ଵିଜ୍ଞାତା ନ ଚ ଦୃଶ୍ଯେତ ଵୃଥକ୍ତ୍ଵେନେହ ସର୍ଵଶଃ
ଏଠାରେ ଜ୍ଞାନୀକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
ପ୍ରକୃତୌ କାରଣେ ତତ୍ର ସ୍ଵାତ୍ମନ୍ଯେଵୋପତିଷ୍ଠତି
ପ୍ରକୃତି ଓ କାରଣରେ, ସେ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ମାତ୍ର ବସିଥାଏ।
ଏକତ୍ଵଂ ଵା ପୃଥକ୍ଵଂ ଵା କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଃ ପୁରୁଷୋ ଽପି ଵା
ଏକତ୍ୱ କିମ୍ବା ପୃଥକ୍ତ୍ୱ, କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ କିମ୍ବା ପୁରୁଷ ଯେହେଉଁଥିବେ,
କର୍ତ୍ତା ଵା ସୋ ଽପ୍ଯକର୍ତ୍ତା ଵା ଭୋକ୍ତା ଵା ଭୋଜ୍ଯମେଵ ଚ
କର୍ତ୍ତା କିମ୍ବା ଅକର୍ତ୍ତା, ଭୋକ୍ତା କିମ୍ବା ଭୋଗ୍ୟ ଯେହେଉଁଥିବେ,
ଅଵାଚ୍ଯଂ ତଦନାଖ୍ଯାନାଦଗ୍ରାହ୍ଯଂ ଵାଦହେତୁଭିଃ
ଏହାକୁ କୁହିବାକୁ ଯାଏନାହିଁ, କାରଣ ଏହାକୁ ନାମ ଦେଇ ନୁହେଁ କିମ୍ବା ଯୁକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଧରିପାରିବି ନାହିଁ।
ନାଲପ୍ଯ ଵଚସା ତତ୍ତ୍ଵମପ୍ରାପ୍ଯ ମନସା ସହ
ଏହି ସତ୍ୟ କଥା ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟକ୍ତ କରିହେବ ନାହିଁ, ମନ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ ନାହିଁ।
ଵ୍ଯପେତସୁଖଦୁଃଖେ ଚ ନିରୁଦ୍ଧେ ଶାନ୍ତିମାଗତେ
ଯେତେବେଳେ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ନିରୋଧ ହୋଇ ଶାନ୍ତି ଆସିଥାଏ,
ଏତୌ ସଂହାରଵିସ୍ତାରୌ ଵ୍ଯକ୍ତାଵ୍ଯକ୍ତୌ ତତଃ ପୁନଃ
ଏହି ଦୁଇଟି—ଲୟ ଓ ବିସ୍ତାର—ପ୍ରକଟ ଓ ଅପ୍ରକଟ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶ ପାଏ, ପୁଣି ପୁଣି,
କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞାଧିଷ୍ଠିତଂ ସର୍ଵଂ ପୁନଃ ସର୍ଗେ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ
ସମସ୍ତ କିଛି କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରହିଥାଏ, ଏବଂ ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ ପୁଣି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ।
ଅନାଦିମାଂଶ୍ଚ ସଂଯୋଗୋ ମହାପୁରୁଷଜଃ ସ୍ମୃତଃ
ଏହି ଯୋଗ, ଯାହା ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଆଦି ଓ ଶେଷ ନାହିଁ ।
ପୂର୍ଵଂ ହି ତସ୍ଯୈଵ ଚ ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵଂ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ ତତ୍ପୁରୁଷାର୍ଥଂମେଵ
ପ୍ରଥମେ ତାଙ୍କର ନିଜ ଧାରଣାରୁ ଏହା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ଏବଂ ସେଇ ପୁରୁଷଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମାତ୍ର ।
ଅନାଦ୍ଯନନ୍ତା ହ୍ଯଭିମାନପୂର୍ଵକଂ ଵିତ୍ରାସଯନ୍ତୀ ଜଗଦଭ୍ଯୁପୈତି
ଏହା ଆଦି ଓ ଶେଷ ହୀନ, ଅଭିମାନ ପୂର୍ବକ ଆସି, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଭୟଭୀତ କରି ଛାଡ଼ିଦିଏ ।
ଉକ୍ତୋ ହ୍ଯସ୍ମିଂସ୍ତଦାତ୍ଯନ୍ତଂ କାଲଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ଏହିଥିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ହେଲାପରେ, ଶେଷ ସମୟକୁ ଜାଣି, ମୁକ୍ତି ମିଳେ ।
ଵିସ୍ତରେଣାନୁପୂର୍ଵ୍ଯାଚ ଭୂଯଃ କିଂ ଵର୍ତ୍ତଯାମ୍ଯହମ୍
ବିସ୍ତାରରେ ଏବଂ କ୍ରମରେ କହିଦେଲି, ଏବେ ଆଉ କଣ କହିବି ?
ପ୍ରଜାନାଂ ମନୁଭିଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଦେଵାନାମୃଷିଭିଃ ସହ
ଲୋକମାନେ ସହିତ ମନୁମାନେ, ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ସହିତ,
ଦୈତ୍ଯାନାଂ ଦାନଵାନାଂ ଚ ଯକ୍ଷାଣାମେଵ ପକ୍ଷିଣାମ୍
ଦୈତ୍ୟ, ଦାନବ, ଯକ୍ଷ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ସହିତ,
ଵିଚିତ୍ରାଶ୍ଚ କଥାଯୋଗା ଜନ୍ମ ଚାଗ୍ର୍ଯମନୁତ୍ତମମ୍
ବିଚିତ୍ର କଥାମାଳା ଓ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଅପୂର୍ବ ଜନ୍ମ,
ମନଃ କର୍ଣସୁଖଂ ସୌତେ ପ୍ରୀଣାତ୍ଯମୃତସନ୍ନିଭମ୍
ହେ ସୌତି, ମନ ଓ କାନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା, ଅମୃତ ସମାନ ମଧୁର ଲାଗେ ।
ପପ୍ରଚ୍ଛୁଃ ସତ୍ତ୍ରିଣଃ ସର୍ଵେ ପୁନଃ ସର୍ଗପ୍ରଵର୍ତ୍ତନମ୍
ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଅଂଶଗ୍ରାହୀମାନେ ପୁଣି ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ ।
ବନ୍ଧେଷୁ ସଂପ୍ରଲୀନେଷୁ ଗୁଣସାମ୍ଯେ ତମୋମଯେ
ସମସ୍ତ କିଛି ବନ୍ଧନରେ ଲୟ ହୋଇ, ଗୁଣମାନଙ୍କ ସମତା ଓ ଅନ୍ଧକାରରେ ଲିନ ହେବାବେଳେ,
ଅପ୍ରଵୃତ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମଣା ତୁ ସହସା ଯୋଜ୍ଯଗୈସ୍ତଦା
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହେବା ପୂର୍ବରୁ, ହଠାତ୍ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୋଗ ହେଲା ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତଃ ସୂତସ୍ତଦାସୌ ଲୋମହର୍ଷଣଃ
ଏଭଳି କହାଯିବା ପରେ, ସେ ସମୟରେ ସୂତ ଲୋମହର୍ଷଣ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ।
ଅତ୍ର ଵୋ ଵର୍ତ୍ତଯିଷ୍ଯାମି ଯଥା ସର୍ଗଃ ପ୍ରପତ୍ସ୍ଯତେ
ଏଠାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି, କିପରି ସୃଷ୍ଟି ଘଟିବ ।
ଦୃଷ୍ଟେନୈଵାନୁମେଯଂ ଚ ତର୍କଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯୁକ୍ତିତଃ
ଦୃଷ୍ଟ ଘଟଣା ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଅନୁମାନ କରାଯାଏ, ତାହାକୁ ଯୁକ୍ତି ସହିତ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି ।
ଅଵ୍ଯକ୍ତ ଵତ୍ପରୋକ୍ଷତ୍ଵାଦ୍ଗହନଂ ତଦ୍ଦୁରାସଦମ୍
ଏହା ଅଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅନୁଭବର ଚେତନାରୁ ଦୂର ଥିବାରୁ, ଏହା ଗଭୀର ଓ ସହଜରେ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ।
ପ୍ରଧାନଂ ପୁରୁଷାଣାଂ ଚ ସାଧର୍ମ୍ଯେଣୈଵ ତିଷ୍ଠତି
ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷମାନେ ସମାନ ଗୁଣ ଥିବା ଦ୍ୱାରା ଏକାଠି ରହନ୍ତି ।
ସତ୍ତ୍ଵମାତ୍ରାତ୍ମକୋ ଧର୍ମୋ ଗୁଣେ ସତ୍ତ୍ଵେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ
ଧର୍ମର ମୂଳ ସ୍ୱଭାବ କେବଳ ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ଏହି ଗୁଣ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ଭିତି ରଖିଛି ।
ଅଵିଭାଗେନ ତାଵେତୌ ଗୁଣସାମ୍ଯେ ସ୍ଥିତାଵୁଭୌ
ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ଅଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଗୁଣମାନଙ୍କର ସମତାରେ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି ।
ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵଂ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଅଧିଷ୍ଠାସ୍ଯତି ତାନ୍ଗୁଣାନ୍
ବୁଦ୍ଧି ପୂର୍ବକ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ସେହି ଗୁଣମାନଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବେ ।
ଯଦା ପ୍ରଵର୍ତ୍ତିତଵ୍ଯଂ ତୁ କ୍ଷେତ୍ରକ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଯୋର୍ ଦ୍ଵଯୋଃ
ଯେତେବେଳେ କ୍ଷେତ୍ର ଓ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଦୁଇଁଜଣ ମିଶି କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିବେ,