ଏଷ ମାର୍ଗୋ ହି ନିରଯେ ତିର୍ଯ୍ଯଗ୍ଯୋନୌ ଚ କାରଣମ୍
ଏହି ପଥ ନରକ ଓ ପଶୁ ଜନ୍ମର କାରଣ।
ତ୍ରିଵିଧୋ ଯାତନାସ୍ଥାନେ ତିର୍ଯ୍ଯଗ୍ଯୋନୌ ଚ ଷଡ୍ଵିଧେ
ତିନି ପ୍ରକାର ଯନ୍ତ୍ରଣା ସ୍ଥାନ ଅଛି, ପଶୁ ଜନ୍ମରେ ଛଅ ପ୍ରକାର ଅଛି।
ଅନୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ତୁ ତତ୍ସର୍ଵଂ ପ୍ରତିଘାତାତ୍ମକଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଯେଉଁଠି ଶାସନ କିମ୍ବା ସ୍ୱାମୀତ୍ୱ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ କାମରେ ବାଧା ଆସେ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ।
ସତ୍ତ୍ଵସ୍ଥମାତ୍ରକଂ ଚିତ୍ତଂ ଯଥାସତ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରଦର୍ଶନାତ୍
ମନ ଯେତେବେଳେ ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତ୍ୱରେ ରହେ, ସେଠି ସେ ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ ନିଜକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ।
ସତ୍ତ୍ଵକ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞନାନାତ୍ଵମେତନ୍ନାନାର୍ଥଦର୍ଶନମ୍
ସତ୍ତ୍ୱ ଓ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଙ୍କ ଜ୍ଞାନର ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଜିନିଷ ଦେଖାଯାଏ।
ତେନ ବଦ୍ଧସ୍ଯ ଵୈ ବନ୍ଧୋ ମୋକ୍ଷୋ ମୁକ୍ତସ୍ଯ ତେନ ଚ
ଏହି ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧା ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ବନ୍ଧନ ଓ ମୁକ୍ତ ଥିବାଙ୍କ ପାଇଁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ନିଃସଂବନ୍ଧୋ ହ୍ଯଚୈତନ୍ଯଃ ସ୍ଵାତ୍ମନ୍ଯେଵାଵତିଷ୍ଠତେ
ଯିଏ କୌଣସି ସମ୍ପର୍କ ଓ ଚେତନା ନଥିବା, ସେ ନିଜରେ ନିଜେ ବସିଥାଏ।
ଇତ୍ଯେତଲ୍ଲକ୍ଷଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସମାସାଜ୍ଜ୍ଞାନ ମୋକ୍ଷଯୋଃ
ଏଭଳି ଭାବରେ ଜ୍ଞାନ ଓ ମୁକ୍ତିର ଲକ୍ଷଣ ସଂକ୍ଷେପରେ କୁହାଯାଇଛି।
ପୂର୍ଵଂ ଵିଯୋଗୋ ଜ୍ଞାନେନ ଦ୍ଵିତୀଯେ ରାଗସଂକ୍ଷଯାତ୍
ପ୍ରଥମେ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ବିଚ୍ଛେଦ ହୁଏ, ପରେ ରାଗ ଶେଷ ହେଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଲିଙ୍ଗାଭାଵାତ୍ତୁ କୈଵଲ୍ଯଂ କୈଵଲ୍ଯାତ୍ତୁ ନିରଞ୍ଜନମ୍
ଚିହ୍ନ ନଥିବାରୁ ବିଶୁଦ୍ଧ ଏକାକୀ ଅବସ୍ଥା ଆସେ, ଏହି ଏକାକୀ ଅବସ୍ଥାରୁ ନିର୍ମଳତା ଆସେ।
ଅତ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵୈରାଗ୍ଯଂ ଦୋଷଦର୍ଶନାତ୍
ଏଠାରୁ ଆଗକୁ ଦୋଷ ଦେଖି ଯେଉଁ ବିରାକ୍ତି ହୁଏ, ସେଥିରେ ମୁଁ କହିବି।
ଅପ୍ରଦ୍ଵେଷୋ ଽନଭିଷ୍ଵଙ୍ଗଃ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯୋ ଦୋଷଦର୍ଶନାତ୍
ଦୋଷ ଦେଖି ମନୁଷ୍ୟ ରୋଷ ଓ ଆସକ୍ତି ଛାଡ଼ିବା ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ ଵୈରାଗ୍ଯମାସ୍ଥାଯ ଶରୀରୀ ନିର୍ମମୋ ଭଵେତ୍
ଏଭଳି ବିରାକ୍ତି ଅନୁସରିଲେ ଦେହୀ ଲୋକ ନିଜକୁ ନିଜର ବୋଲି ଭାବିବା ଛାଡ଼ିଦିଏ।
ଵିଶୁଦ୍ଧଂ କାର୍ଯକରଣଂ ସତ୍ତ୍ଵସ୍ଯାତିନିଷୈଵଯା
ଗଭୀର ବିରାକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସତ୍ତ୍ୱର କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଉପକରଣ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।
ତତଃ ପ୍ରଯାଣକାଲେ ହି ଦୋଷୈର୍ନୈମିତ୍ତିକୈସ୍ତଥା
ତାପରେ ଯିବା ବେଳେ, ସେଇପରି କିଛି ଦୋଷ ଦ୍ୱାରା—
ସ ଶରୀରମୁପାଶ୍ରିତ୍ଯ କୃତ୍ସ୍ନାନ୍ଦୋଷାନ୍ରୁଣଦ୍ଧି ଵୈ
ସେ ଦେହକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସମସ୍ତ ଦୋଷକୁ ଜୟ କରେ।
ଶୈତ୍ଯାତ୍ପ୍ରକୁପିତୋ ଵାଯୁରୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ ତୂତ୍କ୍ରମତେ ତତଃ
ଥଣ୍ଡା ହେବାରୁ ବାୟୁ ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇ, ପରେ ଉପରକୁ ଚାଲିଯାଏ।
ସମାସାତ୍ସଂଵୃତେ ଜ୍ଞାନେ ସଂଚୃତ୍ତେଷୁ ଚ କର୍ମସୁ
ସଂକ୍ଷେପରେ, ଯେତେବେଳେ ଜ୍ଞାନ ଢାକିଯାଏ ଓ କର୍ମ ଶେଷ ହୁଏ—
ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗପ୍ରଣଵୃତ୍ତିଂ ଵୈ ସ ଵିଚ୍ଯାଵଯତେ ପୁନଃ
ସେ ପୁଣି ଆଠ ପ୍ରକାର ପ୍ରାଣର କ୍ରିୟାକୁ ଉତ୍କଳିତ କରେ।
ଏଵଂ ପ୍ରାଣୈଃ ପରିତ୍ଯକ୍ତୋ ମୃତ ଇତ୍ଯଭିଧୀଯତେ
ଏଭଳି ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ତାହାକୁ ମୃତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ରଞ୍ଜନଂ ତଦ୍ଵିଧେଯସ୍ଯ ତେ ତାନ୍ଯୋ ନ ଚ ଵିଦ୍ଯତେ
ସେ ରଙ୍ଗ ଯାହାକୁ ଦେଖାଯିବାକୁ ଉଚିତ, ତାହା ତୁମେ ନୁହେଁ।
ଶବ୍ଦାଦ୍ଯେ ଵିଷଯେ ଦୋଷଦୃଷ୍ଟିର୍ଵୈ ପଞ୍ଚଲକ୍ଷଣେ
ଶବ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାଞ୍ଚଟି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଦୋଷ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।
ଵୈରାଗ୍ଯକାରଣଂ ହ୍ଯେତେ ପ୍ରକୃତୀନାଂ ଲଯସ୍ଯ ଚ
ଏହି ସବୁ ନିଷ୍ପତି ଓ ପ୍ରକୃତିର ଲୟର କାରଣ ଏବଂ ବିରକ୍ତିର ଉତ୍ପତ୍ତି।
ଅଵ୍ଯକ୍ତାଦ୍ଯାସ୍ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯା ଭୂତାନ୍ତାଃ ପ୍ରକୃତେର୍ଭଵାଃ
ଅବ୍ୟକ୍ତ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଭୂତ ଯାଏଁ, ପ୍ରକୃତିର ଉତ୍ପତ୍ତିଗୁଡିକୁ ବୁଝିବା ଉଚିତ।
ଵର୍ଣାଶ୍ରମାଣାଂ ଧର୍ମୋ ଽଯଂ ଦେଵସ୍ଥାନେଷୁ କାରଣମ୍
ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ଧର୍ମ ଏହି, ଦେବସ୍ଥାନରେ କାରଣ ଭାବରେ ରହିଛି।
ଐଶ୍ଵର୍ଯମାଣିମାଦ୍ଯଂ ହି କାରଣଂ ହ୍ଯଷ୍ଟଲକ୍ଷଣମ୍
ଏଇଶ୍ୱର୍ୟ, ଅଣୁତ୍ୱ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆଠଟି ଗୁଣ ଏହି କାରଣ ଅଟୁ।
ଅଷ୍ଟାଵେତାନି ରୂପାଣି ପ୍ରାକୃତାନି ଯଥାକ୍ରମମ୍
ଏହି ଆଠଟି ରୂପ ଅନୁକ୍ରମରେ ପ୍ରାକୃତିକ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶ ପାଉଛି।
ପ୍ରାଵୃଟ୍କାଲେ ପୃଥଗ୍ମେଘଂ ପଶ୍ଯନ୍ତୀଵ ସଚକ୍ଷୁଷଃ
ବର୍ଷାକାଳରେ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଭିନ୍ନ ମେଘ ଦେଖିବା ପରି—
ଖାଦତଶ୍ଚାନ୍ନପାନାନି ଯୋନୀଃ ପ୍ରଵିଶତସ୍ତଥା
ଖାଇବା ସମୟରେ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଗ୍ରହଣ କରିବା, ଏବଂ ଯେପରି ଜନ୍ମ ନିବା ପାଇଁ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା—
ଜୀଵଃ ପ୍ରାଣସ୍ତଥା ଲିଙ୍ଗଂ କରଣଂ ଚ ଚତୁଷ୍ଟଯମ୍
ଜୀବ, ପ୍ରାଣ, ଲିଙ୍ଗ ଶରୀର ଓ ଚାରିଟି କରଣ (ମନ, ବୁଦ୍ଧି ଆଦି)—