ଵିକାରଲକ୍ଷଣଂ ତଦ୍ଵୈ ସୋ ଽକ୍ଷରଃ କ୍ଷରମେତି ଚ
ଏହା ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନଟ; ଏହିପରି ଏହା ନଶ୍ୱର, ଯେଉଁଠାରେ ଅକ୍ଷୟକୁ ଅକ୍ଷୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ତସ୍ମାଚ୍ଚ କାରଣାଚ୍ଚୈଵ ଜ୍ଞରମିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ
ଏହି କାରଣରୁ ଏବଂ କାରଣ ହେବାରୁ, ଏହାକୁ ଜ୍ଞାନୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଦୁଃଖତ୍ରାଣାତ୍ପୁନଶ୍ଚାପି କ୍ଷେତ୍ରମିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ
ଦୁଃଖର ଉତ୍ସ ହେବାରୁ, ଏହାକୁ ମଧ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅଚେତନତ୍ଵାଦ୍ଵିଷଯସ୍ତଦ୍ଵିଧର୍ମା ଵିଭୁଃ ସ୍ମୃତଃ
ଏହା ଜଡ ଓ ବିଷୟ ହେବାରୁ, ଯିଏ ଏହାଠାରୁ ଭିନ୍ନ, ସେ ଏକ ବ୍ୟାପକ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।
ଅକ୍ଷରଂ ତେନ ଵାପ୍ଯୁକ୍ତମ କ୍ଷୀଣତ୍ଵାତ୍ତଥୈଵ ଚ
ଏହିପରି ଅକ୍ଷୟକୁ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ, କାରଣ ଏହା କେବେ ହ୍ରାସ ପାଏ ନାହିଁ।
ପୁରପ୍ରତ୍ଯଯିକୋ ଯସ୍ମାତ୍ପୁରୁଷେତ୍ଯଭିଧୀଯତେ
ପୁରର ଜ୍ଞାନ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ଥିବାରୁ, ଏହାକୁ ପୁରୁଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଶୁଦ୍ଧୋ ନିରଞ୍ଜନାଭାସୋ ଜ୍ଞାତା ଜ୍ଞାନଵିଵର୍ଜିତଃ
ସେ ଶୁଦ୍ଧ, ନିର୍ମଳ ଦେଖାଯାଏ, ଜ୍ଞାନୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନରୁ ଅଲଗା।
ନୈର୍ହେତୁକାତ୍ତ୍ଵନିର୍ଦେଶ୍ଯାଦହସ୍ତସ୍ମିନ୍ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଏହା କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ ଓ ବର୍ଣ୍ଣନା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏହାରେ କୌଣସି ହାତ ନାହିଁ।
ଆତ୍ମପ୍ରତ୍ଯଯକାରିତ୍ଵାଦନ୍ଯୂନଂ ଵାପ୍ଯହେତୁକମ୍
ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବାରୁ, ଏହା କେବେ ଅଧିକ କିମ୍ବା କମ୍ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ।
ଯଦା ପଶ୍ଯତି ଜ୍ଞାତାରଂ ଶାନ୍ତାର୍ଥଂ ଦର୍ଶନାତ୍ମକମ୍
ଯେତେବେଳେ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଏ, ଯାହାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଶାନ୍ତି ଓ ସ୍ୱରୂପ ଦର୍ଶନ,
ଵିଜ୍ଞାତା ନ ଚ ଦୃଶ୍ଯେତ ଵୃଥକ୍ତ୍ଵେନେହ ସର୍ଵଶଃ
ଏଠାରେ ଜ୍ଞାନୀକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
ପ୍ରକୃତୌ କାରଣେ ତତ୍ର ସ୍ଵାତ୍ମନ୍ଯେଵୋପତିଷ୍ଠତି
ପ୍ରକୃତି ଓ କାରଣରେ, ସେ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ମାତ୍ର ବସିଥାଏ।
ଏକତ୍ଵଂ ଵା ପୃଥକ୍ଵଂ ଵା କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଃ ପୁରୁଷୋ ଽପି ଵା
ଏକତ୍ୱ କିମ୍ବା ପୃଥକ୍ତ୍ୱ, କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ କିମ୍ବା ପୁରୁଷ ଯେହେଉଁଥିବେ,
କର୍ତ୍ତା ଵା ସୋ ଽପ୍ଯକର୍ତ୍ତା ଵା ଭୋକ୍ତା ଵା ଭୋଜ୍ଯମେଵ ଚ
କର୍ତ୍ତା କିମ୍ବା ଅକର୍ତ୍ତା, ଭୋକ୍ତା କିମ୍ବା ଭୋଗ୍ୟ ଯେହେଉଁଥିବେ,
ଅଵାଚ୍ଯଂ ତଦନାଖ୍ଯାନାଦଗ୍ରାହ୍ଯଂ ଵାଦହେତୁଭିଃ
ଏହାକୁ କୁହିବାକୁ ଯାଏନାହିଁ, କାରଣ ଏହାକୁ ନାମ ଦେଇ ନୁହେଁ କିମ୍ବା ଯୁକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଧରିପାରିବି ନାହିଁ।
ନାଲପ୍ଯ ଵଚସା ତତ୍ତ୍ଵମପ୍ରାପ୍ଯ ମନସା ସହ
ଏହି ସତ୍ୟ କଥା ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟକ୍ତ କରିହେବ ନାହିଁ, ମନ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ ନାହିଁ।
ଵ୍ଯପେତସୁଖଦୁଃଖେ ଚ ନିରୁଦ୍ଧେ ଶାନ୍ତିମାଗତେ
ଯେତେବେଳେ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ନିରୋଧ ହୋଇ ଶାନ୍ତି ଆସିଥାଏ,
ଏତୌ ସଂହାରଵିସ୍ତାରୌ ଵ୍ଯକ୍ତାଵ୍ଯକ୍ତୌ ତତଃ ପୁନଃ
ଏହି ଦୁଇଟି—ଲୟ ଓ ବିସ୍ତାର—ପ୍ରକଟ ଓ ଅପ୍ରକଟ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶ ପାଏ, ପୁଣି ପୁଣି,
କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞାଧିଷ୍ଠିତଂ ସର୍ଵଂ ପୁନଃ ସର୍ଗେ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ
ସମସ୍ତ କିଛି କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରହିଥାଏ, ଏବଂ ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ ପୁଣି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ।
ଅନାଦିମାଂଶ୍ଚ ସଂଯୋଗୋ ମହାପୁରୁଷଜଃ ସ୍ମୃତଃ
ଏହି ଯୋଗ, ଯାହା ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଆଦି ଓ ଶେଷ ନାହିଁ ।
ପୂର୍ଵଂ ହି ତସ୍ଯୈଵ ଚ ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵଂ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ ତତ୍ପୁରୁଷାର୍ଥଂମେଵ
ପ୍ରଥମେ ତାଙ୍କର ନିଜ ଧାରଣାରୁ ଏହା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ଏବଂ ସେଇ ପୁରୁଷଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମାତ୍ର ।
ଅନାଦ୍ଯନନ୍ତା ହ୍ଯଭିମାନପୂର୍ଵକଂ ଵିତ୍ରାସଯନ୍ତୀ ଜଗଦଭ୍ଯୁପୈତି
ଏହା ଆଦି ଓ ଶେଷ ହୀନ, ଅଭିମାନ ପୂର୍ବକ ଆସି, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଭୟଭୀତ କରି ଛାଡ଼ିଦିଏ ।
ଉକ୍ତୋ ହ୍ଯସ୍ମିଂସ୍ତଦାତ୍ଯନ୍ତଂ କାଲଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ଏହିଥିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ହେଲାପରେ, ଶେଷ ସମୟକୁ ଜାଣି, ମୁକ୍ତି ମିଳେ ।
ଵିସ୍ତରେଣାନୁପୂର୍ଵ୍ଯାଚ ଭୂଯଃ କିଂ ଵର୍ତ୍ତଯାମ୍ଯହମ୍
ବିସ୍ତାରରେ ଏବଂ କ୍ରମରେ କହିଦେଲି, ଏବେ ଆଉ କଣ କହିବି ?
ପ୍ରଜାନାଂ ମନୁଭିଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଦେଵାନାମୃଷିଭିଃ ସହ
ଲୋକମାନେ ସହିତ ମନୁମାନେ, ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ସହିତ,
ଦୈତ୍ଯାନାଂ ଦାନଵାନାଂ ଚ ଯକ୍ଷାଣାମେଵ ପକ୍ଷିଣାମ୍
ଦୈତ୍ୟ, ଦାନବ, ଯକ୍ଷ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ସହିତ,
ଵିଚିତ୍ରାଶ୍ଚ କଥାଯୋଗା ଜନ୍ମ ଚାଗ୍ର୍ଯମନୁତ୍ତମମ୍
ବିଚିତ୍ର କଥାମାଳା ଓ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଅପୂର୍ବ ଜନ୍ମ,
ମନଃ କର୍ଣସୁଖଂ ସୌତେ ପ୍ରୀଣାତ୍ଯମୃତସନ୍ନିଭମ୍
ହେ ସୌତି, ମନ ଓ କାନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା, ଅମୃତ ସମାନ ମଧୁର ଲାଗେ ।
ପପ୍ରଚ୍ଛୁଃ ସତ୍ତ୍ରିଣଃ ସର୍ଵେ ପୁନଃ ସର୍ଗପ୍ରଵର୍ତ୍ତନମ୍
ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଅଂଶଗ୍ରାହୀମାନେ ପୁଣି ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ ।
ବନ୍ଧେଷୁ ସଂପ୍ରଲୀନେଷୁ ଗୁଣସାମ୍ଯେ ତମୋମଯେ
ସମସ୍ତ କିଛି ବନ୍ଧନରେ ଲୟ ହୋଇ, ଗୁଣମାନଙ୍କ ସମତା ଓ ଅନ୍ଧକାରରେ ଲିନ ହେବାବେଳେ,