ୍ଯ ରୋଚତେ
ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ସେଠାରେ ଲଗାଯାଏ, ଏହିକାରଣରୁ ସେ ତାହାକୁ ପସନ୍ଦ କରେ।
ତାନ୍ଯେଵ ପ୍ରତିପଦ୍ଯନ୍ତେ ସୃଜ୍ଯମାନାଃ ପୁନଃ ପୁନଃ
ସୃଷ୍ଟି ହେବା ସମୟରେ ସେଇ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ପୁଣିପୁଣି ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ।
ତଦ୍ଭାଵିତାଃ ପ୍ରପଦ୍ଯନ୍ତେ ତସ୍ମାତ୍ତତ୍ତସ୍ଯ ରୋଚତେ
ସେଠି ମନ ଲଗାଇ, ସେମାନେ ତାହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଏହିକାରଣରୁ ସେ ତାହାକୁ ପସନ୍ଦ କରେ।
ଵିପ୍ରଯୋଗଶ୍ଚ ଭୂତାନାଂ ଗୁଣେଭ୍ଯଃ ସଂପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ
ଭୂତମାନଙ୍କର ବିଚ୍ଛେଦ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ ହୁଏ।
ସମାସାଦେଵ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଽଥ ସମୁଦ୍ଭଵମ୍
ଏବେ ମୁଁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।
ପ୍ରଧାନପୁରୁଷାଭ୍ଯାଂ ତୁ ଜାଯତେ ଚ ମହେଶ୍ଵରଃ
ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷଠାରୁ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଜନ୍ମ ହୁଏ।
ସୃଜତେ ସ ପୁନର୍ଲୋକାନଭିମାନ ଗୁଣାତ୍ମକାନ୍
ସେ ପରେ ଗୁଣ ଓ ଅଭିମାନ ସହିତ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି।