ରାଗଦ୍ଵେଷନିଵୃତ୍ତିଶ୍ଚ ତଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ସମୁଦାହୃତମ୍
ମୋହ ଓ ଦ୍ୱେଷ ଛାଡିବାକୁ ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ହୁଏ, ସେଇ ଜ୍ଞାନ ଭାବିତା।
କର୍ମ ଜସ୍ତୁ ପୁନର୍ଦେହୋ ମହାଦୁଃଖଂ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ
କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପୁନି ଦେହ ମିଳେ ଏବଂ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଆସେ।
ପୁନର୍ଭଵକରୀ ଦୁଃଖାତ୍କର୍ମଣା ଜାଯତେ ତୃଷା
ଦୁଃଖରୁ ତୃଷ୍ଣା ଜନ୍ମ ନେଉଛି, ଯାହା କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଦେଇଥାଏ।
ତୈଲଵୀଡକଵଜ୍ଜୀଵସ୍ତତ୍ରୈଵ ପରିଵର୍ତ୍ତତେ
ଦୀପରେ ତେଲ ଯେପରି ଘୂରେ, ସେପରି ଆତ୍ମା ସେଠି ଘୂରି ଘୂରି ରହେ।
ତଂ ଶତ୍ରୁମଵଧାର୍ଯୈକଂ ଜ୍ଞାନେ ଯତ୍ନଂ ସମାଚରେତ୍
ସେଇ ଏକ ଶତ୍ରୁକୁ ଚିହ୍ନି, ଜ୍ଞାନରେ ଦୃଢ଼ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ।
ଵୈରାଗ୍ଯାଚ୍ଛୁଧ୍ଯତେ ଚାପି ଶୁଦ୍ଧଃ ସତ୍ତ୍ଵେନ ମୁଚ୍ଯତେ
ବିରାଗ ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ପବିତ୍ର ହୁଏ, ପବିତ୍ର ହେଲେ ସତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଅଭିଷ୍ଵଙ୍ଗାଯ ଯୋଗଃ ସ୍ଯାଦ୍ଵିଷଯେଷ୍ଵଵଶାତ୍ମନଃ
ଯେଉଁଠି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ନାହିଁ, ସେଠି ଆସକ୍ତି ହୁଏ; ଆସକ୍ତି ପାଇଁ ଯୋଗ ହୁଏ।
ଦୁଃଖଲାଭେ ନ ତାପଶ୍ଚ ସୁଖାନୁସ୍ମରଣଂ ତଥା
ଦୁଃଖ ଆସିଲେ ମନରେ ଅସନ୍ତୋଷ ନଥାଏ, ସୁଖର ସ୍ମୃତି ମଧ୍ୟ ନଥାଏ।
ବ୍ରହ୍ମାଦୌ ସ୍ଥାଵରାନ୍ତେ ଵୈ ସଂସାରେହ୍ଯାଦିଭୌତିକେ
ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଅଚଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଏହି ପଞ୍ଚଭୂତ ଜଗତରେ ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁରେ ଘୂରୁଛନ୍ତି।
ଯସ୍ଯ ଚାର୍ଷେ ନ ପ୍ରମାଣଂ ଶିଷ୍ଟାଚାରଂ ତଥୈଵ ଚ
ଯାହାଙ୍କ ପାଖରେ ଶାସ୍ତ୍ରର ପ୍ରମାଣ ନାହିଁ, ନାହିଁ ସଦ୍ବ୍ୟବହାର—
ଏଷ ମାର୍ଗୋ ହି ନିରଯେ ତିର୍ଯ୍ଯଗ୍ଯୋନୌ ଚ କାରଣମ୍
ଏହି ପଥ ନରକ ଓ ପଶୁ ଜନ୍ମର କାରଣ।
ତ୍ରିଵିଧୋ ଯାତନାସ୍ଥାନେ ତିର୍ଯ୍ଯଗ୍ଯୋନୌ ଚ ଷଡ୍ଵିଧେ
ତିନି ପ୍ରକାର ଯନ୍ତ୍ରଣା ସ୍ଥାନ ଅଛି, ପଶୁ ଜନ୍ମରେ ଛଅ ପ୍ରକାର ଅଛି।
ଅନୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ତୁ ତତ୍ସର୍ଵଂ ପ୍ରତିଘାତାତ୍ମକଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଯେଉଁଠି ଶାସନ କିମ୍ବା ସ୍ୱାମୀତ୍ୱ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ କାମରେ ବାଧା ଆସେ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ।
ସତ୍ତ୍ଵସ୍ଥମାତ୍ରକଂ ଚିତ୍ତଂ ଯଥାସତ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରଦର୍ଶନାତ୍
ମନ ଯେତେବେଳେ ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତ୍ୱରେ ରହେ, ସେଠି ସେ ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ ନିଜକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ।
ସତ୍ତ୍ଵକ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞନାନାତ୍ଵମେତନ୍ନାନାର୍ଥଦର୍ଶନମ୍
ସତ୍ତ୍ୱ ଓ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଙ୍କ ଜ୍ଞାନର ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଜିନିଷ ଦେଖାଯାଏ।
ତେନ ବଦ୍ଧସ୍ଯ ଵୈ ବନ୍ଧୋ ମୋକ୍ଷୋ ମୁକ୍ତସ୍ଯ ତେନ ଚ
ଏହି ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧା ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ବନ୍ଧନ ଓ ମୁକ୍ତ ଥିବାଙ୍କ ପାଇଁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ନିଃସଂବନ୍ଧୋ ହ୍ଯଚୈତନ୍ଯଃ ସ୍ଵାତ୍ମନ୍ଯେଵାଵତିଷ୍ଠତେ
ଯିଏ କୌଣସି ସମ୍ପର୍କ ଓ ଚେତନା ନଥିବା, ସେ ନିଜରେ ନିଜେ ବସିଥାଏ।
ଇତ୍ଯେତଲ୍ଲକ୍ଷଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସମାସାଜ୍ଜ୍ଞାନ ମୋକ୍ଷଯୋଃ
ଏଭଳି ଭାବରେ ଜ୍ଞାନ ଓ ମୁକ୍ତିର ଲକ୍ଷଣ ସଂକ୍ଷେପରେ କୁହାଯାଇଛି।
ପୂର୍ଵଂ ଵିଯୋଗୋ ଜ୍ଞାନେନ ଦ୍ଵିତୀଯେ ରାଗସଂକ୍ଷଯାତ୍
ପ୍ରଥମେ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ବିଚ୍ଛେଦ ହୁଏ, ପରେ ରାଗ ଶେଷ ହେଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଲିଙ୍ଗାଭାଵାତ୍ତୁ କୈଵଲ୍ଯଂ କୈଵଲ୍ଯାତ୍ତୁ ନିରଞ୍ଜନମ୍
ଚିହ୍ନ ନଥିବାରୁ ବିଶୁଦ୍ଧ ଏକାକୀ ଅବସ୍ଥା ଆସେ, ଏହି ଏକାକୀ ଅବସ୍ଥାରୁ ନିର୍ମଳତା ଆସେ।
ଅତ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵୈରାଗ୍ଯଂ ଦୋଷଦର୍ଶନାତ୍
ଏଠାରୁ ଆଗକୁ ଦୋଷ ଦେଖି ଯେଉଁ ବିରାକ୍ତି ହୁଏ, ସେଥିରେ ମୁଁ କହିବି।
ଅପ୍ରଦ୍ଵେଷୋ ଽନଭିଷ୍ଵଙ୍ଗଃ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯୋ ଦୋଷଦର୍ଶନାତ୍
ଦୋଷ ଦେଖି ମନୁଷ୍ୟ ରୋଷ ଓ ଆସକ୍ତି ଛାଡ଼ିବା ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ ଵୈରାଗ୍ଯମାସ୍ଥାଯ ଶରୀରୀ ନିର୍ମମୋ ଭଵେତ୍
ଏଭଳି ବିରାକ୍ତି ଅନୁସରିଲେ ଦେହୀ ଲୋକ ନିଜକୁ ନିଜର ବୋଲି ଭାବିବା ଛାଡ଼ିଦିଏ।
ଵିଶୁଦ୍ଧଂ କାର୍ଯକରଣଂ ସତ୍ତ୍ଵସ୍ଯାତିନିଷୈଵଯା
ଗଭୀର ବିରାକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସତ୍ତ୍ୱର କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଉପକରଣ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।
ତତଃ ପ୍ରଯାଣକାଲେ ହି ଦୋଷୈର୍ନୈମିତ୍ତିକୈସ୍ତଥା
ତାପରେ ଯିବା ବେଳେ, ସେଇପରି କିଛି ଦୋଷ ଦ୍ୱାରା—
ସ ଶରୀରମୁପାଶ୍ରିତ୍ଯ କୃତ୍ସ୍ନାନ୍ଦୋଷାନ୍ରୁଣଦ୍ଧି ଵୈ
ସେ ଦେହକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସମସ୍ତ ଦୋଷକୁ ଜୟ କରେ।
ଶୈତ୍ଯାତ୍ପ୍ରକୁପିତୋ ଵାଯୁରୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ ତୂତ୍କ୍ରମତେ ତତଃ
ଥଣ୍ଡା ହେବାରୁ ବାୟୁ ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇ, ପରେ ଉପରକୁ ଚାଲିଯାଏ।
ସମାସାତ୍ସଂଵୃତେ ଜ୍ଞାନେ ସଂଚୃତ୍ତେଷୁ ଚ କର୍ମସୁ
ସଂକ୍ଷେପରେ, ଯେତେବେଳେ ଜ୍ଞାନ ଢାକିଯାଏ ଓ କର୍ମ ଶେଷ ହୁଏ—
ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗପ୍ରଣଵୃତ୍ତିଂ ଵୈ ସ ଵିଚ୍ଯାଵଯତେ ପୁନଃ
ସେ ପୁଣି ଆଠ ପ୍ରକାର ପ୍ରାଣର କ୍ରିୟାକୁ ଉତ୍କଳିତ କରେ।
ଏଵଂ ପ୍ରାଣୈଃ ପରିତ୍ଯକ୍ତୋ ମୃତ ଇତ୍ଯଭିଧୀଯତେ
ଏଭଳି ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ତାହାକୁ ମୃତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।