ଅତ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵୈରାଗ୍ଯଂ ଦୋଷଦର୍ଶନାତ୍
ଏଠାରୁ ଆଗକୁ ଦୋଷ ଦେଖି ଯେଉଁ ବିରାକ୍ତି ହୁଏ, ସେଥିରେ ମୁଁ କହିବି।
ଅପ୍ରଦ୍ଵେଷୋ ଽନଭିଷ୍ଵଙ୍ଗଃ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯୋ ଦୋଷଦର୍ଶନାତ୍
ଦୋଷ ଦେଖି ମନୁଷ୍ୟ ରୋଷ ଓ ଆସକ୍ତି ଛାଡ଼ିବା ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ ଵୈରାଗ୍ଯମାସ୍ଥାଯ ଶରୀରୀ ନିର୍ମମୋ ଭଵେତ୍
ଏଭଳି ବିରାକ୍ତି ଅନୁସରିଲେ ଦେହୀ ଲୋକ ନିଜକୁ ନିଜର ବୋଲି ଭାବିବା ଛାଡ଼ିଦିଏ।
ଵିଶୁଦ୍ଧଂ କାର୍ଯକରଣଂ ସତ୍ତ୍ଵସ୍ଯାତିନିଷୈଵଯା
ଗଭୀର ବିରାକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସତ୍ତ୍ୱର କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଉପକରଣ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।
ତତଃ ପ୍ରଯାଣକାଲେ ହି ଦୋଷୈର୍ନୈମିତ୍ତିକୈସ୍ତଥା
ତାପରେ ଯିବା ବେଳେ, ସେଇପରି କିଛି ଦୋଷ ଦ୍ୱାରା—
ସ ଶରୀରମୁପାଶ୍ରିତ୍ଯ କୃତ୍ସ୍ନାନ୍ଦୋଷାନ୍ରୁଣଦ୍ଧି ଵୈ
ସେ ଦେହକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସମସ୍ତ ଦୋଷକୁ ଜୟ କରେ।
ଶୈତ୍ଯାତ୍ପ୍ରକୁପିତୋ ଵାଯୁରୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ ତୂତ୍କ୍ରମତେ ତତଃ
ଥଣ୍ଡା ହେବାରୁ ବାୟୁ ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇ, ପରେ ଉପରକୁ ଚାଲିଯାଏ।
ସମାସାତ୍ସଂଵୃତେ ଜ୍ଞାନେ ସଂଚୃତ୍ତେଷୁ ଚ କର୍ମସୁ
ସଂକ୍ଷେପରେ, ଯେତେବେଳେ ଜ୍ଞାନ ଢାକିଯାଏ ଓ କର୍ମ ଶେଷ ହୁଏ—
ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗପ୍ରଣଵୃତ୍ତିଂ ଵୈ ସ ଵିଚ୍ଯାଵଯତେ ପୁନଃ
ସେ ପୁଣି ଆଠ ପ୍ରକାର ପ୍ରାଣର କ୍ରିୟାକୁ ଉତ୍କଳିତ କରେ।
ଏଵଂ ପ୍ରାଣୈଃ ପରିତ୍ଯକ୍ତୋ ମୃତ ଇତ୍ଯଭିଧୀଯତେ
ଏଭଳି ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ତାହାକୁ ମୃତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ରଞ୍ଜନଂ ତଦ୍ଵିଧେଯସ୍ଯ ତେ ତାନ୍ଯୋ ନ ଚ ଵିଦ୍ଯତେ
ସେ ରଙ୍ଗ ଯାହାକୁ ଦେଖାଯିବାକୁ ଉଚିତ, ତାହା ତୁମେ ନୁହେଁ।
ଶବ୍ଦାଦ୍ଯେ ଵିଷଯେ ଦୋଷଦୃଷ୍ଟିର୍ଵୈ ପଞ୍ଚଲକ୍ଷଣେ
ଶବ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାଞ୍ଚଟି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଦୋଷ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।
ଵୈରାଗ୍ଯକାରଣଂ ହ୍ଯେତେ ପ୍ରକୃତୀନାଂ ଲଯସ୍ଯ ଚ
ଏହି ସବୁ ନିଷ୍ପତି ଓ ପ୍ରକୃତିର ଲୟର କାରଣ ଏବଂ ବିରକ୍ତିର ଉତ୍ପତ୍ତି।
ଅଵ୍ଯକ୍ତାଦ୍ଯାସ୍ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯା ଭୂତାନ୍ତାଃ ପ୍ରକୃତେର୍ଭଵାଃ
ଅବ୍ୟକ୍ତ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଭୂତ ଯାଏଁ, ପ୍ରକୃତିର ଉତ୍ପତ୍ତିଗୁଡିକୁ ବୁଝିବା ଉଚିତ।
ଵର୍ଣାଶ୍ରମାଣାଂ ଧର୍ମୋ ଽଯଂ ଦେଵସ୍ଥାନେଷୁ କାରଣମ୍
ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ଧର୍ମ ଏହି, ଦେବସ୍ଥାନରେ କାରଣ ଭାବରେ ରହିଛି।
ଐଶ୍ଵର୍ଯମାଣିମାଦ୍ଯଂ ହି କାରଣଂ ହ୍ଯଷ୍ଟଲକ୍ଷଣମ୍
ଏଇଶ୍ୱର୍ୟ, ଅଣୁତ୍ୱ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆଠଟି ଗୁଣ ଏହି କାରଣ ଅଟୁ।
ଅଷ୍ଟାଵେତାନି ରୂପାଣି ପ୍ରାକୃତାନି ଯଥାକ୍ରମମ୍
ଏହି ଆଠଟି ରୂପ ଅନୁକ୍ରମରେ ପ୍ରାକୃତିକ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶ ପାଉଛି।
