ରଞ୍ଜନଂ ତଦ୍ଵିଧେଯସ୍ଯ ତେ ତାନ୍ଯୋ ନ ଚ ଵିଦ୍ଯତେ
ସେ ରଙ୍ଗ ଯାହାକୁ ଦେଖାଯିବାକୁ ଉଚିତ, ତାହା ତୁମେ ନୁହେଁ।
ଶବ୍ଦାଦ୍ଯେ ଵିଷଯେ ଦୋଷଦୃଷ୍ଟିର୍ଵୈ ପଞ୍ଚଲକ୍ଷଣେ
ଶବ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାଞ୍ଚଟି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଦୋଷ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।
ଵୈରାଗ୍ଯକାରଣଂ ହ୍ଯେତେ ପ୍ରକୃତୀନାଂ ଲଯସ୍ଯ ଚ
ଏହି ସବୁ ନିଷ୍ପତି ଓ ପ୍ରକୃତିର ଲୟର କାରଣ ଏବଂ ବିରକ୍ତିର ଉତ୍ପତ୍ତି।
ଅଵ୍ଯକ୍ତାଦ୍ଯାସ୍ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯା ଭୂତାନ୍ତାଃ ପ୍ରକୃତେର୍ଭଵାଃ
ଅବ୍ୟକ୍ତ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଭୂତ ଯାଏଁ, ପ୍ରକୃତିର ଉତ୍ପତ୍ତିଗୁଡିକୁ ବୁଝିବା ଉଚିତ।
ଵର୍ଣାଶ୍ରମାଣାଂ ଧର୍ମୋ ଽଯଂ ଦେଵସ୍ଥାନେଷୁ କାରଣମ୍
ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ଧର୍ମ ଏହି, ଦେବସ୍ଥାନରେ କାରଣ ଭାବରେ ରହିଛି।
ଐଶ୍ଵର୍ଯମାଣିମାଦ୍ଯଂ ହି କାରଣଂ ହ୍ଯଷ୍ଟଲକ୍ଷଣମ୍
ଏଇଶ୍ୱର୍ୟ, ଅଣୁତ୍ୱ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆଠଟି ଗୁଣ ଏହି କାରଣ ଅଟୁ।
ଅଷ୍ଟାଵେତାନି ରୂପାଣି ପ୍ରାକୃତାନି ଯଥାକ୍ରମମ୍
ଏହି ଆଠଟି ରୂପ ଅନୁକ୍ରମରେ ପ୍ରାକୃତିକ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶ ପାଉଛି।
ପ୍ରାଵୃଟ୍କାଲେ ପୃଥଗ୍ମେଘଂ ପଶ୍ଯନ୍ତୀଵ ସଚକ୍ଷୁଷଃ
ବର୍ଷାକାଳରେ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଭିନ୍ନ ମେଘ ଦେଖିବା ପରି—
ଖାଦତଶ୍ଚାନ୍ନପାନାନି ଯୋନୀଃ ପ୍ରଵିଶତସ୍ତଥା
ଖାଇବା ସମୟରେ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଗ୍ରହଣ କରିବା, ଏବଂ ଯେପରି ଜନ୍ମ ନିବା ପାଇଁ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା—
ଜୀଵଃ ପ୍ରାଣସ୍ତଥା ଲିଙ୍ଗଂ କରଣଂ ଚ ଚତୁଷ୍ଟଯମ୍
ଜୀବ, ପ୍ରାଣ, ଲିଙ୍ଗ ଶରୀର ଓ ଚାରିଟି କରଣ (ମନ, ବୁଦ୍ଧି ଆଦି)—
ଵ୍ଯକ୍ତାଵ୍ଯକ୍ତପ୍ରମାଣୋ ଽଯଂ ସ ଵୈ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ତୁ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ
ଏହି ଯିଏ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ଦୁଇଟିର ମାପ ଅଟୁ, ସେ ସମସ୍ତ ଜିନିଷକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଅନୁଭବ କରେ।
ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶୁଚିର୍ଭୂତ୍ଵା ଜ୍ଞାନାଦ୍ଵୈ ଵିପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ଏପରି ଜାଣି ଏବଂ ପବିତ୍ର ହୋଇ, ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଯଥେଷ୍ଟଂ ପରିନିର୍ଯାତି ଭିନ୍ନେ ଦେହେ ସୁନିର୍ଵୃତେ
ଦେହ ଭଙ୍ଗ ହେଲାପରେ ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଶ୍ରାମରେ, ଜୀବ ଇଚ୍ଛାମତ ଯାଏ।
ମୁକ୍ତୋ ଗୁଣଶରୀରେଣ ପ୍ରଣାଦ୍ଯେନ ତୁ ସର୍ଵଶଃ
ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଗୁଣ ଶରୀର ଓ ପ୍ରାଣ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଭାବରେ।
ଜ୍ଞାନୀ ଚ ସର୍ଵସଂସାରାଵିଜ୍ଞଶାରୀରମାନସଃ
ଜ୍ଞାନୀ ସମସ୍ତ ସଂସାରରୁ ମୁକ୍ତ, ଶରୀର ଓ ମନ ନାହିଁ।
ପ୍ରକୃତିଂ ସତ୍ଯମିତ୍ଯାହୁର୍ଵିକାରୋ ଽନୃତମୁଚ୍ଯତେ
ପ୍ରକୃତିକୁ ସତ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ବିକାରକୁ ଅସତ୍ୟ ମନାଯାଏ।
ଅନାମରୂପଂ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞନାମରୂପଂ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ
କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ କୁ ନାମ ଓ ରୂପ ନାହିଁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
କ୍ଷେତ୍ରଂ ପ୍ରତ୍ଯଯତେ ଯସ୍ମାତ୍କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଃ ଶୁଭ ଉଚ୍ଯତେ
ଯେଉଁଠି କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଅନୁଭବ କରେ, ସେ ଶୁଭ ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ।
କ୍ଷେତ୍ରଂ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରତ୍ଯଯଂ ଦୃଷ୍ଟଂ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଃ ପ୍ରତ୍ଯଯଃ ସଦା
ତୁମର ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଦେଖାଯାଏ; କ୍ଷେତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀ ସଦା ଏହି ଜ୍ଞାନ ହେଉଛନ୍ତି।
ଭୋଜ୍ଯତ୍ଵଵିଷଯତ୍ଵାଚ୍ଚ କ୍ଷେତ୍ରଂ କ୍ଷେତ୍ରଵିଦୋ ଵିଦୁଃ
ଯେହେତୁ ଏହା ଭୋଗ ଓ ଅନୁଭୂତିର ବିଷୟ, କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଜାଣିଥିବା ଲୋକମାନେ ଏହାକୁ ଏଭଳି କହନ୍ତି।
ଵିକାରଲକ୍ଷଣଂ ତଦ୍ଵୈ ସୋ ଽକ୍ଷରଃ କ୍ଷରମେତି ଚ
ଏହା ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନଟ; ଏହିପରି ଏହା ନଶ୍ୱର, ଯେଉଁଠାରେ ଅକ୍ଷୟକୁ ଅକ୍ଷୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ତସ୍ମାଚ୍ଚ କାରଣାଚ୍ଚୈଵ ଜ୍ଞରମିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ
ଏହି କାରଣରୁ ଏବଂ କାରଣ ହେବାରୁ, ଏହାକୁ ଜ୍ଞାନୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଦୁଃଖତ୍ରାଣାତ୍ପୁନଶ୍ଚାପି କ୍ଷେତ୍ରମିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ
ଦୁଃଖର ଉତ୍ସ ହେବାରୁ, ଏହାକୁ ମଧ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅଚେତନତ୍ଵାଦ୍ଵିଷଯସ୍ତଦ୍ଵିଧର୍ମା ଵିଭୁଃ ସ୍ମୃତଃ
ଏହା ଜଡ ଓ ବିଷୟ ହେବାରୁ, ଯିଏ ଏହାଠାରୁ ଭିନ୍ନ, ସେ ଏକ ବ୍ୟାପକ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।
ଅକ୍ଷରଂ ତେନ ଵାପ୍ଯୁକ୍ତମ କ୍ଷୀଣତ୍ଵାତ୍ତଥୈଵ ଚ
ଏହିପରି ଅକ୍ଷୟକୁ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ, କାରଣ ଏହା କେବେ ହ୍ରାସ ପାଏ ନାହିଁ।
ପୁରପ୍ରତ୍ଯଯିକୋ ଯସ୍ମାତ୍ପୁରୁଷେତ୍ଯଭିଧୀଯତେ
ପୁରର ଜ୍ଞାନ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ଥିବାରୁ, ଏହାକୁ ପୁରୁଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଶୁଦ୍ଧୋ ନିରଞ୍ଜନାଭାସୋ ଜ୍ଞାତା ଜ୍ଞାନଵିଵର୍ଜିତଃ
ସେ ଶୁଦ୍ଧ, ନିର୍ମଳ ଦେଖାଯାଏ, ଜ୍ଞାନୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନରୁ ଅଲଗା।
ନୈର୍ହେତୁକାତ୍ତ୍ଵନିର୍ଦେଶ୍ଯାଦହସ୍ତସ୍ମିନ୍ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଏହା କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ ଓ ବର୍ଣ୍ଣନା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏହାରେ କୌଣସି ହାତ ନାହିଁ।
ଆତ୍ମପ୍ରତ୍ଯଯକାରିତ୍ଵାଦନ୍ଯୂନଂ ଵାପ୍ଯହେତୁକମ୍
ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବାରୁ, ଏହା କେବେ ଅଧିକ କିମ୍ବା କମ୍ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ।
ଯଦା ପଶ୍ଯତି ଜ୍ଞାତାରଂ ଶାନ୍ତାର୍ଥଂ ଦର୍ଶନାତ୍ମକମ୍
ଯେତେବେଳେ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଏ, ଯାହାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଶାନ୍ତି ଓ ସ୍ୱରୂପ ଦର୍ଶନ,