ପ୍ରାଵୃଟ୍କାଲେ ପୃଥଗ୍ମେଘଂ ପଶ୍ଯନ୍ତୀଵ ସଚକ୍ଷୁଷଃ
ବର୍ଷାକାଳରେ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଭିନ୍ନ ମେଘ ଦେଖିବା ପରି—
ଖାଦତଶ୍ଚାନ୍ନପାନାନି ଯୋନୀଃ ପ୍ରଵିଶତସ୍ତଥା
ଖାଇବା ସମୟରେ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଗ୍ରହଣ କରିବା, ଏବଂ ଯେପରି ଜନ୍ମ ନିବା ପାଇଁ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା—
ଜୀଵଃ ପ୍ରାଣସ୍ତଥା ଲିଙ୍ଗଂ କରଣଂ ଚ ଚତୁଷ୍ଟଯମ୍
ଜୀବ, ପ୍ରାଣ, ଲିଙ୍ଗ ଶରୀର ଓ ଚାରିଟି କରଣ (ମନ, ବୁଦ୍ଧି ଆଦି)—
ଵ୍ଯକ୍ତାଵ୍ଯକ୍ତପ୍ରମାଣୋ ଽଯଂ ସ ଵୈ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ତୁ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ
ଏହି ଯିଏ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ଦୁଇଟିର ମାପ ଅଟୁ, ସେ ସମସ୍ତ ଜିନିଷକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଅନୁଭବ କରେ।
ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶୁଚିର୍ଭୂତ୍ଵା ଜ୍ଞାନାଦ୍ଵୈ ଵିପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ଏପରି ଜାଣି ଏବଂ ପବିତ୍ର ହୋଇ, ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଯଥେଷ୍ଟଂ ପରିନିର୍ଯାତି ଭିନ୍ନେ ଦେହେ ସୁନିର୍ଵୃତେ
ଦେହ ଭଙ୍ଗ ହେଲାପରେ ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଶ୍ରାମରେ, ଜୀବ ଇଚ୍ଛାମତ ଯାଏ।
ମୁକ୍ତୋ ଗୁଣଶରୀରେଣ ପ୍ରଣାଦ୍ଯେନ ତୁ ସର୍ଵଶଃ
ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଗୁଣ ଶରୀର ଓ ପ୍ରାଣ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଭାବରେ।
ଜ୍ଞାନୀ ଚ ସର୍ଵସଂସାରାଵିଜ୍ଞଶାରୀରମାନସଃ
ଜ୍ଞାନୀ ସମସ୍ତ ସଂସାରରୁ ମୁକ୍ତ, ଶରୀର ଓ ମନ ନାହିଁ।
ପ୍ରକୃତିଂ ସତ୍ଯମିତ୍ଯାହୁର୍ଵିକାରୋ ଽନୃତମୁଚ୍ଯତେ
ପ୍ରକୃତିକୁ ସତ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ବିକାରକୁ ଅସତ୍ୟ ମନାଯାଏ।
ଅନାମରୂପଂ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞନାମରୂପଂ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ
କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ କୁ ନାମ ଓ ରୂପ ନାହିଁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
କ୍ଷେତ୍ରଂ ପ୍ରତ୍ଯଯତେ ଯସ୍ମାତ୍କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଃ ଶୁଭ ଉଚ୍ଯତେ
ଯେଉଁଠି କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଅନୁଭବ କରେ, ସେ ଶୁଭ ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ।
କ୍ଷେତ୍ରଂ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରତ୍ଯଯଂ ଦୃଷ୍ଟଂ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଃ ପ୍ରତ୍ଯଯଃ ସଦା
ତୁମର ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଦେଖାଯାଏ; କ୍ଷେତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀ ସଦା ଏହି ଜ୍ଞାନ ହେଉଛନ୍ତି।
ଭୋଜ୍ଯତ୍ଵଵିଷଯତ୍ଵାଚ୍ଚ କ୍ଷେତ୍ରଂ କ୍ଷେତ୍ରଵିଦୋ ଵିଦୁଃ
ଯେହେତୁ ଏହା ଭୋଗ ଓ ଅନୁଭୂତିର ବିଷୟ, କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଜାଣିଥିବା ଲୋକମାନେ ଏହାକୁ ଏଭଳି କହନ୍ତି।